وحيد حاجي پور - 16 سال در دفتر مناطق محروم مشغول به کار بوده و در زمستان سال 87، در ساختمان بلند خيابان آفريقا مشغول به كار شده است.
مهندس سيد حسين ميرشفيع، معاون ساخت و نگهداري راههاي روستايي وزارت راه و ترابري در گفت و گو با «جوان» بيپروا و البته به اختصار به پرسشها پاسخ داد. آه وي درباره کمبود اعتبار هم جالب توجه است تا جايي که ميگويد: «اگر تخصيص اعتبار مناسب به کمکمان نيايد به جاي 12 هزار کيلومتر تنها ميتوانيم 4 هزار کيلومتر راه روستايي را در سال جاري آسفالت کنيم.» ميرشفيع از اعتبار سنگفرش پيادهروهاي شهري و ساخت راههاي روستايي صحبت ميكند؛ از يارانههاي شهري تا ميزان بهرهمندي روستاييان از امكانات شهري. تحول راهسازي در حوزه روستايي ازچه زماني آغاز شد؟کار توسعه روستايي از سالهاي نخست پيروزي انقلاب اسلامي آغاز و جهشي بزرگ در اين حوزه از راهها در کارنامه حوزه عمراني کشور بعد از انقلاب ثبت شده است. تا سال 57 تنها 2 هزار کيلومتر راه روستايي در کشور وجود داشت. جهادسازندگي پس از انقلاب، اين وظيفه را به عهده گرفت که مهمترين هدف آن، راهگشايي روستاها براي دسترسي به شهرها و انجام امور اداري و اضطراري بود. در مرحله بعد که کارها فني و مهندسيتر شد آييننامههايي مورد تصويب قرار گرفت که نگرش به راههاي روستايي را متفاوتتر از هدف اوليه آن کرد؛ راهسازي با مشخصات فني بالاتر در دستور کار متوليان کار قرار گرفت و حدود هشت سال پيش روند آسفالت کردن اين راهها شتاب بيشتري گرفت.علت شتاب بخشي به اين موضوع چه بود؟تا پنج سال پيش رديف مشخصي از بودجه کشور، براي آسفالت راههاي روستايي وجود نداشت که به علت اهميت آن، دولت رديف بودجهاي براي آن در نظر گرفت. با اين اقدام عمليات آسفالت راههاي روستايي، شکل جديتري پيدا کرد و امور مربوطه منسجمتر از گذشته شد. در پنج سال اخير ميزان آسفالته شدن راههاي روستايي با آن چه از ابتداي شروع کار قبل از انقلاب تا سال 84 ثبت شده است، برابري ميکند. در حال حاضر چيزي حدود 80 هزار کيلومتر راه آسفالت شده روستايي داريم که وقتي راههاي خاکي و شوسه را به آن اضافه ميکنيم رقمي بسيار فراتر از آن چيزي ميشود که در گذشته شاهد آن بوديم. در برنامه چهارم که سال گذشته به پايان رسيد هدفگذاري به چه ميزان بود و آيا مجموعه وزارت راه توانست اين هدف را تحقق بخشد؟در اين برنامه دو وظيفه براي مجموعه راههاي روستايي تعيين شده بود؛ يکي بر اساس ماده (28) برنامه چهارم که قرار بود 70 درصد روستاهاي بالاي 100 خانوار کشور از راه آسفالت بهرهمند شوند که خوشبختانه با برخوردار شدن حدود 85 درصد اين روستاها، تلاشهاي راهسازان بيش از آن چيزي بود که در برنامه آمده بود.مورد دوم در ماده (19) قانون برنامه بود كه قرار بود شاخصهاي توسعه روستايي 25 درصد رشد كند كه هنوز اين امر محقق نشده است.دربرنامه پنجم چطور؟اين برنامه فعلاً در مجلس شوراي اسلامي و کميسيون تلفيق در حال بررسي است اما پيشنهاد دولت، آسفالت کردن تمام روستاهاي بالاي 50 خانوار است که بايد منتظر ماند و ديد که مجلس چه تکليفي را براي ما در اينخصوص مشخص خواهد کرد. همچنين روستاهاي بالاي 20 خانوار نيز بايد از راه مناسب برخوردار شوند.يکي از چالشهاي برنامه پنجم بلند پروازانه بودن اهداف آن است. برفرض اگر چنين هدفي از سوي مجلس تأييد شود آيا ميتوان به اجراي موفقيتآميز آن اميدوار بود؟بله، از لحاظ فني و اجرايي بجد ميگويم که هيچ محدوديتي نداريم و ميتوانيم با بهرهگيري از توان مهندسان داخلي و متخصصان راهسازي، هدف برنامه پنجم را محققسازيم. عمده مشکلات و چالشهاي ما برميگردد به تأمين منابع مالي که کمي کار را دچار مشکل ميکند.اعتبار در نظر گرفته شده براي اين معاونت در سال جاري چقدر پيشبيني شده است؟ما در سال گذشته 350 ميليارد تومان به صورت ملي اعتبار داشتيم. بخشي از اعتبارات نيز توسط کميته برنامهريزي استانها تأمين ميشود. در قانون امسال 455 ميليارد تومان پيشبيني شده و به تصويب مجلس رسيد اما با توجه به اين که مجلس شوراي اسلامي، درآمدهاي کلي دولت را کاهش داد اين رقم کمتر از سال گذشته شد و به رقم 328 ميليارد تومان تقليل يافت.پس قطعاً امسال کمبود اعتباردر پروژهها را تجربه خواهيد كرد؟بله. علاوه بر اين پارسال يارانه قير هم به پروژهها اختصاص پيدا کرده بود و به قيمت سال 86 به پيمانکاران تحويل داده ميشد. اما از امسال اين يارانه حذف شده و قيمت تمام شده پروژهها را افزايش خواهد يافت.قيمت سال گذشته چقدر بود و امسال چقدر شده است؟تا پارسال هر تن قيرحدود 100 هزار تومان به پيمانکاران تحويل داده ميشد که در سال جاري حدود 400 هزار تومان عرضه ميشود. رشد قيمت قير که از لوازم اصلي راهسازي است ما را با چالشي مهم روبه رو خواهد کرد.در سال 89 براي آسفالت چند کيلومتر برنامه ريزي کردهايد؟آسفالت حدود 12 هزار کيلومتر راه را برنامهريزي کردهايم که اميدواريم با تخصيص اعتبارات تکميلي در نيمه دوم سال جاري بتوانيم اين هدف را محقق كنيم اما با اعتباري که اکنون مصوب شده تنها ميتوانيم 4 هزار کيلومتر را آسفالت کنيم.اعتبارات تکميلي را ميدهند؟کار خيلي سختي را در پيش داريم. يکي از نيازهاي اصلي مردم روستا راه است که بايد برطرف شود. به عقيده بنده ظلم است اگر اين حق روستاييان کشور تأمين نشود. در همين شهر تهران هزينه زيادي ميشود تا پيادهروها سنگفرش شود يا مثلاً براي زيباسازي كنار پلها كاشيكاري ميشود، اما وقتي که نوبت به روستاها ميرسد اعتبارات کاهش پيدا ميکند. چنين امکاناتي البته حق مردم شهرهاست ولي چه خوب بود نظير اين اعتبار که صرف خدمات عمومي ميشود براي اصليترين نياز اهالي روستاها يعني راه و جاده نيز تأمين ميشد. و اگر اين اعتبارات مهيا نشود، چه؟مسلماً معجزه از دستمان برنميآيد. البته ميتوانيم با كمك پيمانکاران و ديگر روشهاي اجرايي کمي بيشتر از 4 هزار کيلومتر را آسفالت کنيم اما بايد پذيرفت که نميتوان به رقم بيش از 5 هزار کيلومتر دست يافت. ضمن اينکه يکي از بزرگترين مشکلات ما در راهسازي روستايي بحث نگهداري آن است. راهها رفته رفته مستهلك شده و با گذر زمان کيفيت خود را از دست ميدهند که براي روکش کردن آسفالتها و نگهداري مفيد از آنها نيز با کمبود منابع روبهرو هستيم.برخيسازمانها افزايش اعتبار در بودجه امسال داشتند؛ چطور ميشود که اعتبار شما با کمبود مواجه شود؟زماني که لايحه بودجه به مجلس ميرود به مديران و معاونان وزارتخانهها ابلاغ ميشود که براي تغيير در لايحه بودجه به هيچ عنوان با مجلس وارد مذاکره نشوند. من هم به اين دستور عمل كردم. خب کساني که از اين دستور دولت تبعيت نکردند با افزايش بودجه مواجه شدند و در ازاي آن، از بودجه ما کاسته شد. کاهش اعتبارات راه روستايي، جايزه تعهد اين معاونت در قبال رعايت دستور رئيس جمهور بود.شنيده ميشود کيفيت راههاي روستايي از ساير راهها پايينتر است؛ تأييد ميکنيد؟نميدانم شما اين بحث را از کجا شنيدهايد اما اگر از مرجع فني شنيده باشيد کاملا اشتباه است. اولاً براي وزارت راه هيچ فرقي نميکند که پروژههاي راهسازي در شهرها اجرا شود يا در روستاها.کارفرما و پيمانکاران هر دو به کيفيت کار نظارت دارند. کيفيت راهها در کشور از يکنواختي و همساني برخوردارند و اين طور نيست که چون مثلاً راههاي روستايي از شهر دورند کيفيتشان کنترل نميشود. اما به طور كلي از نظر ما کيفيت راهها راضي کننده نيست؛ چرا که معتقديم با توجه به توانايي مهندسان کارها ميتواند کيفيت بالاتري داشته باشد. تلاش ميکنيم کيفيت را روز به روز افزايش دهيم.کيفيت پايين راهها قابل کتمان نيست اما اينکه بگوييم راههاي روستايي ضعيفتر از راههاي شهري است با توجه به استانداردهاي هر كدام از اين راهها قابل تأييد نيست.آيا خودتان به صورت مستقيم وارد بحث راهسازي شدهايد؟پروژهها توسط بخش خصوصي اجرا ميشود اما در برخي موارد به ويژه در بحث نگهداري راهها در روستاهاي دور دست که بخش خصوصي تمايل چنداني براي حضور در آن ندارد از امکانات ادارات کل استفاده ميكنيم و به امور نگهداري ميپردازيم.حذف يارانه قير و بالا بردن قيمت تمام شده پروژه را مورد اشاره قرار داديد. اجراي هدفمندكردن يارانهها چه تأثيري ميتواند بر روستاها داشته باشد؟قانون هدفمند شدن يارانهها به عقيده بنده اقدامي بسيار مؤثر و به سود روستاييان است. من تا حدودي به مشکلات روستاها آشنا هستم و به همين علت است که اين قانون را کاملاً به سود روستاها ميدانم. حوزه راه و عمران نيز از اين قانون سود خواهد برد؛ چرا که بر اساس اين قانون بخشي از درآمدهاي حاصل از هدفمندشدن يارانهها صرف توسعه راههاي روستايي خواهد شد. نکته ديگر اينکه هزينههاي حمل و نقل وقتي عادلانه توزيع شود، قطعاً مردم زندگي متناسبي را با هزينههاي واقعي خود خواهند داشت. در شهرها يارانهاي براي حمل و نقل عمومي چه اتوبوس و چه مترو تخصيص داده ميشود ولي روستاييها در حال حاضر از اين يارانه بهرهمند نيستند. حذف يارانهها روي پروژههاي راه روستايي تأثيرمثبت خواهد گذاشت يا نه؟پيشبيني من مثبت است و فکر نميکنم مشکل خاصي براي ما به وجود آورد.برخي کارشناسان، ترافيک برخي جادهها را حاصل برنامهريزي نادرست شبكه راهها ميدانند. در بخش روستايي مهندسي راهها به چه شکل است؟کشور در حال توسعه است و نميتوان طراحي راهها را بر اساس برنامهريزي بلند مدت انجام داد زيرا هزينههاي احداث را به شدت بالا ميبرد. در سطح کشور بر اثر يک تصميم اتفاقات بزرگي دريك حوزه خاص رخ ميدهد. به عنوان نمونه مثلاً تصويب ميشود که بندر جاسک به يک بندر عملياتي تغيير کاربري دهد بنابراين بر همين اساس، کل حرکت استان هرمزگان به علت اتخاذ اين تصميم، دگرگون ميشود در صورتي که شش ماه پيش کسي فکر نميکرد چنين اتفاقي رخ دهد. در راههاي روستايي براي اينکه برنامه منسجمي داشته باشيم، طرح جامع توسعه شبکه راه روستايي را در دستور کار قرار داديم تا با يک برنامهريزي مناسبتري توسعه راهها را دنبال کنيم. با عنايت به اين مسأله که تردد بين شهرها و روستاها در حال افزايش است بايد مشخصات فني راههاي روستايي را افزايش و استانداردهاي مهندسي را ارتقا دهيم تا در طراحي اين راهها دچار مشکل نشويم.اگر اين طرح جامع عملياتي شود، چه آثاري را بر راههاي روستايي ميگذارد؟ذهنيت عمومي بر اين باور است که هدف اصلي راههاي روستايي فقط ارتباط شهرها و روستاهاست، در حالي که اکنون بايد به كاركرد شبکهاي حمل و نقل روستايي کشور توجه شود، به اين صورت که روستاها از طريق محورهاي مواصلاتي با هم در ارتباط باشند و حجم رفت و آمدها درآنها ملاک قرار گيرد. زيربناي مطالعات طرح جامع، ايجاد شبکه دقيق و منسجم راههاست. در شاخصها نيز تغيير خواهيم داشت. در حال حاضر براي احداث راه، به جمعيت حاضر در روستاها توجه ميشود در شرايطي که با اجراي اين طرح، سعي خواهد شد به اين پرسش پاسخ داده شود که با کشيده شدن فلان راه چه ترافيکي از آن عبور خواهد کرد؟ برخي از روستاها در کشور وجود دارند که با وجود جمعيتاندک از مناطقي به شمار ميروند كه تردد در مواقع خاص به آنها زياد است. بنابراين بايد راههاي عريضي براي آنها ساخته شود. اين روستاها شناسايي شدهاند و در طرح جامع قرار ميگيرند. به طور كلي مناطق مستعد كشاورزي، معدني و گردشگري متناسب با ترافيك آنها بايد طراحي شوند. طرح جامع مدنظر چه زماني اجرايي ميشود؟فعلاً در مرحله مقدماتي کار قرار داريم. در حال انتخاب مشاور هستيم. شرح خدماتش تصويب شده است. دو برنامه کوتاهمدت و ميان مدت آماده کردهايم تا مشاور بتواند به درستي پاسخ نيازها را بدهد.همکاري سازمانهاي ديگر از جمله شرکت توانير وسازمان محيط زيست براي احداث راههاي روستايي چگونه است؟البته اکنون براي روشنايي راههاي روستايي برنامهاي نداريم و اصولاً شايد کار اقتصادي نباشد. با منابع طبيعي وسازمان محيط زيست هم تعامل خوبي داريم و مشکل خاصي در اين خصوص ديده نميشود. ضمن اينکه بايد بگويم مردم روستا هم بسيار عالي با ما همکاري ميکنند و در برخي از مواقع به کمک پيمانکاران نيز ميآيند. حتي زکاتي را كه هر ساله پرداخت ميکنند را با اجازه متوليان ذيربط به پروژهها اختصاص ميدهند. در تملک زمينها چطور؟به طور معمول در اين زمينه با مشکل مواجه نيستيم. تملک به عهده خودتان است؟نه، اين وظيفه بر عهده ادارات راه و ترابري استانهاست.هزينه تملک از اعتبارات شما كسر ميشود؟خير، البته بيشتر زمينها كه در مسير راهها قرار دارند مردم به صورت رايگان در اختيار متوليان امر قرار ميدهند و در استانها خيلي کم اتفاق افتاده که هزينههايي را از اين بابت متقبل شويم.علت عقب افتادگي پروژههاي راهسازي چيست؟در کشور ما عقب ماندگي پروژههاي عمراني بيش از آنکه تحت تأثير عوامل فني باشد، بيشتر از تأمين نشدن منابع مالي نشأت ميگيرد. متأسفانه در سيستم مديريت پروژه اشکالي بزرگ وجود دارد که براي تأمين مالي طرحها با تخصيص نيافتن اعتبارات مواجه ميشويم. پرداختها در چهار مرحله در طول سال انجام ميگيرد، اين در حالي است که در بقيه کشورها، هزينهها مشخص شده و هزينه پروژهها توسط بانک عامل به پيمانکاران پرداخت ميشود، به همين علت است که پروژههايي که بايد در مدت شش ماه به بهرهبرداري برسند خيلي بيشتر از اين به طول ميانجامند.اگر قيمتها افزايش پيدا کند با تثبيت نرخ قرارداد بخش خصوصي متضرر ميشود؟بعيد ميدانم اتفاقاتي که قبلاً براي فولاد و سيمان رخ ميداد و باعث جهش قيمتها ميشد؛ دوباره تکرار شود. قيمت قير هم که تثبيت شده است و فکر نميکنم مشکل خاصي در اين زمينه داشته باشيم.آقاي وزير به توسعه راه روستايي حساس هستند؟من هر هفته گزارش کارم را خدمت دکتر بهبهاني ارائه ميکنم و ايشان هم به طور جد پيگير مسائل هستند. ايشان از ابتدا هم تأكيد کردند که اولويتشان توسعه راه آهن و راههاي روستايي به شمار ميرود.آيا فعاليتهاي راهسازي در چندماه پيش از انتخابات رياست جمهوري تشديد شده بود؟پروژهها به همان صورتي پيش رفت که بايد پيش ميرفت. عملکرد معاونت راه روستايي کاملاً مشخص است و به صورت آشکار پيداست که دولت نهم چه کارنامهاي را براي خود در اين زمينه به ثبت رسانده است.
