ده‌نمکي و حرف‌هاي مگو

بي‌شک فيلم مستند "فقر و فحشا" را مي‌توان يکي از متفاوت‌ترين مستنداتي دانست که پس از انقلاب ساخته شده است. مستندي که به يکي از جنجالي‌ترين و بحث‌برانگيزترين فيلم مستند تاريخ سينماي ايران بدل شد و صفحاتي از نيويورک تايمز تا يوميوري ژاپن و شرق را به خود اختصاص داد.نيويورک تايمز ده‌نمکي را مايکل مور ايران خواند و عکس او را در کنار عکس مايکل در صفحه اول خود قرار داد. مستندي که به اعتقاد خالق آن از دل واقعيت بيرون آمده براي همين نتوانست نه در سينما و نه در تلويزيون اکران عمومي شود.مسعود ده‌نمکي که با اين مستند از دنياي مطبوعات به جرگه فيلمسازان پيوسته بود در گفت‌وگوهاي مختلف عنوان کرد که فيلم "فقر و فحشا" يک فيلم اجتماعي، انتقادي است به همين دليل کسي جرات نمايش آن را ندارد. وي گفته بود که فيلم را براي مسئولان ساخته و چون اجازه اکران خصوصي نداشته مجبور شده نسخه‌هاي کپي شده آن را براي مراجع و مسئولان بفرستد؛ اما اينکه چطور فيلم بين مردم پخش شده را وي، هم‌خواني با فطرت جامعه عنوان کرده است. ده‌نمکي بارها در اين گفت‌وگوها اعلام کرد که "گفتمان عدالت" دغدغه وي براي ورود به اين عرصه بوده است "تمام حرف من در فيلم، بحران عدالت بود. عدالتي که بايد در يک جامعه اسلامي باشد و نبودش باعث بروز خيلي مسائل شده است." و اين‌گونه طرح موضوع عدالت اجتماعي در آثار بعدي اين کارگردان تداوم يافت، از مستند " کدام پيروزي کدام استقلال" تا مجموعه نوروزي "دارا و ندار". موضوعي که به اعتاد وي در سال‌هاي آغازين دهه 80 مهجور و مغفول بوده است: "در ماه‎‎هاي اوليه سال 80 تحقيقاتي را در رابطه با موضوع عدالت شروع کردم. گفتمان عدالت در آن زمان، گفتمان غالبي نبود و به‎جز رهبري و چند نشريه اين موضوع را مطرح و پيگيري نمي‎کردند و من با توجه به اين‎که توقع حضرت امام از هنر متعهد اين است که بيانگر جنگ بين فقر و غنا و دفاع از مظلوم باشد، سراغ اين موضوع رفتم. " ده‌نمکي که اين روزها به همراه کامبيز ديرباز و تعدادي از هنرمندان در سفر حج به سر مي‌برد به تازگي در گفت‌وگويي به مرور تاريخ ساخت فيلم "فقر و فحشا" پرداخته و در اين خصوص گفته است: آن روز‎ها کمتر کسي وارد مصاديق اين موضوع مي‎شد، شايد به‎خاطر اين‎که هزينه داشت، ولي به کليات مي‎پرداختند و در کنار آن کيک چند تني براي ميلاد اميرالمؤمنين درست مي‎کردند و مراسم‎‎هاي زيادي برپا مي‎داشتند. کار پژوهشي من در ابتدا بُعد داخلي داشت و حدود يک سال فضاي داخلي کشور را بررسي کردم و همان‎طور که در نهج‎البلاغه و روايات آمده است که «کادَ الفقرُ أن يَکونَ کُفرا» و موارد تحقيقاتي خودم، همه ايجاب مي‎کرد به اين نتيجه رسيدم که فقر علت‎العلل بسياري از مفاسد در کشور ماست." تعصب شيخ‎نشين‎‎ها براي شکستن غرور ايرانيمدير مسئول سابق نشريه شلمچه و جبهه در ادامه از تعصب خاص شيخ‎نشين‎‎ها بر شکستن غرور ايرانيان گفته و يادآور شده است: در ضمن تحقيقات به مسئله امارات و زنان ايراني در آن‎جا رسيدم که البته آن موقع قاچاق انسان به‎صورت سازماندهي شده به امارات مطرح بود، اما با بررسي‎‎هايي که من داشتم، به اين رسيدم که در ايران به شکل سازمان‎دهي شده نبود و اين طور نبود که آدم‎‎ها را به شکل مخفيانه از مرز عبور دهند، بلکه زنان در قالب توريست به امارات مي‎رفتند و در آن‎جا توسط سرشاخه‎‎ها شناسايي مي‎شدند و متأسفانه دختران را براي شيوخ امارات مي‎بردند و بعد از آن به کاباره‎‎ها انتقال داده مي‎شدند. در آن زمان در حالي‎که دختران روسپي از کشور‎هاي مختلف آسيايي وجود داشتند، تعصب خاص شيخ‎نشين‎‎ها اين بود که دختران ايراني را مورد تعرض قرار دهند تا بتوانند غرور ايراني‎‎ها را بشکنند.کارگردان "اخراجي‌ها" در ادامه گفت‌وگوي خود با هفته‌نامه "پنجره" از مشکلات توليد فيلم گفته و اين‌که کار حرکت روي لبه تيغ بوده و به علت عدم امکان نمايش برخي حقايق به‎ خاطر مسايل شرعي و عرفي مجبور شده برخي مشاهدات خود را به‎صورت نريشن روايت کرده و يا برخي از حقايق را از زبان قربانيان انتقال دهد. کتمان حقيقت به بهانه ترس از زير سوال رفتن دولت اصلاح‎طلبوي در ادامه با اشاره به بازتاب اين اثر در مطبوعات، از واکنش دولت وقت و کتمان وجود چنين حقيقت تلخي پرده برداشته: آن‎موقع يادم مي‎آيد که روزنامه شرق با من مصاحبه‎اي کرد و من گفتم که دارم درباره چنين موضوعي فيلم مي‎سازم، اما اين روزنامه مصاحبه من را منتشر نکرد و پس از چند روز مطلبي را با عنوان حراج انسان در فُجيره منتشر کردند که آن‎موقع دولت وقت به‎شدت تکذيب کرد و عنوان کرد که اصلا چنين چيزي وجود ندارد.خالق پرفروش‌ترين فيلم تاريخ سينماي ايران افزوده : اين فيلم براي ديدن عموم مردم ساخته شد، اما مسئولين آن وقت از اين مي‎ترسيدند که برداشت جناحي شود و دولت اصلاح‎طلب زير سوال برود؛ در حالي‎که رييس دولت وقت در نامه‎اي که براي وزير ارشاد نوشته بود و رونوشت آن را هم به من دادند، اشاره کرده بود که اين فيلم، صادقانه ساخته شده و نگاه سياسي و جناحي به مسئله ندارد، اما به‎هرحال نوشتن اين نامه هم دردي را دوا نکرد و فيلم فقر و فحشا مجوز پخش نگرفت. اين حرف مگو همچنان باقي استده‌نمکي بيشترين واکنش نسبت به فيلم "فقر و فحشا" را مربوط به اماراتي‎‎ها عنوان کرده و گفته که به خاطر ساخت فيلم به امارات ممنوع‎الورود شده و در داخل کشور هم تا يک سال دائم کارش آمد و شد به دادگاه بوده و در نهايت اين مسئله حل نشده باقي مانده.اين کارگردان در ادامه از دلخوري و عصبانيت شيخ‌نشينان بعد از گذشت 10 سال و عدم اجازه ورود به کشور امارات براي ساخت بخشي از مجموعه "دارا و ندار" گفته و با اشاره به کتابي که در اوايل دولت نهم توقيف شده اذغان داشته "اما به هرحال اين حرف مگو همچنان باقي است"کتاب ياد شده طبق گفته‌هاي ده‌نمکي، با مجوز ارشاد درباره نامه‎‎ها و ماجراي ساخت مستند "فقر وفحشاء" تهيه شده که پس از چاپ و قبل از پخش، توقيف شده و قرار شده اين کتاب هم فقط در اختيار خواص قرار بگيرد. قربانينان تغيير الگوي مصرفمسعود ده‌نکي در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود با اشاره به زمينه تغيير الگوي مصرف در جامعه، در بروز چنين مفاسدي معتقد است: اين افراد قربانياني هستند که بخشي از آن‎‎ها به دليل تغيير الگوي مصرف در جامعه، احساس فقر کردند و در نهايت مجبور شدند دست به چنين کاري بزنند. من با عنوان فقر و فحشا و طرح مسئله ويژه اين زنان در دبي، اين طبقه‎بندي را قبول دارم که فردي که کاملا فقير است و نان شب ندارد، توانايي دبي رفتن را ندارد. اين افراد براي از يک زندگي ساده به يک زندگي رفاهي رسيدن و تغيير ذائقه‎‎ها و خواسته‎هاي‎شان و برخي حتي براي پرداختن شهريه دانشگاه، به چنين مسيري کشيده شدند.
شبکه ايران