یوسف طوقانی - فیلم «بیداری رؤیاها» چهارمین ساخته محمد علی باشه آهنگرپس از«نیمه گمشده»، «نبات داغ» و «فرزند خاک»، روایت اتفاقات پس از جنگ و شخصیتی به نام یعقوب است که پس از سالها اسارت به ایران بازگشته است. در حالی که همسرش رخشانه با داوود، برادر ایوب ازدواج کرده است و این اوج روایت اصلی داستان این فیلم است که ماجراهای فیلم بر بستر آن رخ میدهند. از همین رو و با این مقدمه کوتاه از قصه «بیداری رؤیاها» بر میآید هنوز هم تبعات جنگ در زندگی مردم وجود دارد و عدهای در کشاکش آن در موقعیتهای گوناگون هستند.
وقتی مجری، میهمانان را کلافه میکند
اما نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی «بیداری رویاها» نیز که با حضور محمد علی باشهآهنگر (کارگردان)، امیر حسین آرمان (بازیگر)، رامتین شهبازی (منتقد) و بهزاد صدیقی (منتقد و مجری) در حالی در فرهنگسرای انقلاب برگزار شد که تماشاگران پس از پایان اکران این فیلم هنوز درگیر تحلیل مضمون و پایان باز آن بودند به طوری که با روشن شدن روشنایی سالن سینمای فرهنگسرای انقلاب در خصوص این فیلم به تبادل نظر پرداختند.
این نشست که با جمع قابل توجهی از علاقهمندان سینما و اهالی این هنر همراه بود با صحبتهای بیوقفه و ثابت ریتم مجری برنامه همراه شد. با سخنرانی بهزاد صدیقی (مجری) در ابتدا تا انتهای نشست این سؤال در ذهن حاضران به وجود آمده بود که چه نیازی به دعوت از عوامل سریال وجود داشت درحالی که مجری برنامه هم فیلم را به نقد میکشد، هم سؤال مطرح میکند و هم خودش به سؤالات مطرح شده پاسخ میدهد و عوامل حاضر فیلم را به بیحوصلگی میکشاند.
انتظار مخاطب از کنفرانس صدیقی زمانی به پایان رسید که رامتین شهبازی فرصتی یافت تا در خصوص کارگردانی باشه آهنگر و سوژه فیلم به عنوان منتقد صحبت کند.
شهبازی با نقدها و تحلیلهای منطقی و ریز بینانهاش از روایت داستان و کارگردانی باشه آهنگر گفت و با اشاره به ارزشی بودن فیلم «بیداری رؤیاها»، تأکید کرد: «امروزه سینمای ایران در چرخه تکرار قرار گرفته است و در زمانهای به سر میبریم که کمدیهای سخیف سینمای ایران را در نوردیدهاند و این جریان سودی هم برای مخاطبان ندارند. در شرایطی که فیلمها در بقالیها به فروش میرسد و در این بازار آشفته سینمای ایران، فیلم سینمایی «بیداری رؤیاها» قدم ارزشمندی است.»
گفتههای شهبازی در حالی بیان میشود و منطقی به نظر میرسد که همزمان با اکران این فیلم در جشنواره فیلم فجر سال گذشته مطرح شد که این فیلم با سوژه بکری که از دفاع مقدس گرفته است توانسته با بهرهگیری از بازیگران سرشناس سینمای ایران و پردازش قصه اثر نوینی را از سینمای دفاع مقدس بجا بگذارد.
حذف قهرمان به دلیل کپی شدن فیلمنامه
از دیگر مواردی که درباره این فیلم پس از اکران در فستیوال فجر مطرح شد شیوه کارگردانی باشه آهنگر بود که مبتنی بر کشف مخاطب و پرهیز از ارائه یکباره قصه به مخاطب بود. وقتی باشه آهنگر درباره همین موضوع مورد پرسش قرار گرفت، گفت:«فیلمنامه این کار یک فرآیند 10 ساله را طی کرده است. در کشور ما به راحتی نمیتوان حرف دل را بازگو کرد و در زمینه دفاع مقدس هزاران صاحبنظر وجود دارد. سال 1375 با «محمدرضا گوهری» 10 طرح نوشتیم که بیشترشان رد شد. آنها داستانهای اپیزودیک بودند و کار کردن آنها سخت بود. وقتی فیلمنامه «بیداری رؤیاها» در بنیاد فارابی تصویب شد، متأسفانه فیلمنامه ما کپی شد و پس از این قضیه، ما تنها ترفندی که استفاده کردیم، شخصیت محوری قصه (ایوب) را از فیلمنامه حذف کردیم.»
نکته جالب توجهی که در این فیلم مشهود است جستوجوی مخاطب برای یافتن قهرمان داستان «بیداری رؤیاها» است در حالی که کندوکاو او به نتیجه نمیرسد و به نوعی همه شخصیتهای داستان قهرمان هستند. این فیلم قهرمان پرور نیست. در واقع در این ساختار، قهرمان و اسطوره از بین میرود.
باشه آهنگر هم در این خصوص تصریح کرد:«ما به این نتیجه رسیدیم که فیلممان دارای قهرمان نباشد. در کنار آن به سانسورها هم عادت کردهایم. ساخت یک فیلم سالم در سینمای ایران خیلی دشوار است اما من دوست داشتم فیلمی بسازم که به روز باشد و دلالت بر روز داشته باشد و در گام بعدی ذائقه مخاطبان را ارتقاء دهم. دوست داشتم در این فیلم مسائل جنگ را کمی شفافتر به تصویر بکشم و جالب است که در این بین منتقدان به من انگ محافظهکاری زدهاند!»
کلیشههایی که حیایی شکاند
در این نشست با بیان دیدگاهی از سوی یکی از عوامل فیلم بلافاصله مجری برنامه با در اختیار گرفتن تریبون به صورت مفصل به توضیح جنبههای مختلف این فیلم پرداخت که باردیگر صدای اعتراض حضار را درآورد.
اعتبار و نحوه بازیگری امین حیایی ذهن هر بینندهای را به سمت ژانر کمیک و فیلمهایی در قالب طنز میبرد. در حالی که حیایی در این فیلم نقشی کاملاً جدی را بر عهده داشت که این جدیت برای تماشاگر قابل قبول نبود. بخش عمدهای از حجم سؤالات معطوف به باشه آهنگر در خصوص انتخاب حیایی نیز در این نقش بود.
در راستای همین انتقادها شهبازی در مورد بازی امین حیایی گفت:«من با تلخی فیلم مخالف نیستم بلکه جنس دراماتیزه شدن اثر کمی مشکل دارد. نوع فضا و روابط در «فرزند خاک» نیز گیراتر بود. در شخصیت داوود (امین حیایی) اغراق دیدم، او بازیگر توانمندی است اما آنقدر تیپ بازی کرده که در شخصیت نمیگنجد.»
آهنگر نیز در پاسخ به سؤال یکی از حاضران مبنی بر انتخاب حیایی برای بازی در این فیلم گفت:«امین حیایی بازیگر فوقالعادهای است اما جیب خیلی از تهیهکنندگان را پر از پول کرده است. وقتی فیلمنامه این کار را خواند خیلی رغبت نشان داد و توانست با این نقش کلیشهها را بشکند.»
در مجموع باید اذعان داشت که «بیداری رؤیاها» توانست در جلب رضایت مخاطب موفق عمل کند و او را با وجوه تازه و بکری از زندگی پس از جنگ آشنا سازد.
