محسن هاشمی:مترو تابع سیاست‌های دولت است

گفتگو: محمد صادق زمانی- علی البرزیوارد دفتر مدیرعامل مترو می‌‌شویم. با هرکس که سر صحبت را باز می‌‌کنیم، از مهندس و خصوصیاتش می‌‌گوید:«مهندس با کسی شوخی ندارد»، «مهندس ساعت 5 صبح از خواب بیدار می‌‌شود» و. . . منظورشان از مهندس، محسن‌هاشمی بود. گفت‌وگویمان را با مدیرعامل مترو در فضایی بی پرده و صریح انجام دادیم. او هم از این فضا استقبال کرد. از شایعاتی مبنی بر ارتباطات خاص مترو با چینی‌ها سوال پرسیدیم تا تحقیق و تفحص از مترو و بودجه آن و حتی این سوال که چرا مدیرعامل مترو زود عصبانی می‌‌شود؟ آن چه در پی می‌‌آید مشروح مصاحبه گروه اجتماعی روزنامه «جوان» با محسن هاشمی است. آقای مهندس‌هاشمی! گفته می‌‌‌شود که شما یک شخصیت عصبی دارید و خیلی زود عصبانی می‌‌شوید. این موضوع صحت دارد؟ بستگی به شرایط دارد. عصبانیت در شرایط كاری امری طبیعی است. عصبانیت به دلیل یك سری پدیده‌های شیمیایی است كه در خون شما ایجاد می‌‌‌شود و در اثرافزایش و یا كاهش آیتم‌های خونی درافراد عصبانیت به وجود می‌‌آید. فكرمی كنید این پدیده‌های شیمیایی در وجود شما زیاد است؟ این هم بستگی به نوع برخورد افراد دارد. شما در محیط كاری زمانی كه وارد كار می‌‌‌شوید، اگر كاری كه مورد انتظار شماست انجام نشده باشد، احساس می‌‌‌كنید كه طرف مقابل شما وظیفه خود را به خوبی انجام نداده و این موضوع می‌‌‌تواند به سرعت در خون شما و فعالیت سیستم عصبی‌تان تأثیر داشته باشد. این عصبانی شدن‌ها تأثیری هم در بهبود روند كاری دارد؟به طورقطع اثرپذیر خواهد بود. شما زمانی كه فعالیت مترو را مدیریت می‌‌‌كنید، چنانچه به موقع برخورد نداشته باشید باعث می‌‌‌شود كه افراد به درستی كارها را انجام ندهند. درفعالیت‌های روزانه مترو كه طرف مقابل شما پیمانكار، كارمند مترو یا مشاوران هستند، اگر این احساس وجود داشته باشد كه كارفرما به صورت مرتب از آنها گزارش كار می‌‌‌خواهد، به مراتب بهتركار می‌كنند و برعكس، اگر كار فرما پیگیر امور نباشد، نیروها هم به نوعی ازكار فرار می‌‌‌كنند. این شیوه مدیریتی، خاص ایران است یا در كشورهای دیگر هم استفاده از این شیوه برای پیشرفت كارها جوابگوست؟این روش درهمه كشورها و درمقاطع مختلف جوابگو است. پیگیری روند كار یكی از اصول اولیه و اساسی است. زمانی كه شما برای فعالیتی برنامه ریزی می‌‌‌كنید، طرف مقابل هم دارای مسؤولیت می‌‌‌شود و پیگیری یا عدم پیگیری شما تاثیرمستقیم در روند كاری خواهد داشت؛ برخی از پیمانكاران هم از من به عنوان مدیر مترو همین موضوع را درخواست می‌‌‌كنند تا كار متقابل و ارتباط دو طرف برای اجرای امور به وجود آید. البته عصبانیت دركارها هم دو نوع دارد: یكی عصبانیت شخصی افراد است از همان نوعی كه ما چند ماه پیش در مراسم بهره برداری از خط هفت عصبانی شدیم كه مربوط به مسائل سیاسی بود. یك نوع عصبانیت هم مربوط به كار مردم است كه حق دارید در رابطه با كار مردم عصبانی شوید، مسلماً اگر حق نداشتید و عصبانی شدید یك نقطه ضعف برای شما حساب می‌‌‌شود اما اگر حق داشته باشید كه عصبانی شوید، یك نقطه مثبت در مدیریت شما به حساب می‌‌‌آید. آذرماه 88 شما در توضیح تفاوت هزینه احداث منوریل با مترو، گفتید:«سفر با الاغ ارزان‌تر از منوریل است »، علت بیان این جمله از زبان مدیر عامل مترو چه بود؟البته این یك شوخی بود! در آن زمان تعدادی از آقایان گفته بودند كه منوریل از مترو ارزان‌تر است و من درجواب این افراد گفتم كه به طور كلی هزینه‌های یك سیستم حمل و نقل را با توجه به ظرفیت جا‌به‌جایی آن می‌‌‌سنجند. بر این مبنا، هیچ پدیده‌ای ارزان‌تر از مترو نیست؛ چرا كه ظرفیت مترو 40 هزارنفراست و هرهزینه‌ای كه برای مترو صرف شود، تقسیم بر تعداد سفرهای آن می‌‌‌شود. درنتیجه اگر با الاغ سفر كنید، یك ظرفیت با یك سرعت مشخص ایجاد می‌‌‌كنید. درمترو، سرعت حركت در شب 40 كیلومتر در ساعت است و درنتیجه 40 هزارسفر در هر مسیر ایجاد می‌‌‌شود و درنتیجه اگر در این سیستم كیلومتری 40 میلیارد تومان هم هزینه شود، این رقم تقسیم بر 40 هزار سفر می‌‌‌شود. درآن روز یكی از خبرنگاران از من سوال كرد كه می‌‌‌گویند منوریل از مترو ارزان‌تر است؟ من هم در جوابش برای اینكه به خوبی متوجه موضوع شود به شوخی گفتم كه الاغ هم ظرفیت ایجاد می‌‌‌كند پس سفر با الاغ هم از منوریل ارزان‌تر است. اما آیا ما باید برای حمل و نقل در تمام شهر از الاغ استفاده كنیم؟!شما در زمان آقای خاتمی با روزنامه صبح امروز- به مدیریت سعید حجاریان- مصاحبه‌ای داشتید كه این مصاحبه با این تیتر منتشر شد:«محسن‌هاشمی: ریزش مترو را خودمان دامن زدیم تا پول بگیریم »! ماجرا چه بود؟درآن زمان شورای شهر اصلاح طلب برای ما جوسازی کرد. من در زمان آقای نوری وزیر کشورمدیرعاملی مترو را پذیرفتم و در آن سال‌ها در یکی از بازدید‌ها که ازخط یک داشتیم، به تشکیلات و شورای شهر اعلام کردیم که برای توسعه باید بودجه لازم به مترو تعلق بگیرد. برای اینکه بودجه لازم را از شورای شهر که زیر مجموعه وزارت کشور بود دریافت کنیم، این موضوع را مطرح کردیم که اگر پول به ما ندهید تونل‌های مترو ریزش می‌‌کند. آقای حجاریان در آن زمان که روزنامه صبح امروز را دراختیار داشت نسبت به مترو نظر مساعد و خوبی نداشت و در یکی از مصاحبه‌های روزنامه با من این مطلب را تیتر یک کرد. آیا در شرایط كنونی هم برای گرفتن اعتبار از دولت به اینگونه شایعات دامن می‌‌‌زنید؟نه، اصلاً! اینگونه نیست، چرا كه ما مترو و راه آهن شهری تهران و حومه را در خط و مشی سیاست‌های دولت گسترش می‌‌‌دهیم. اما آقایان آن طور كه اعلام می‌‌‌كنند به مترو كمك نمی‌كنند، به طور مثال همین دو روز- سوم مردادماه 88- پیش روزنامه ایران با تیتر بزرگ نوشت:«100 هزار میلیارد ریال برای متروها اختصاص می‌‌‌یابد» و درموردی مشابه هم، آقای دکتر احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور در سال 85 در دیداری با مسئولان و در حضور مقام معظم رهبری طی یک سخنرانی، راهكار اصلی ترافیك تهران و حل مشكلات حمل و نقل در كلانشهرها را توسعه راه آهن شهری اعلام کرد و حتی از برنامه‌های دولت برای ساخت 400 كیلومتر ریل شهری و قرارداد 700 واگن مترو خبر داد. اما از آن سال تا به امروز- بعد از گذشت 5 سال- تمام پیشرفت‌های مترو با كمك شهرداری، خرید تراكم و جذب بودجه انجام شده است. اما آقای‌هاشمی! برخی افراد معتقدند شما زمانی كه می‌خواهید برای مترو اعتبار بگیرید، به نوعی جنجال رسانه‌ای راه می‌‌‌اندازید و در حقیقت، شانتاژ رسانه‌ای می‌‌‌كنید؟نه، من این را قبول ندارم. شانتاژ نمی‌كنم. بنده می‌گویم مترو به فلان میزان اعتبار احتیاج دارد. این جوسازی‌ها كار برخی خبرنگاران است و به بنده ربطی ندارد. بعضی خبرنگاران می‌پرسند پول مترو را گرفته‌اید؟ می‌گویم نه و بعد آنها موضوع را بزرگ می‌كنند. بنده كه دولت را محكوم نمی‌كنم، در واقع نتیجه‌گیری خبرنگاران اینگونه است. فكر می‌كنید، چرا برای اعتباردهی به مترو از طرف دولت یا نهادهای مسئول كوتاهی می‌‌‌شود؟علت این موضوع را نمی‌دانم اما همین آقایان بارها در روزنامه خودشان اعلام می‌‌‌كنند كه ما 100 میلیارد به مترو می‌‌‌دهیم و هر روزهم این رقم را افزایش خواهیم داد. اما ما كه پول و اعتباری ندیدیم! البته باید توجه داشت كه ما با هیچ كدام از كارشناسان وزارت راه و وزارت كشور و سازمان برنامه‌ریزی هیچ مشكلی نداریم و این افراد مشتاق كمك به مترو هستند اما در تعجبم كه چرا بودجه و امكانات مترو هر چه بالاتر می‌‌‌رود بیشتر با مشكل مواجه می‌‌‌شود!من تا به امروز 3 مرتبه استعفا دادم؛ یک بار زمانی که آقای احمدی‌نژاد به ریاست جمهوری رسید و باردوم زمان آقای سعیدلو و در نهایت هم در زمان قالیباف من استعفای خود را اعلام کردم، اما هیچ کدام از این افراد با این موضوع موافقت نکردند و متن تمامی این استعفا نامه‌ها موجود است. آقای مهندس! با توجه به صحبت‌های شما پس چرا آقای قالیباف مدتی پیش در حاشیه مراسم افتتاح 1818 در جمع خبرنگاران گفت: « آقای محسن‌هاشمی اعتراض نابجایی در رابطه با مترو دارد»؟منظورآقای قالیباف از این صحبت، اظهارات من در گلایه از دولت نیست. شهردار تهران این برداشت را داشته كه خبرنگاران و افكارعمومی از او مطالبه بودجه مترو را دارند. منظور قالیباف این است كه چرا دولت پول تجهیزات را نمی‌دهد درصورتی كه شهرداری بودجه و اعتبارسالی 15 كیلومتر را به شركت مترو واگذار می‌كند؟ مشكل ما هم درحال حاضر این است كه از بودجه‌های غیرنقدی شهرداری استفاده می‌‌‌كنیم. می‌‌دانید ما از چه راهی و با چه شیوه ای مترو را اداره کرده و توسعه می‌‌دهیم؟ شاید باورش سخت باشد اما ما برای توسعه مترو پول نمی‌‌دهیم یعنی نداریم که بدهیم. ما از تراکم‌هایی که شهرداری به مترو می‌‌دهد بهره می‌‌گیریم. شهرداری بخشی از بودجه را به صورت تراكم در قالب مجتمع‌های ایستگاهی به مترو واگذار می‌‌‌كند و مهندسان ما در كنار ایستگاه‌های مترو اقدام به طراحی مجتمع‌های تجاری می‌‌‌كنند. من به عنوان مدیرعامل شركت مترو تنها یك چیز را از دولت می‌‌‌خواهم كه به قانون مصوب مجلس عمل كند و طبق آن 50 درصد بودجه مترو را پرداخت نماید. آقای‌هاشمی! بحث‌هایی مطرح می‌‌شود در رابطه با اینکه شرکت مترو علاقه زیادی به وارد کردن قطعات، واگن و سایر تجهیزات از چین دارد. آیا ارتباط خاصی بین مسئولان مترو با چینی‌ها وجود دارد؟ این یک دروغ محض است. تنها در سال‌های ابتدایی آغاز به کار مترو به علت اینکه چین یک وام ارزان قیمت به متروی تهران با بهره 2 درصد داد، ما تعدادی خرید از کشور چین انجام دادیم اما در حال حاضر تمام قراردادهای مترو داخلی است و حتی یک قرارداد خارجی هم نداریم. راستی آقای‌هاشمی، پرونده بدهکاری 29 میلیاردی مترو به گمرک به کجا رسید؟تمام پول بدهی از طرف شهرداری تهران در رابطه با این پرونده پرداخت شد و تمام واگن‌ها چند ماه پیش با مساعدت شهردار تهران ترخیص شد، اما در حال حاضر تعدادی از قطعات خریداری شده در چین موجود است که به دنبال وارد کردن این قطعات به کشور هستیم. در شرایط کنونی در بحث مترو و مسائل مربوط به حمل و نقل با این وسیله یک انتظار عمومی در جامعه به‌وجود آمده است. در صورت اجرای قانون پرداخت یک میلیارد دلار از صندوق ذخیره ارزی مترو تهران تا چه حد پیشرفت خواهد داشت؟تمام پرونده‌های ما در بانک حاضر است، قراردادهای توسعه مترو هم منعقد شده و تنها منتظر اجرای قانون و تخصیص یک میلیارد دلارهستیم. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده 600 میلیون دلار از این مبلغ به واگن‌ها اختصاص پیدا می‌‌کند و 300 میلیون دلار برای تثبیت ظرفیت‌های مترو دربحث برق رسانی، پله برقی، تهویه و اطفای حریق و آسانسور هزینه می‌‌شود و در نهایت 100 میلیون دلار هم برای تکمیل خط 4 هزینه می‌‌کنیم. با این وضعیت در کل چند درصد - برابر با چه تعداد سفر- پیشرفت خواهیم داشت؟4 میلیون سفرافزایش خواهیم داشت. شما اگر امروز یک میلیارد دلار به من بدهید، سال آینده همین زمان 4 میلیون ظرفیت سفر خواهیم داشت. اجرای قانون هدفمند‌سازی یارانه‌ها در روند توسعه مترو وقفه ای می‌‌اندازد؟ اگر مبلغ مورد نظر طبق قانون به مترو تعلق گیرد، هیچ مشکلی نخواهیم داشت و ظرفیت‌های لازم برای حمل و نقل مسافر ایجاد خواهد شد. درحال حاضر مردم درشرایط خوبی سوار مترو نمی‌‌شوند و همه روزه به علت فشار جمعیت و ازدحام شاهد دعوا و درگیری درخطوط مختلف هستیم. با این وضعیت شلوغی مترو، مردم دماغ خودشان را هم نمی‌‌توانند بخارانند! گزارش‌هایی که به ما می‌‌رسد در برخی ازموارد، افراد به علت کمبود جا دماغ خود را هم با پشت یکدیگر پاک می‌‌کنند که این موضوع اثرات نامطلوبی در رفتار افراد بر جای گذاشته و موجب درگیری و تنش می‌‌شود. دولت باید مطمئن باشد که توسعه مترو در جهت اهداف هدفمند كردن یارانه‌هاست؛ زیرا تنها وسیله‌ای كه صرفه‌جویی بالایی در مصرف سوخت دارد مترو است. اگر دولت می‌خواهد به قشر آسیب‌پذیر جامعه آسیبی وارد نشود باید مترو بسازد و هیچ راه دیگری حداقل برای تهران وجود ندارد. ما به طور کلی توقع زیادی از دولت نداریم و تنها صحبت ما این است که دولت برابر با قانون مصوب مجلس به تعهدات خود برای پرداخت بودجه مترو اقدام کند، در رابطه با بحث تحقیق و تفحص هم شرکت مترو آمادگی کامل را دارد و تمام اسناد و مدارک قراردادها به صورت شفاف و روشن آماده است. از اسناد و مدارک مترو بازرسی هم صورت گرفته است؟بله، بازرسان سازمان بازرسی و وزارت کشور با مراجعه به اسناد و قراردادهای مالی مترو ضمن بازرسی وضعیت موجود اقدام به صورت برداری از مدارک کرده‌اند و از طرف دیگر هم شرکت مترو چه در بحث بهره‌برداری و چه درمباحث ساخت و ساز هر چند ماه یک بار به صورت گزارش‌های آماری و مالی به سازمان بازرسی گزارش می‌‌دهد. آقای‌هاشمی! در شرایط کنونی با توجه به هشدارهای مکرر در رابطه با زلزله احتمالی تهران دو دیدگاه در بین مردم و مسئولان مطرح شده است؛ تعدادی از مردم معتقدند که ایستگاه‌های مترو مکانی امن برای مواقع زلزله است و بخش دیگری معتقدند که مترو در برابر کوچک‌ترین لرزش‌ها آسیب پذیر است؛ کدام یک از این نظرات در رابطه با مترو تهران صحت دارد؟من به صراحت اعلام می‌‌کنم که تونل‌های مترو برای زلزله احتمالی درهر زمان در برابر 8 ریشتر مقاوم است؛ تمامی آئین نامه‌های زلزله در ساخت تونل و ایستگاه در شرکت مترو رعایت شده است، من به مردم اطمینان می‌‌دهم که درزمان زلزله هیچ اتفاقی برای مترو نمی‌‌افتد، اگرلرزش شدیدی هم داشته باشیم احتمال دارد که تونل از میانه بشکند، اما ریزش سقف نخواهیم داشت. آقای‌هاشمی! به عنوان سوال آخر در 12 سال گذشته که مدیریت مترو را برعهده داشتید، خنده‌دار‌ترین اتفاق کاری شما چه بوده است؟ در یکی ازبازدیدها درهنگام سرکشی درچاله بزرگی افتادم و تمام لباس‌هایم کثیف شد، اما در یکی دیگر ازبازدید‌ها به تنهایی وارد تونل در حال ساخت شدم که ناگهان برق‌ها قطع شد و من درتاریکی مطلق گیر افتادم و درنهایت به سختی بعد از 3 ساعت توانستم از تونل نجات پیدا کنم. در آن زمان ترسیده بودید؟بله، خیلی ترسیده بودم. در یک تونل عظیم با حشرات موذی و جانورانی همانند جغد و موش واقعاً ترسیده بودم. پس معلوم شد که مدیر عامل مترو از تاریکی می‌‌ترسد؟نه از تاریکی نمی‌‌ترسم، اما تاریکی تونل به همراه موش و روباه و جغدهایی که در تونل‌ها هستند واقعاً ترسناک است.اظهارات 5 سال پیش رئیس‌جمهور درباره متروآنچه در پی می‌آید بخشی از سخنرانی دكتر احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور در خصوص حمل و نقل شهری و واگن‌های مترو(تبصره 13) است كه در حضور مقام معظم رهبری و سران سه قوه در تاریخ 19/7/1385 ایراد شده است:تبصره 13 با كار گسترده و مطالعات زیادی انجام شده است و با كمك بسیار خوبی كه مجلس محترم داشت، یك مجموعه‌ای از برنامه‌های هماهنگ برای حل مشكل سوخت و آلودگی هوا و اتلاف وقت فراهم شد و در نتیجه یك سند بسیار ارزشمند است. در حال حاضر 15 میلیارد دلار مصرف بنزین است كه تقریباً 6 تا از خارج وارد می‌‌‌شود، در حدود 12 درصد رشد سالانه داریم و این موضوع را باید حل كنیم. خوشبختانه دولت و مجلس در یك هماهنگی قوی تصمیم گرفتند ظرف 4 تا 5 سال این مشكل را به طور ریشه‌ای حل كنند، همین امسال در 6 ماه اول روزانه 73 میلیون لیتر مصرف بنزین داشتیم. در این تبصره 13 چند فعالیت اصلی پیش‌بینی شده است: توسعه حمل و نقل ریلی و قطار شهری را به طور كامل راه اندازی كنیم، امكان كاهش مصرف سوخت و جایگزین كردن گزینه‌های دیگر برای سفر وجود ندارد. 400 میلیون قطار شهری برنامه ریزی شده كه 200 كیلومتر آن امسال آغاز می‌‌‌شود و به خطوطی كه در شهر‌های گوناگون آغاز شده اعتبار داده شده تا سرعت را بالا ببرند. 700 واگن قرارداد بستیم كه 2برابر كل واگن‌های شهری موجود در كشور است كه فقط متروی تهران ظرفیتش 2 برابر خواهد شد. برای شهرهای حومه شهر‌های بزرگ یك برنامه ویژه حمل و نقل ریلی طراحی شده كه به زودی اعلام خواهد شد. امیدوارم كه با اجرای دقیق این تبصره 13 و حمایت‌های خوبی كه مجلس محترم دارد ما تا5 سال آینده از این وضعیت بحرانی بنزین به طور كامل خارج شویم، یعنی در مقابل هر فرد گزینه‌های گوناگون: گزینه گازسوز، گزینه حمل و نقل عمومی وجود داشته باشد و بعد بتوانیم در مورد قیمت بنزین یك تصمیم اساسی بگیریم.