شمارش معکوس ارگ بم برای خروج از خطر

رادوین نوبری آیا می‌دانستید که عظیم‌‌ترین بناهای خشتی جهان در ایران واقع شده است؟ بله‌، مجموعه تاریخی ارگ بم در استان کرمان، بزرگ‌ترین مجموعه خشتی موجود در جهان است که بر دامنه صخره‌ای عظیم در شمال‌شرقی شهر بم،یکی از کهن‌ترین مراکز شهرنشینی ایران قرار گرفته است. این مجموعه تاریخی به سبب ویژگی‌های منحصر به فرد خود در هفتم جولای سال 2004 میلادی به همراه منظره فرهنگی‌اش در‌سازمان جهانی یونسکو به ثبت رسید. هر سال روز 16 تیر مصادف با سالروز ثبت جهانی این مجموعه تاریخی است. در این راستا گفت‌وگویی را با افشین ابراهیمی مدیر پایگاه میراث جهانی بم ترتیب دادیم که در ادامه از نظرتان می‌گذرد‌: عمر استقرار اولیه در ارگ بم و مناطق اطراف آن چند سال است؟طی باستان‌شناسی‌های انجام شده پس از زلزله سال 1382‌، به دلیل وجود تپه‌های تاریخی و بناهای متعلق به دوران پیش از اسلامی در اطراف ارگ بم و نیز سایر کشفیاتی که از داخل ارگ بم به دست آمد می‌توان استقرار اولیه در این منطقه را به هزاره چهارم پیش از میلاد نسبت داد، ‌اما نخستین نشانه‌های معماری ارگ بم به اواخر هزاره اول پیش از میلاد بازمی‌گردد و پس از آن این معماری به دوره‌های بعد یعنی اسلامی و سرانجام دوران متأخر قدم می‌گذارد و آنچه را که امروز مشاهده می‌کنید محصول دوره خاصی نیست بلکه به مرور در دوران مختلف ساخته شده تا به این مرحله رسیده است.درباره نوع معماری ارگ بم توضیح دهید. معماری ارگ بم از لحاظ انتخاب مصالح‌، نوع کاربرد مصالح و اشکال به کار رفته تابع اصول معماری منطقه کویری و نیمه‌کویری ایران است و در بنای آن از گل‌، آجر و خشت استفاده شده است.عناصر تشکیل‌دهنده ارگ بم چیست؟ارگ بم شامل دو بخش کلی می‌شود‌: عامه‌نشین و حاکم‌نشین. قسمت عامه‌نشین هفت محله کوچک و بزرگ را شامل می‌شود و برخوردار از عموم تأسیسات یک شهر سنتی همچون بازار‌، بازارچه‌، مهمانگاه‌، مسجد‌، مدرسه، حمام‌، کاروانسرا‌، استخر و کارگاه‌های مختلف‌، زورخانه و... است.از نظر معماری شهری‌، بازار‌، میدان تکیه، مسجد جامع‌، مجموعه میرزا نعیم‌،‌زورخانه‌، حمام‌، اسطبل و کاروانسرا از اهمیت بسیاری برخوردار است.در میان خانه‌ها نیز که برخی متعلق به مردم عادی و برخی متعلق به اشراف و مالکان خاص است‌، خانه سیستانی و خانه میر بزرگ‌تر و مجلل‌تر هستند.این خانه‌ها به مرور زمان تخریب شده و سپس مرمت شده‌اند، از این رو نمی‌توان عمر خاصی را به آنها اطلاق کرد، اما امکان تخمین قدمت پایه‌های بعضی از بناها وجود دارد و بعنوان مثال به اوایل اسلام و یا دوره ساسانی بازمی‌گردند.بعد از زلزله 82 ارگ بم به شدت تخریب شد و در فهرست آثار در معرض خطر یونسکو قرار گرفت. در حال حاضر عملیات احیا‌سازی این مجموعه در چه مراحلی قرار دارد؟پس از زلزله سال 82‌، آواربرداری از قسمت‌های مختلف ارگ در سال 83 آغاز شد و همچنان هم ادامه دارد. در حال حاضر بخش عامه‌نشین تقریباً آوار برداری شده و هم اکنون آوار‌‌برداری قسمت حاکم‌نشین ارگ بم و در کنار آن فعالیت‌های حفاظتی و مرمتی در قالب نمایان‌سازی چهره معماری ارگ با تأکید ویژه بر نواحی خاصی که به لحاظ بصری و روانی بتواند بر مخاطب تأثیر داشته باشد را آغاز کرده‌ایم. برای مثال مسیر گردشگری‌، حصارها‌، دروازه‌ها‌، برج‌ها و نواحی خاص حاکم‌نشین و عامه‌نشین را در اولویت قرار دادیم تا با رعایت قوائد و مبانی و ضوابط موجود حتی‌المقدور به چهره تاریخی ارگ بم برسیم.سؤال پایانی‌، چقدر تا خروج ارگ بم از فهرست آثار در معرض خطر یونسکو فاصله داریم؟ما در این راستا پرونده‌ای را به خواست یونسکو تهیه و بدان ارسال داشته‌ایم و امیدواریم در اواخر تیرماه که اجلاس جهانی ‌سازمان یونسکو برگزار می‌شود‌، این موضوع مطرح شود و به دنبال طرح‌های مرمت و مطالعاتی که در این مجموعه انجام شده‌، ارگ بم از فهرست آثار در معرض خطر بیرون بیاید.