وحید حاجی پور - با اینکه تاکید شده بود هیچ کس به دکل حفاری نزدیک نشود اما چند تن از حفارها خود را به دکل رسانده بودند. نشت گاز از چند روز پیش از بروز حادثه دردناک محرز و به دنبال آن نشتی مهار شده بود. اما نزدیک طلوع آفتاب روز (شنبه 8 خرداد) گاز دوباره نشت کرد.
حفار مردان ، پس از مشاهده حادثه، دکل را ترک نکرده و اقدامهای ایمنی لازم را انجام داده و شیرهای ایمنی و مهار چاه (BOP) ها را بستند، ولی به دلیل شدت حادثه، اقدامهای آنها مانع از توسعه آتشسوزی و انفجار نشده و سرانجام سه نفر از کارکنان به شهادت رسیده و تنی چند نیز مصدوم شدند
نگرانی های زیست محیطی همسایگان چاه های نفت در قصرشیرین از یک سو و توسعه اتش سوزی چاه شماره 24 نفت شهر از دیگر سو تنها یک راه را برای مسولان امر در برداشت . بلافاصله با مهندس حیدر بهمنی ، مدیر عامل شرکت ملی حفاری تماس گرفته شد تا سریعا خود را به منطقه برساند . وزیر هم از تمامی شرکت ها خواسته بود تا تمامی امکانات خود را در اختیار حاج حیدر قرار دهند . حاج حیدر از بچه های جبهه و جنگ و از مهندسان بسیجی استان خوزستان است . هرچقدر هم رده های وی از پشت میزهای خود تکان نمی خورند تا مبادا کسی جای ان ها را بگیرد ، چنان غرق در عملیات های حفاری است که گویا یک کارگر دکل است.
بلافاصله با تیمی از حفارهای شرکت ملی حفاری به سرعت عازم محل حادثه می شود و جلسه ای فوری را با مسولان محلی و شرکت نفت مناطق مرکزی و حفاری شمال ترتیب می دهد. در بازدیدی که از محل حادثه انجام شده بود شرایط بسیار پیچیده عنوان شد. چاه شماره 24 شرایط و موقعیت خاصی دارد . این در حالی است که دکل حفاری و تجهیزات روی چاه ذوب شده و حجم گاز خروجی از آن در زمان حاضر نامشخص است.این یعنی ابهام . اما مهندسان بسیجی خوزستان که این مرتبه لباس رزم دیروز خود را با لباس حفاری امروز جابجا کرده بودند بررسی های فنی خود را بر روی چاه و آتش چاه انجام می دهند. این گروه بحث مهندسی مخزن، مسیر گاز، موقعیت چاه، حجم آتش و خسارتها را بررسی و ارزیابی می کند.
کویت را خاموش کردیم ، این که جای خود
حکم مدیر عامل شرکت ملی نفت نیز برای حاج حیدر صادر شده است . حکمی که قابل پیش بینی بود. نمی توان به راحتی با بهمنی وارد گفت و گو شد . وی به شدت مشغول کار است و انگار نه انگار که وی یک مدیر است نه یک کارگز حفاری. دوشادوش کارگران کار می کند و لحظه ای از آتش سهمگین و وحشی نفت شهر دور نمی شود.
کارگران حفاری از این موضوع خیلی خوشحال هستند که حاج حیدر در کنار آن هاست . گپی کوتاه در زمان استراحت با وی می زنیم. حاجی آتش را چه زمانی خفه می کنی؟ پاسخ می دهد که صنعت نفت جهان و بر اساس استانداردهای بین المللی حداقل زمان برای مهار و کنترل فوران این گونه چاه ها 6 ماه است.
حاجی زبانه های اتش خیلی وحشی است . لبخند می زند و می گوید ما بسیجی هستیم و اگر نتوانیم از پس دو متر آتش بر بیاییم که کلاهمان پس معرکه است. ( دومتر بهمنی 130 متر بود !) گنده تر از این را در کویت و نار و کنگان خاموش کردیم چه برسد به این بجه چاه . کسانی که به مساله نشت نفت آشنایی دارند به خوبی می دانند که حادثه نفت شهر و چاه شماره 24 بچه چاه نبوده بلکه یکی از سخت ترین نشت های نفتی کشور است. اسن اظهار نظر مهندس کمی ادم را در فکر فرو می برد . حاجی با چفیه اش عرق صورتش را در گرمای وحشتناک منطقه پاک می کند و کویت را بازخوانی می کند:" وقتی چاههای کویت آتش گرفت، قرار شد ما به عنوان یک تیم برای کمک به کویت برویم. روزی که به آنجا رسیدیم آن قدر اوضاع کویت درهم و برهم بود که کسی پاسخگوی ما نبود. یک شرکت آمریکایی برای مهار آتش سوزی چاهها آمده بود. بعد از چند روز آنها را مجاب کردیم که بخشی از مهار چاهها را به ما بسپارند. 700 حلقه چاه آتش در حال سوختن بود و آدم ها دو قدمی خودشان را نمی دیدند. اولین چاه را دو ساعته خاموش کردیم و بعد از آن بود که به عنوان یک تیم حرفه ای در کویت مطرح شدیم.حدود 20 حلقه چاه را خاموش کردیم و روز آخر هم توی گل و لای داغ و مواد مذاب افتادم و بدنم سوخت، یک ماه در بیمارستان بستری بودم و با ویلچر به ایران برگشتم. "چفیه اش را خیس می کند و روی سرش می کشد تا کمی از دمای بدنش کاشته شود . ادامه می دهد:" آتش سوزی چاه 50 هم از نادرترین حادثه هایی بود که در دنیا اتفاق افتاد. چاه 50 که آتش گرفت شرکتهای نفتی خارجی معتقد بودند که ایرانی ها نمی توانند آن را به تنهایی خاموش و مهار کنند.روزی که مسئولیت مهار این چاه را به من دادند، قرآن باز کردم، سوره ابراهیم و این آیه آمد که »ما ابراهیم را در آتش بردیم و به سلامت بیرون آوردیم» با استمداد از نام خانم زهرا (س) که ارادت خاصی به ایشان دارم و با توکل به خدا کار را شروع کردیم او بود که به ما کمک کرد، چون مهار این چاه به تنهایی و بدون کمک دیگران از نظر علمی امکان پذیر نبود.ارتفاع آتش 110 متر و فشار آن 3000 پوند بر اینچ بود.دمای آتش 1500 درجه سانتیگراد بود که می توانست آهن را هم ذوب کند. حدود 45 روز طول کشید ان را خاموش کنیم . ماه رمضان هم بود، بچه ها روزه بودند و با این حال کار را انجام دادیم.من باور دارم که انجام این کار معجزه بود." حاجی ادامه می دهد و می گوید که وقتی آتش شهید الماسی را به درون خود کشید سرعت مکش آن قدر زیاد بود که تا ارتفاع 100 متری پرتاب شد.من سراسیمه به سمت پیکر شهید رفتم.یک دستگاه لودر هم آنجا بود، پیکر مطهر شهید را درون بیل لودر گذاشتم ولی بیل لودر روی پای خودم قرار گرفت و پایم را درون زمین فرو برد به همین دلیل نمی توانستم حرکت کنم.لطف خدا و شجاعت بچه ها بودکه نجات پیدا کردم.وقتی مرا به بیمارستان نفت بردند دکتر گفت:پایم شکسته است و باید آن را گچ بگیرند.اما ما هنوز کار داشتیم.به همین دلیل به کمک بچه ها کفش پوشیدم و با پای شکسته سر چاه رفتم.در حالت عادی اگر ناخن تان بشکند نمی توانید کاری کنید.اما در آن شرایط خداوند به آدم قدرتی مافوق طبیعی می دهد تا به هدفش برسد.این همان معجزه است."
مهندس دل همه را گرم می کند . لفاوتی میان او و بقیه در ظاهر احساس نمی شود . مدیری که در نفت از ان به عنوان مدیر ارشد نام برده می شود اما در این مهلکه اگر کسی وی را نشناسد ، او را کارگری مثل بقیه کارگرها پندارد.
بررسی فنی آغاز می شود
حاجی را صدا می زنند . حاجی به سرعت می رود و با یکی دو نفر تجهیزات را بر می دارند و به سوی آتش حرکت می کنند. چفیه اش را زیر آب می گیرد و روی سرش می کشد . یا زهرا یازهر گویان به جلو می رود و برای بررسی دقیق چاه سرکش برنامه ریزی می کند . مهندسان دیگر نیز بقیه کار ها را در پیش گرفته اند. ارتفاع آتش به حدود 130 متر می رسد و دکل در میان دود و آتش است و امکان مشاهده و دسترسی به آن وجود ندارد.باد ها زبانه اتش را بازی می دهند و گرمای ان را به این سو و ان سو می برد. هوا به اندازه کافی گرم است. در فاصله 100 متری آتش جهنمی برپاست . همه کلافه شده اند . حاجی با دستان خود وضعیت چاه را برای مهندسان هود تشریح می کند . کانکس ها ی اسکان در حال رسیدن هستند و امکانات نیز در راه . همه به هم روحیه می دهند و روحیه خود را به دفاع مقدس منقش می کنند به ویزه قدیمی های حفاری که آرزوی رسیدن به هم رزمان دیروز خود را در سر می پرورانند. حاج حیدر همه مسولان را جمع می کند و برای کنترل مهار چاه نکات فنی را می گوید." دو دستگاه دکل برای انجام حفاری، همچنین امکانات مورد نیاز برای خارج کردن دکل سوخته، می خواهیم .هم چنین سه حوضچه برای تامین آب به منظور خنک کردن محل چاه، 35 کیلومتر لوله کشی آب و جاده های باید به سرعت باید اماده شود.ضمن این که ، حفاری دو حلقه چاه انحرافی برای دسترسی به چاه آسیب دیده باید در دستور کار قرار گیرد.
همه به سراغ انجام وظایف خود می روند . همه چیز مثل فیلم های جنگی است. از تقسیم وظایف گرفته تا فداکاری ها و شجاعت ها . حاجی می گوید این فلسفه حفار مردان است که روحیه شهادت طلبی برای میهن اسلامی را در ذات خود دارند.
چاه های انحرافی
اواسط تیرماه و گرمای هوا مضاعف شده است اما دریغ از ذزه ای تاثیر بر اراده حفار مردان . حمله مستقیم به آتش خیلی وقت است که اغاز شده اما این اتش سرکش تر از آن چیزی است که انتظارش می رود.
البته چندین مرتبه به مدت 15 الی 10 دقیقه آتش سوزی مهار شد اما به دلیل فوران نفت و سرایت آن به زمین های مجاور مجددا آتش سوزی آغاز شد
تمام تمهیدات و تجهیزات لازم تدارک دیده شده و مهارگران آتش در انتظار فراهم شدن شرایط جوی و جهت باد برای شروع کار هستند تا بار دیگر حمله مستقیم به آتش برای ورود به چاه و بستن آن را اجرا کنند.
تداوم این عملیات برای بستن یا به اصطلاح کشتن چاه از سطح در حالی به عنوان طرح نخست هدف گذاری و اجرا می شود که همزمان برنامه حفاری های امدادی یا جهت دار برای ورود به جداره چاه از عمق نیز در دستور کار است و دستگاه حفاری 112 شرکت حفاری شمال در حال حفاری انحرافی چاه شماره 24 الف بوده و دستگاه 57 فتح شرکت ملی حفاری ایران نیز برای شروع حفاری دومین چاه انحرافی تحت عنوان 24 ب آماده شده است.
مرحله ششم و ...
سر ظهر شده به سراغ بهمنی می رویم ببینیم وضعیت چاه 24 به چه روزی دچار می شود . می گوید: " "پسر ، اگر بسیجی امام (ره) نتواند روی این آتش را کم کند که بسیجی نیست" می رود به محل استقرار مهندسان . یکی دو مهندس حفاری نیز وی را همراهی می کنند . 13 تیر است حاجی می گوید دلیل گستره بودن مرکز انفجار و تغییرات جوی آب و هوایی و شرایط غیر منتظره تاکنون نتوانسته ایم کنترل کامل چاه را بدست آوریم اما پیشروی قابل ملاحظه ای تا مرکز انفجار داشته ایم که امیدواریم با توکل به خدای و همچنین تکیه بر توانایی ها و توانمندیهای متخصصان داخلی کشورمان ظرف امشب و فردا مهار کامل چاه را به انجام برسانیم.
ششمین حمله به آتش پایه ریزی می شود . حاجی این بار خیلی امیدوار است که کا ر را تمام کرده و برای همیشه آتش را خفه می کنیم . مهارگران دراین مرحله به آتش از روی سطح (Top Kill)، دهانه چاه را به طور کامل پوشش دادند و آتش را خفه کردند . برای لحظاتی همه به هم خیره شدند و به یکباره فریادهای ا.. اکبر و یازهرا فضا را دگرگون می کند . اینجا و در این لحظه اغوش خالی برای کسی یافت نمی شود . اشک شوق را نه روی گونه ها بلکه روی دوش همکاران حفاری می توان دید . حاجی دست تکان می دهد و می گوید" بسیجی یعنی این.بسیجی یعنی به خدا و اهل بیت توکل کن بقیه اش تضمینه خودشه" حالا نوبت رسانه هاست تا سراغ بهمنی بروند و بپرسند که چطور این چاه را خاموش کردید. اعجوبه کنترل چاه های نفتی و گازی کشور که برای صنعت نفت نگینی است مهار این چاه را در مدت 28 روز کاری ، رکوردی جهانی می داند و می افزاید:" هر چند مهارگران و متخصصان صنعت نفت سوابق درخشان و ارزشمندیدر مهار چاه های مختلف داشتنداما این مورد ، اولین فوران چاه نفت و گاز در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بود که نیروهای مهارگر ایرانی با وجود دستگاه حفاری و ضایعاتی با بیش از 300 تن در محل چاه ،با آن مواجه بودند .
عکس های یادگاری
مهار آتش سوزی چنین چاهی با این عمق تاکنون درجهان سابقه نداشته است اما متخصصان شرکت ملی حفاری با ساختن دستگاهی ابتکاری ، و فرستادن آن در عمق چاه توانستند فوران نفت را به عمق ببرند و آتش سوزی را مهار کنند .
مدیر تیم عملیات مهار و کنترل چاه 24 افزود ، متخصصان ایرانی با توکل به خدا و مدیریت دقیق توانستند ، 110 محموله دکل را که روی چاه سقوط کرده بود ، منتقلو با کمترین هزینه آتش سوزی را مهار کنند. "
عملیات مهار چاه از طریق سطح با هدف بستن چاه یا به اصطلاح کشتن چاه (ول کپینگ) راهکاری بود که با وجود خطرخیز بودن اما نزدیک ترین شیوه برای دستیابی کوتاه مدت به نتیجه تلقی می شد، هر چند دیگر شیوه ها نیز از نظر دور نماند و همزمان در برنامه اولویت ها قرار گرفت که از آن جمله می توان به حفاری های چاه های امدادی یا انحرافی اشاره داشت. "
آخر هفته شده و حالا همه دارند جمع و جور می کنند تا پس از یک ماه سراغ حضوری هم از خانواده شان بگیرند. امروز 17 تیر است و با اتمام عملیات مهار چاه از سوی مدیریت عملیات مهار فوران چاه 24 نفت شهر، ترخیص تمام نیروهای حاضر در منطقه ابلاغ شده است.عکس های یادگاری بازار پر رونقی پیدا کرده و اشک های شوق همچنان برقرار . حاجی یافت نشود . مرد بسیجی صنعت نفت با دست و پای شکسته به رامهرمز رفته تا در مجلس ترحیم یکی از اقوام خود شرکت کند. گو یا وی برای گمنام ماندن عجله زیادی داشته و پس از اتمام عمیلیات موفقیت امز چاه 24 ، بی سر و صدا از همه خداحافظی کرد و به اهواز بازگشت.مدیر عامل شرکت ملی حفاری می گفت که چفیه اش برایش مثل دستمال داداش کایکوست.با وجود ش قوت می گیرد و با نبودش حس کمبود. یادم هست زمانی که سکوی شرکت بی پی در خلیج مکزیک دچار نشست نفت و اتش سوزی شد بهمنی بارها اعلام کرد که حاضر است برای جلوگیری از آلودگی های زیست محیطی عملیات مهار فوران نفت را بر عهده گیرد . خیلی ها این ادعا را مضحک خواندند و گفتند اگر راست می گویید بروید نفت شهر خودتان را خاموش کنید . نفت شهر هم که در کمتر از یک ماه خاموش شد اما چه خبر از خلیج مکزیک ؟!
