وحید حاجی پور - از روزی که ناصرالدین شاه با انگلیسی ها بر سر میز مذاکره نشست و طرح ساخت راه آهن در ایران را در ذهن می پروراند نزدیک به 100 سال می گذرد و امروز رکورد ساخت راه آهن به رقم 9 هزار و 500 کیلومتر رسیده است .وزیر راه و ترابری دولت نهم و دهم بارها و بارها ، اقدامات صورت گرفته در حوزه راه آهن را مایه مباهات دانسته که البته در قیاس با عملکرد دولت های گذشته تحسین برانگیز بوده اما چالش های اساسی که در این بخش دیده می شود کاور منفی را بر دستاوردهای دولت کنونی در این بخش پوشانده است.
فارغ از این که آیا حرکت ریل کشور به سوی شهرهای ایران قابل مدح است یا نقد باید به هدف گذاری مسولان در این بخش اشاره کرد؛هدف گذاری که بر اساس آن سهم بخش ریلی از مجموعه حمل و نقل کشور در حمل مسافر و بار باید به ترتیب به 18 و 30 درصد افزایش یابد، این در حالی است که هم اکنون سهم حمل مسافر و بارتوسط حمل ونقل ریلی در کشور 5/8 و 5/10 درصد است.
این در شرایطی است که برای نیل به اهداف سند چشم انداز باید سالانه هزار کیلومتر خط راه آهن در کشور احداث شود که بسیار رویایی به نظر می رسد چرا که با تمام اقدامات موثر در این بخش ، تنها می توانیم سالانه 150 کیلومتر راه آهن بسازیم .( بهبهانی- 21 فروردین 89–خبرگزاری فارس)
به طور تقریبی باید نزدیک به 7 برابر اعتباری که برای این روزهای راه آهن در نظر گرفته شود بودجه لحاظ می شد که متاسفانه چنین موضوعی به هیچ عنوان نه تنها در عمل بلکه در حرف هم دیده نمی شود.
بر اساس اطلاعات موجود برای ساخت هر کیلومتر راه آهن باید به طور میانگین 15میلیارد ریال اعتبار کنار گذاشته شود که باتوجه به هدف گذاری بحث بر انگیز ریلی ، سالانه باید 15 هزار میلیارد ریال برای راه اهن در نظر گرفته شود.
این در شرایطی است که بودجه عمرانی راهآهن در سال جاری 595 میلیارد تومان پیشبینی شده است که با توجه به مجوز استفاده از اعتبارات حساب ذخیره ارزی که از سالهای قبل استفاده نشده و نیز مجوز انتشار اوراق مشارکت به مبلغ 120 میلیارد تومان که در قانون بودجه سال 89 پیش بینی شده است، این میزان اعتبار نسبت به سال قبل حدود سه برابر افزایش نشان میدهد.
گرچه این افزایش اتفاق مهمی است اما باز هم نمی توان با تکیه بر آن ، اهذاف سند چشم انداز در بخش ریلی را دنبال کرد.
اول مدیریت ها را دریابیم
دبیر انجمن مهندسی حمل و نقل ریلی ایران در گفت و گو با "جوان" با بیان این که برای تحقق چنین شعاری، حلقه های مفقوده باید مورد بازنگری قرار گیرد گفت: "بارها اعلام می کنیم که می خواهیم سالانه هزار کیلومتر راه اهن بسازیم اما آیا تا کنون آمده ایم با آسیب شناسی چالش های موجود در صنعت ریل کشور، گامی موثر برداریم؟"
سید ابوالفضل بهره دار گفت : تامین اعتبار لازم برای اجرای پروژه های ریلی به عنوان نخستین ضرورت باید به طور جد توسط مسولان دنبال شود که به علت کمبود اعتبار در این مرحله به مشکل بر می خوریم. بر فرض ، اگر هم این اعتبار تخصیص داده شود در مرحله بعد با سوء مدیریت در یان بخش مواجه خواهیم شد ."
وی ادامه داد:"باید پذیرفت که مدیریت ها در طول 3 سال گذشته نتوانسته پاسخگوی انتظارات ریلی باشد چون که مدیریت ها ی تخصصی به افراد غیر متخصص و بدون تجربه سپرده شد که هنوز هم می توان آثار سوء آن را در بدنه راه اهن احساس کرد.زمانی که مدیریت های ناکار آمد در کنار سیاست های غیر مدون و بدون جهت گیری های کمی و کیفی قرار گیرد ، وضعیت احداث خطوط راه آهن آن چیزی می شود که امروز می بینیم."
بهره دار با اشاره به این که مدیریت های غیر تخصصی بزرگترین ضربه را به حرکت راه اهن زده است گفت :"چرا باید مدیریت های حساس و کارآمدی در طول سال 2 مرتبه تغییر کنند و بدون هیچ دستاوردی ، مدیریت نهاد دیگری را برعهده گیرند؟قبل از تغییرات پرزیان در راه اهن ، اهنگ خوبی برای توسعه ریل کشور شکل گرفته بود که متاسفانه به دلایل خاصی و انتصابات بی توجیهی که انجام شد ، این آهنگ روز به روز کندتر شد."
وی افزود: برنامه پنجم باید بر اساس برنامه پنجم تدوین می شد تا با شناخت صحیح تر از ظرفیت ها هدف گذاری ها صورت می گرفت نه این که هیچ یک از ضرورت های تحقق برنامه ها با یکدیگر همخوانی نداشته باشد.ترکیه در حال حاضر سرعت قطارهای خود را به 200 کیلومتر رسانده است و با عملکردی جالب در حال توسعه ناوگان ریلی خود است و ما نیز با این سرعت در اندیشه اول شدن در منطقه هستیم."
وی در پاسخ به این پرسش که مشکلات ریلی کشور از کجا ریشه می گیرد خاطر نشان کرد: زیر ساخت ها و ظرفیت های صنایع کشور برای ساخت یک هزار کیلومتر خط راه آهن مهیاست اما تغییر مدیریت ها و گماشتن مدیرانی که از دانش تجربی بی بهره اند ، ضربات مهلکی را به راه آهن وارد کرده است.دنیا دارد با سرعت به سوی توسعه ناوگان ریلی و راه اهن گام بر می دارد اما مسولان ریلی ما هر چند ماه یکبار تغییر می کنند ان هم بدون این که عملکرد مطلوبی را از خود به جای گذاشته و یا این که برنامه مدونی را در دست داشته باشند."
وی خاطر نشان کرد: مدییرت بخش اصلی یک سازمان عملیاتی است و مدیری که به این گونه سازمان ها نقل مکان می کنند باید با وظایف،مشکلات،چالش ها و .. ان آشنا باشند نه این که از فلان استانداری به یکباره به پشت میز راه آهن برسند."
می توان ساخت
عضو کمیسیون انرژی هم به "جوان" گفت : با عنایت به این که بسیاری از زیر ساخت های لازم در این بین ، در کشور ایجاد شده و بسیاری از صنایع مورد نیاز ریلی کشور ، در حال بومی شدن است تحقق این امر امکان پذیر است.
محمدرضاحسین نژاد خاطر نشان کرد: موضوع راه اهن یک بحث حاکمیتی است و باید سازو کارهای دقیقی برای اجرای پروره های ان در نظر گرفته شود . هیلات دولت باید در کمیسیون های تخصصی خود به طور خاصی راهکارهای رسیدن به این هدف را تعیین کند .
وی با بیان این که که اگر اعتبارات برای اجرای پروژه ها تخصیص داده شود دیگر مشکلی در ساخت یک هزار کیلومتر وجود ندارد افزود: بدون تردید با تکیه بر اعتبارات دولتی نمی توان سالانه یک هزار کیلومتر خط راه آهن ساخت و باید با بهره گری از بخش خصوصی و تامین فاینانس پروژه ها را به جلو برد.
