فاطمه کریم اللهی
انتظار فرج واژه آشنایی است که یکی از بزرگترین دگرگونیهای جهان را به همراه دارد، دگرگونی برای آن عده از افراد که بیصبرانه در اقیانوس متلاطم زندگی، سفینه نجات را میطلبند تا با تنها ناخدای کشتی حق و عدالت به سرزمین خوشبختیها قدم گذارند، در همان سرزمینی که صلح، صفا، برابری، برادری، امنیت، رفاه و آسایش و ... حاکم باشد، قرآن کریم هم میفرماید: ما از پیش اطلاع دادهایم که وارث اصلی زمین، بندگان صالح و شایسته ما خواهند بود. برای همیشه زمین در اختیار ارباب شهوت و غضب و بندگان جاه و مقام و اسیران هوای نفس نخواهد بود.
حجتالاسلام سیدجعفر موسوی گیلانی، محقق و پژوهشگر مهدویت و استاد دانشگاه تحصیلات خود را از سال 60 در حوزه علمیه آغاز کرده است و از ابتدای تدریس در حوزه علمیه، تحقیق پیرامون مهدویت را نیز آغاز کرده است او هم اکنون عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد و دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد است. صحبتهای این محقق پیرامون بحث انتظار و نشانههای ظهور را در ادامه بخوانید:
*چه تعداد روایت مربوط به مهدویت و مؤلفههای ظهور در منابع شیعی موجود است؟
حدود 250 آیه در مورد شرایط ظهور و منجی آخرالزمان در قرآن کریم موجود است و روایات فراوانی در این زمینه وجود دارد که در آنها به مؤمنان امیدواری داده شده که در آینده نزدیک قیام منجی آخرالزمان محقق میشود که به اعتقاد ما شیعیان آن منجی کسی جز امام زمان(عج) نیست. قیام صالحان و مستضعفان علیه مستکبران عالم به عنوان یکی از نشانههای ظهور در آیات و روایات آمده است. انقلاب حضرت مهدی(عج) منشأ تغییرات بسیار اساسی و مهمی در سطح جهان میشود و مسیر تاریخ را تغییر داده و تاریخ و بشریت را در مسیر اصلی خود قرار میدهد. نکتهای که لازم است ذکر کنم این است که مسأله منجی و مهدویت یک مسأله اسلامی نیست بلکه یک مسأله انسانی است و با توجه به تحقیقاتی که در جهان شده است همه فرق مهدویت را قبول دارند. در پایان دنیا همه مردم به بن بست میرسند و منتظر آمدن فردی میشوند تا آنها را از مشکلات نجات دهد. شیعیان معتقدند منجی از فرزندان پیامبر اکرم(ص) و امام زمان(عج) است. مسیحیان و یهودیان معتقدند منجی همان حضرت عیسی(ع) است و زرتشتیان معتقدند سوشیانس این منجی خواهد بود و بودائیان معتقدند ویشنو کسی است که در پایان دنیا خواهد آمد و مردم را به صلاح و رستگاری میرساند. بنابراین اصل وجود منجی یک امر عمومی است.
پیرامون ویژگیهای قیام آخرالزمان برای ما بگویید؟
اولین ویژگی قیام منجی آخر الزمان(عج) طبق فرهنگ دینی ما شیعیان این است که انقلابش انقلاب الهی است. این وعدهای است که خداوند در قرآن به بشریت داده است که روزی زمین به دست اهلش میرسد. یعنی صالحان اداره امور دنیا را بهدست خواهند گرفت و رهبر الهی بر اساس قانون الهی این حکومت را اداره خواهد کرد. دومین ویژگی قیام مهدی موعود(عج) این است که آرمانهایی که در این قیام مطرح میشود آرمانهای حقیقی است، در آخرالزمان مردم به حقیقت زندگی دست مییابند. به قول بعضی از بزرگان زندگی قبل از ظهور زندگی حقیقی نیست دوران آمادگی بشر است چرا که تا زمانی که شیطان فعالیت میکند مردم به هدف زندگی دست پیدا نمیکنند. بنابراین یکی از ویژگیهای قیام منجی، رسیدن مردم به اهدافشان در زندگی است. سومین ویژگی قیام منجی این است که تودههای مردم پشتوانه اصلی حکومت مهدوی هستند و از آن حمایت خواهند کرد. در روایات داریم وقتی حضرت در مکه ظهور کنند و مردم دنیا را به این حکومت که بر اساس عدالت اداره میشود فرا بخوانند بیشتر مردم از آن حضرت پیروی میکنند. نکته بعدی این است که حکومت مهدوی، حکومت جهانی است و محدود به یک منطقه و زمان و مکان خاص نیست برای همه مردم جهان این ارمغان و هدیه توسط خداوند وعده داده شده است. قیامی که منجی بشریت و به تعبیر ما شیعیان حضرت مهدی(عج) دارند در ادامه قیامهایی است که انبیا گذشته داشتهاند یعنی از حضرت آدم این حرکت آغاز شده و اوصیا و جانشینان، پیامبران و رهبران الهی در طول تاریخ زحمت کشیدهاند و جانشینان ائمه، رهبران الهی و دینی هستند که در مبارزه با ظلم و احقاق حق و نبرد با باطل قیام کردهاند. حکومت منجی در واقع تکمیل کننده این قیامها است. ویژگی دیگر انقلاب امام زمان(عج) این است که یک همدلی در بین کل مردم جهان ایجاد میشود چون همه در زیر یک پرچم هستند، بنابراین باید همدلی در میان افراد حاکم باشد.
شنیدهایم که قیام حضرت حجت(عج) مراحلی دارد. در مورد این مراحل بیشتر توضیح میدهید؟
قیام امام زمان(عج) مراحل مختلفی دارد. اولین مرحله در بحث ظهور این است که رهبری این قیام با اجازه خداوند است. یعنی خداوند باید اجازه بدهد این قیام آغاز شود. برای اینکه قیام آغاز شود، دو شرط اساسی در متون دینی ما گفته شده است که هر زمانی این دو شرط بود، قیام آغاز میشود و مراحل بعدی ادامه مییابد. اینکه مردم خواهان منجی باشند یا اینکه پیمانه غیبت پر شود یعنی مردم هم در پی ظهور باشند و از طرف دیگر ظلم در عالم فراگیر و گناهان عمومی شود و مصلحت الهی بر این باشد که حکومت تشکیل شود. پس اولین مرحله قیام مرحله ظهور امام مهدی(عج) به اذن خداوند در مکه است.
آیا آمادگی و وجود 313 نفر از یاران امام زمان(عج) هم از مراحل قیام منجی است؟
در روایات داریم ایشان بین رکن و مقام در مکه ظهور میکنند و در آنجا افراد را دعوت به حکومت میکنند. مرحله دوم قیام حضرت ولی عصر(عج) این است که یک عده از خواص که نیروهای انقلاب مهدوی را تشکیل میدهند و در روایات از آنها تعبیر به 313 نفر شده است آن شایستگی لازم برای ظهور را در خود ایجاد کنند تا زمانی که امام آنها در مکه ظهور میکند اول کسانی باشند که به حکومت مهدوی ملحق میشوند، چرا که صالحین پرچمداران قیام مهدوی هستند. بعد از اینکه 313 نفر در کنار امام عصر(عج) قرار گرفتند فراگیری قیام آغاز میشود. یعنی این انقلاب که انقلابی جهانی است بر علیه ظلم فراگیر میشود و به گوش آحاد مردم میرسد و آن حرکت انقلابی تحقق پیدا میکند. در همین بخش است که تودههای مردم بسیج میشوند. یعنی بعد از الحاق 313 نفر بسیج تودهها شکل میگیرد و مردم در کنار رهبر خود جمع میشوند.
منظورتان از بسیج تودهها در حرکت انقلابی امام زمان (عج) بعد از ظهور چیست؟
معنای بسیج این است که منابع مادی و انسانی برای رسیدن به اهداف مشترک در کنار هم جمع شوند که در روایات داریم یاران صالح و شایسته که آمادگی دارند و از ظلم و ستم قبل از ظهور خسته شدهاند بعد از شنیدن ندای الهی امام زمان (عج) سریع به این حکومت ملحق میشوند و هر چه قدر این بسیج نیروها بیشتر باشد قدرت این حکومت هم بیشتر میشود مانند آن بسیج مردم در شکلگیری انقلاب اسلامی ایران است. زمانی که امام خمینی(ره) نهضت را شروع کردند بسیار سریع دستور تشکیل بسیج عمومی را دادند تا قدرتهایی که در بین مردم پخش است در قالب بسیج جمع شوند چرا که مردم در ساختار سیاسی به عنوان بازوان حکومت محسوب میشوند. در عصر ظهور هم همین طور است یعنی بعد از قیام نیروهای اصلی و قرارگیری آنها در کنار امام زمان(عج) برای اینکه انقلاب جهانی شود به بسیج نیروها احتیاج است.
یکی از نشانههای ظهور صیحه آسمانی است، مردم در زمان ظهور چگونه این صدا را میشوند؟
در مورد نشانههای ظهور یک دسته نشانههای حتمی هستند که یکی از آنها صیحه آسمانی است. حضرت حجت(عج) که حکومتشان آغاز شد همزمان مردم را فرا میخوانند و صدای امام عصر (عج) به گوش همه مردم جهان میرسد و مردم در هر گوشه جهان این ندای حق را میشوند و این مرحله سوم قیام است که همراه با یک حرکت انقلابی است. وقتی نیروهایی که پیرو حق هستند در کنار امام (عج) قرار گرفتند مبارزات انقلابی هم آغاز میشود، نکتهای که در اینجا باید به آن اشاره کرد این است که نبرد امام زمان (عج) با مردم نیست با رهبران فاسد است. نیروهایی که بسیج شدهاند باید با حاکمان مستکبر مبارزه کنند تا انقلاب به پیروزی برسد و بعد از این مرحله تشکیل حکومت جهانی است که 313 نفر در دنیا حاکم میشوند. آنها رهبران اصلی جهان هستند و طبق دستورات امام عصر(عج) حکومت را ادامه میدهند.
به اعتقاد جنابعالی آیا نیروی مقاومت بسیج فعال در جامعه کنونی توانستهاند در زمینهسازی ظهور در جامعه موثر عمل کرده است؟
امام راحل در جملات متعددی میفرمودند آرزوی ما این است که این حکومت را به دست پرچمدار اصلی یعنی امام زمان(عج) تحویل دهیم. نمونههایی از بسیج نیروهایی که در حکومت حضرت حجت(عج) وجود خواهد داشت در مقیاس بسیار کوچکتر در انقلاب امام خمینی مشهود بود. کمک به جبهه حق علیه باطل در طول انقلاب و هر جایی که حکومت احتیاج به کمک داشت نیروهای بسیج وارد شدند، از این جهت میشود گفت نیروی مقاومت بسیج که به فرمان امام ایجاد شد نمونهای از بسیج نیروها در زمان قیام منجی است. اما حکومت مهدی موعود (عج)قابل قیاس با هیچ حکومتی نبوده و نیست. قطعاً بسیج آن زمان با بسیج ما از نظر محتوا فرق میکند.
مراحل پایانی قیام حضرت حجت(عج) برای تشکیل حکومت جهانی چیست؟
مرحله بعد از قیام، تشکل حکومت جهانی و نسب حاکمان جهان از سوی امام زمان(عج) است و مرحله آخر مرحله سامان بخشیدن به امور است. اموری که قبل از ظهور انجام نشده و مردم نتوانستهاند به اهداف خود برسند چرا که هدف از تشکیل حکومت جهانی همین است، یعنی سامان بخشیدن به همه امور و رشد و شکوفایی جامعه بشری در همه زمینهها که به مرحله تثبیت انقلاب، تعبیر میشود.
دوران بعد از ظهور حضرت حجت(عج) چه تفاوتی با قبل از ظهور دارد؟
اتفاقاتی بعد از انقلاب رخ میدهد که چند مورد را بر اساس روایات مطرح میکنم. اولین نکتهای که در روایات مطرح شده این است که مردم از علم و آگاهی بسیار بالایی برخوردار میشوند. در روایاتی آمده است که از 27 شعبه به علم قبل از ظهور دو شعبه برای مردم باز شده است و در عصر ظهور همه این دانشها برای مردم آشکار میشود، یعنی گسترش دانش و فرهنگ در عصر ظهور در سطح جهانی به گونهای است که اگر یک فرد قبل از ظهور عالمترین افراد باشد و بعد از ظهور بر دانش خود اضافه نکند، جزو جاهلترین افراد میشود. این یکی از مزایا و برنامههای حکومت جهانی است. برقراری عدالت از کارهایی است که در مرحله تثبیت انقلاب انجام میشود. هم اکنون تقسیم ثروت در دنیا عادلانه نیست، یک عدهای بسیار و یک عدهای اصلاً از ثروت استفاده نمیکنند. در زمان حکومت مهدوی تقسیم ثروت به طور مساوی است و مردم از آن یکسان بهره میبرند. در متون روایی آمده است که اگر فردی بخواهد صدقهای به افراد بدهد باید شهرهای مختلفی را بگردد تا فردی از جهت اقتصادی از خود پایینتر را پیدا کند تا به او کمک کند. رضایت همگانی از حکومت دیگر ویژگی حکومت حضرت مهدی(عج) است چون بشریت آن عدالت حقیقی را در این حکومت خواهند دید. امنیت عمومی سراسر عالم را فرا خواهد گرفت. نزول برکات آسمانی و مشخص شدن گنجهای زمینی و به همین دلیل آبادانی جهان در عصر امام عصر(عج) از دیگر ویژگیهای حکومت حضرت مهدی(عج) است. تمدن و فرهنگ بشریت در این دوران در سراسر جهان گسترش مییابد. تامین آزادی برای همه مردم یکی دیگر از اتفاقاتی است که بعد از ظهور رخ میدهد در دنیای امروز هزاران سلب آزادی به نام آزادی بر مردم واقع میشود ولی در زمان حضرت ولی عصر(عج) آزادی حقیقی برای همه به ارمغان آورده میشود و هیچ ظلم و بدعتی نیست به جز اینکه در دوره آخرالزمان و حکومت مهدوی از بین برود. قبل از ظهور طبق روایات داریم هروقت در جامعه گناه جدیدی ایجاد شود خداوند بیماری جدیدی ایجاد میکند اما بعد از ظهور داروی حقیقی امراض کشف میشود و به همین دلیل عمرها طولانی میشود، مرزها برداشته میشود و مردم آزادانه مسافرت میکنند. اینها بخشی از مزایای حکومت مهدوی است.
شیعیان چگونه میتوانند زمینههای ظهور حضرت حجت(عج) را فراهم کنند؟
آن چیزی که برعهده شیعیان ایران است همان چیزی است که امام زمان(عج) در یکی از نامههای خود به یکی از مراجع به نام شیخ مفید خواسته است. جمله امام این است اگر مردم یکپارچه و همدل همه امکانات فکری و فرهنگی را آماده کنند و دعا خالصانه کنند برای ظهور و وفا داشته باشند به عهدی که با من بستهاند و از من بخواهند که ظهور کنم قطعاً شاهد ظهور من خواهند شد. بنابراین ما شیعیان نقش زیادی در حکومت مهدوی خواهیم داشت. اگر خود را اصلاح کنیم و با آن آمادگی که داریم در واقع به مسأله ظهور کمک کنیم چون در مسأله ظهور افرادی که دعا میکنند چهار گروه هستند. یک گروه منتظران گمراه هستند یعنی کسانی هستند که نشستهاند و دست روی دست گذاشتهاند تا حضرت تشریف بیاورند و مشکلات را رفع کنند. در روایات آمده است این گروه منتظران گمراه هستند. گروهی از منتظران مخرب هستند یعنی هم گناه میکنند و هم دعوت به گناه میکنند به امید اینکه عالم پر از ظلم بشود شاید حضرت تشریف بیاورند. یک گروه هستند منتظران غافل، کسانی که برای ظهور حضرت دعا میکنند ولی در فکر اصلاح خود و خانواده و جامعه نیستند و چهارمین گروه منتظران، منتظران واقعی هستند. کسانی که اهل پاکی و تذهیب نفس و به یاد خداوند و در فکر اصلاح خود و اجتماع هستند و افراد را دعوت به خوبیها میکنند و افراد این گروه هستند که زمینههای ظهور را فراهم میکنند و انشاءالله که همه مردم جهان جزو این گروه چهارم باشند.
