گزارش «جوان» از هجوم سریال‌های خارجی به خلوت جوانان

انجمن فیلم‌خور‌های زیرزمینی!

علی سیف‌الهی - ««لاست رو دیدی؟» «جومونگ دیشب تصمیم گرفت حمله کنه به قصر» «بعد از ظهر باید برم تکرار ویکتوریا را ببینم» «الآن فصل چندم فرار از زندان رو داری می‌بینی؟» حتماً شما هم از این دست حرف‌ها را خیلی توی کوچه و خیابان و مدرسه و دانشگاه و مترو و... شنیده‌اید. پدیده‌ هجوم سریال‌های خارجی به کشور چند وقتی است بدجوری به زندگی جوانان ما وارد شده و این «بازارهای فرهنگ فروش» خواب و خوراک بعضی از آنها را گرفته و یک نفس تا صبح می‌نشینند، یک فصل کامل سریال را می‌بینند. تب دیدن این سریال‌های خارجی آنقدر بالاست که باید نگران تأثیر آنها بر ابعاد مختلف زندگی جوان‌هایمان بود. این سریال‌ها به واسطه‌ به راحتی در دسترس بودن و استفاده از رسانه‌ای مثل تلویزیون ضریب نفوذ بالایی در مخاطبانش پیدا کرده است. گاهی فضای آرمانی در این سریال‌ها به شدت در زندگی واقعی جوانان مورد تقلید قرار می‌گیرد و سبک زندگی آنان را تغییر می‌دهد. علاوه بر محتوای این سریال‌ها که ذهن جوانان و نوجوانان را درگیر کرده است، اعتیاد به آنها فعالیت‌های روزمره‌ این مخاطبان را هم تحت تأثیر قرار داده است. دوست دارم جای بعضی شخصیت‌های سریال‌ها باشماحسان یکی از همین پایه‌های سریال‌های خارجی است. دانشجو است و وقت زیادی برای دیدن سریال‌ها می‌گذارد: « هر روز 4-5 ساعت صرف دیدن سریال‌های محبوب خارجی‌ام می‌کنم. قبلاً فقط فیلم سینمایی‌ها را نگاه می‌کردم اما چند وقتی است خوره‌ این سریال‌ها شده‌ام. همه‌ فصل‌ها و قسمت‌های 24، فرندز(دوستان)، قهرمانان، لاست، فرار از زندان، ویکتوریا و خیلی دیگر از این نوع سریال‌های دنباله‌دار را دیده‌ام و کلی هم با دوستانم درباره‌ آنها بحث کرده‌ایم. گاهی هم جوگیر می‌شوم و رفتارها و کارهای شخصیت‌های یک سریال‌را انجام می‌دهم و سعی می‌کنم خودم را شبیه آنها کنم. » احسان 20 ساله جذاب نبودن سریال‌های خودمان را یکی دیگر از علت‌های دیدن این سریال‌های خارجی بیان می‌کند و از دقت کردن آنها، به جزئیات لذت می‌برد: « سریال‌های تلویزیون ما بیشتر خانوادگی هستند و برای ما جذاب نیستند. الآن تعداد سریال‌های خارجی آن قدر زیاد شده که وقتی می‌خواهم دی‌وی‌دی آنها را بخرم یا از دوستانم بگیرم، اول درباره‌ آنها تحقیق و خلاصه‌ داستانش را پیدا می‌کنم و عکس‌ها و اطلاعاتش را می‌بینم، بعد آنها را تهیه می‌کنم. پدر و مادرم هم اوایل خیلی راضی نبودند که من این همه وقت پای این فیلم‌ها بگذارم. کم‌کم آنها را راضی کردم که با هم کنار بیاییم. ولی هنوز هم بعضی شب‌ها اعتراض می‌کنند که چرا تا دیروقت بیدار هستم. »از زیر زمین تا روی خطموج این پدیده حواشی‌های زیادی را به دنبال خودش دارد. از دفترها و مؤسسات زیرزمینی که سریال‌ها را تهیه می‌کنند تا وبلاگ‌های طرفداران این سریال‌ها. دفتر و دستک‌های غیرمجاز و زیرزمینی در نقاط مختلف شهر به محض آنکه سریال‌ها از طریق اینترنت یا از راه‌های دیگر به دستشان می‌رسد، داغ‌داغ و به سرعت در مناطق مختلف شهر پخش می‌کنند و چند ساعت بعد، معتادهای این سریال‌ها مشغول مصرف آنها هستند. این شرکت‌ها با به‌کارگیری جوان‌های کم سن و سال در اولین مرحله سریال‌ها را ترجمه و زیرنویس می‌کنند و با امکاناتی که برای خودشان مهیا کرده‌اند، به راحتی آنها را در عرض چند دقیقه تکثیر می‌کنند. مرحله‌ بعدی کارشان هم اغلب توزیع زیرزمینی این حلقه‌هاست. بساط‌شان را در پیاده‌روها و مترو پهن می‌کنند و کاسبی‌شان می‌شود فروش دی‌وی‌دی‌های جومونگ2، قهرمانان، دیگران و 24 و... بعد از دیدن این سریال‌ها اکثر این مخاطبان جوان، در وبلاگ‌ها یا انجمن‌های اینترنتی شروع به بحث کردن درباره‌ آنها می‌کنند. با یک جست‌وجوی ساده در گوگل، عددهای میلیونی از نتیجه‌های جست‌وجو درباره‌ این موضوع به دست می‌‌‌آید که همگی نشان از میزان قابل توجه رشد این موج سریال بینی در جامعه دارد. با دست به‌دست شدن نسخه‌ها و فصل‌های مختلف این سریال‌ها، کل‌کل کردن و نظرسنجی‌های متعدد و متنوع در بین بیننده‌ها و طرفداران در این سایت‌ها و وبلاگ‌ها شروع می‌شود، حتی گاهی بعد از این قرار ملاقات‌های دسته جمعی می‌گذارند تا به صورت حضوری گردهمایی برگزار کنند. در همین فضای مجازی هم این فیلم‌ها خرید و فروش می‌شوند و به راحتی از طریق پست و پیک موتوری فروش‌های میلیونی این نسخه‌های جور واجور انجام می‌شود. تیرکمون در برابر خمپارهدکتر حسینی -جامعه شناس- افزایش این پدیده در جامعه را نگران کننده می‌داند و اقدام فوری و زیربنایی را ضروری می‌خواند: « این مسأله از جنبه‌های مختلفی قابل بازنگری است. روند رو به رشد این پدیده در جامعه، عکس‌العمل قشر جوان ما به کاستی‌های موجود در جامعه و خانواده‌هاست. افزایش استفاده از این سریال‌های خارجی به دلیل افزایش تقاضاست. اگر خانواده‌ها برای فرصت‌های مختلف جوان برنامه‌ریزی کنند و دستگاه‌های فرهنگی و مسئول ما محصولاتی قابل عرضه و با کیفیت ارائه کنند، بی‌شک جوان‌ها هم از محصولات بومی ‌خودمان استفاده می‌کنند. »به دلیل همین تأثیرگذاری‌ها، کشورها، مؤسسات و شرکت‌های خارجی اقدام به ترویج فرهنگ‌ها و سیاست‌های خودشان از طریق سریال‌سازی کرده‌اند. «فارسی وان» نمونه‌ای از همین شبکه‌هاست که نسخه‌های خارجی این سریال‌ها را با دوبله‌ای بی‌کیفیت فارسی‌سازی کرده و برای مخاطبان خود پخش می‌کند. این شبکه با هدف قرار دادن اهدافی مانند ترویج بی‌غیرتی و خیانت و بی‌بند و باری در محیط خانواده‌ها به دنبال واردکردن آسیبی چشمگیر در فرهنگ ماست. دکتر حسینی، جوانان را هم در برابر این مسأله بی‌مسئولیت نمی‌داند «‌با همه‌ اینها جوان‌های ما هم باید متوجه اهداف پشت‌پرده و برنامه‌ریزی شده این فیلم‌ها باشند. این‌ها استحکام بنیان‌های خانواده و جامعه را در نظر گرفته‌اند و قصد دارند تمام روابط با اصالت در جامعه‌ فرهنگی و اصیل ما را از بین ببرند و بی‌اخلاقی و بی‌قید و بند نبودن را ترویج کنند که حاصل این‌ها چیزی جز ضرر خودمان نیست. » ظرف زمانی زیاد و باور پذیری برای جوانان به دلیل ظرف زمانی طولانی این سریال‌ها، زمان کافی برای باورپذیر شدن آنها به وجود می‌آید و داستان و شخصیت‌های این فیلم‌ها طوری جلوه می‌کنند که انگار در جهان ما حاضر هستند. حتی گاهی این مخاطبان جوان که امكان انجام بعضی کارها را ندارند، رویاهایشان را در کارها و کاراکترهای قهرمان‌های سریال می‌بینند و آن آروزها را تحقق یافته پیدا می‌کنند و آن قهرمان‌ها می‌شوند، فامیل‌های خارجکی ما. حسینی می‌گوید: « این تأثیرات قابل کتمان نیست و آنها به دنبال همین اثرها هستند که آخر سر، منجر به حرکت‌های غیر اصولی قشر تأثیر پذیر ما می‌شوند. اما به هر حال راه حل‌های مختلفی برای کنترل این مسأله وجود دارد و باید فوراً تصمیم‌گیری و اقدام كرد. به هر حال ما گاهی فقط می‌خواهیم سرگرم شویم و برای اینکار خوراک خوب باید وجود داشته باشد. به عنوان مثال می‌توان شبکه‌ای تأسیس کرد که فقط فیلم و سریال پخش کند و این اوقات را با فیلترهای در نظر گرفته شده بارور سازد. باید حتماً حرکت کرد و منفعل نبود. »این نوع از اقدامات شبکه‌ها و مؤسسات و دولت‌های خارجی هنوز با اقدام منسجم دستگاه‌های فرهنگی ما مواجه نشده است و بحث‌های انجام گرفته شده مسئولان در اینباره در حد حرف و تئوری است. مسئولان صدا و سیما به عنوان یکی از همین نهادهای تأثیرگذار تصمیم گرفته‌اند با الگو برداری از سریال‌هایی مثل فرار از زندان و لاست نکات تکنیکی و ایده‌های آنان را برای تولید مجموعه‌های داخلی به کار ببرند تا توجه مخاطبان جوان داخلی را جذب کنند. اما یکی دیگر از اقداماتی که در این بین ضروری به نظر می‌رسد آن است که با توجه به ورود و ضریب نفوذ بالای این سریال‌ها در بین مخاطبان جوان، آگاهی از نوع مواجهه با این محصولات می‌تواند، به ما قدرت تحلیل جریان‌های موجود دراین سریال‌ها را بدهد تا در مقابل تزریق این دانش‌های کاذب منفعلانه عمل نکنیم و ما بر فیلم‌ها شویم، نه فیلم‌ها بر ما.