صغری خیل فرهنگ
اشاره: پایگاه تخصصی ادبیات دفاع مقدس اگرچه هنوز فعالیت رسمی خود را آغاز نکرده ولی تاکنون بسیار مورد توجه قرار گرفته و مخاطبین زیادی را به خود جلب کرده. در فرصت کوتاهی که پیش آمد با مدیر فنی این پایگاه اطلاعرسانی(سایت) در دفتر روزنامه به گفتوگو نشستیم.
*اساساً راهاندازی یک سایت تخصصی برای ادبیات دفاع مقدس چه لزومی داشت و با چه هدفی انجام شد؟
هدف اولیه برای پایگاه تخصصی دفاع مقدس این بود که ما بتوانیم مهمترین عامل انتقال فرهنگ دفاع مقدس به نسل آینده که ادبیات باشد را حفظ و صیانت کنیم. کار اجرایی پایگاه تخصصی ادبیات دفاع مقدس، حدود یکسال است که شروع شده.
کار برای ادبیات دفاع مقدس، زیاد انجام شده است. گستره کتابها نشان میدهد که نگاه به ادبیات دفاع مقدس نسبتاً خوب بوده اما نگاه، حرفهای و تخصصی نبوده است. خیلی از کتابها که در سالهای اولیه دفاع مقدس و انقلاب چاپ شده، هیچ شناسنامهای ندارد. حتی طرح جلد یکی از کتابها در جشنواره رتبه آورد، که طراح جلدش شناخته شد.
اگر ادبیات دفاع مقدس، در گونههای مختلف خودش مانند داستان، رمان، شعر، خاطره و ... قرار است که این فرهنگ را انتقال بدهد، باید یک جایی حفظ و صیانت شود. حالا ما قصد داریم، برای ادبیات دفاع مقدس عصا باشیم که بتواند در صورت لزوم به آن تکیه کند.
یکی دیگر از مواردی که برای راهاندازی سایت در نظر گرفته شد، این بود که بتوانیم فضایی را داشته باشیم، تا علاقهمندان، مخاطبین، کارشناسان، منتقدین، دانشجویان و کسانی که میخواهند به این منبع دسترسی داشته باشند، بتوانند به آنجا رجوع کنند. به همین خاطر در یک روند خیلی سخت که هنوز هم به پایان نرسیده، در مرحله اول، کلیه کتب شناسایی، جمعآوری و طرحجلدها اسکن شد. البته خیلی از کتب وقتی به دست ما رسید، چون از کتابخانههای شخصی افراد میرسید، خیلی فرسوده بودند. مثلاً سال 1360 چاپ شده و نیاز به مرمت داشت و بعضی از طرحجلدها هم نیاز به طراحی داشت تا بتوانیم در سایت بگذاریم. بعضی اوقات هم کتاب را داشتیم ولی طرح جلد موجود نبود.
*در مورد بخشهای مختلف سایت هم توضیح میدهید؟
سعی کردهایم که یک مکانی را در دنیای سایبر آماده کنیم که مراجعهکنندگان و علاقهمندان بتوانند به آن مراجعه کنند و اطلاعات کامل ادبیات دفاع مقدس را به دست بیاورند. ما سه بخش عمده را در پایگاه در نظر گرفتیم، 1- کتابها 2- پدیدآورندگان 3- ناشرین.
در بخش کتاب، کلیه کتب منتشر شده در ادبیات دفاع مقدس را معرفی میکنیم. این معرفی هم، شامل عکس کتاب، شماره شابک، پدیدآورنده، ناشر آن و اگر مقدور باشد چکیده موضوعش - و در آینده - نظر کارشناس، نظر نویسنده و نظر ناشر در مورد کتابها خواهد بود. البته هنوز در مرحله آغازین کار هستیم. انشاءالـله در آینده نظر ناشر در مورد کتاب و پدیدآورنده در مورد انگیزه نوشتن و اینکه چه سالی و چطور نوشته شده را در سایت خواهیم آورد که خیلی به نوقلمانی که میخواهند در این زمینه قلم بزنند، کمک میکند تا بیایند و از این تجربیات استفاده کنند. دسترسی به این کتابها خیلی سخت است، حتی برای خود ما هم جمعآوری این کتابها خیلی سخت بود. در جشنواره ربع قرن، وقتی این کتابها، جمعآوری شد، تلاش و سختی کار ما را بسیار نمایان کرد. حالا ما این سختی را به جان خریدیم که یک بانک اطلاعاتی قوی را آماده کنیم تا هر کسی از هر جای دنیا و از جای کشورمان، خواست به این کتابها دسترسی پیدا کند، بتواند و متن کامل را مطالعه کند.
* با ناشرین هم برای متن کامل کتاب وارد مذاکره شدهاید؟
با انتشارات سریر بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس در مورد متن کامل وارد مذاکره شدهایم که کلیه کتابهایش را در سایت قرار خواهیم داد که در حال حاضر بخشی از آن در سایت قرار گرفته است. طی توافقی که با انتشارات سپاه پاسداران انجام شد، به ما اجازه دادند که متن کامل کتابهایشان را در سایت قرار بدهیم، مذاکرات با بنیاد شهید هم انجام شده و در حال بررسی موضوع هستند تا اجازه آنها را هم بگیریم.
* کتابها را به صورت PDF روی سایت میگذارید یا به صورت متن؟
** فایل PDF برای دانلود در سایت قرار میگیرد، که الان هم بخشی از آن قرار گرفته است. این یک فرصتی است که به راحتی به دست نمیآید. بعد از اینکه ما این کار را شروع کردیم، چند سایت دیگر اینترنتی هم این کار را انجام دادند. که خیلی از آنها فایلهایشان را از خود ما گرفتند و خیلی هم به ما نامه میزنند که فایلها را در اختیارشان بگذاریم.
* چرا کار موازی میکنند؟
** خیلیهایشان، سایت تبلیغاتی هستند و چون کتابخانه راه انداختهاند برای جذب مخاطب بیشتر و برای تبلیغات خودشان این کار را میکنند. انجام اینکار خیلی سخت است، ما فقط 40 درصد کار را انجام دادهایم، آن هم بدون پشتوانه دولتی، ولی هنوز 60 درصد کار باقی مانده است. با این حال میلیاردها تومان هزینه شده تا به اینجا رسیدهایم.
بخش خصوصی آنجایی که توان دارد، تمایل ندارد، آنجایی هم که تمایل دارد، توان ندارد! که وارد چنین پروسه عظیمی شود، چون هم سخت و هم هزینهبر است و ایجاد فضای کافی برایش مشکل است.
بخش دیگری که روی آن کار میکنیم، پدیدآورندگان هستند. ما تا اینجای کار بیش از 2100 پدیدآورنده دفاع مقدس را شناسایی کردهایم، لیکن بیشتر از این تعداد هستند. در این قسمت هر پدیدآورنده به طور کامل معرفی میشود. از محل تولد و سن و سال تا آن کارهایی که انجام داده، زندگینامه خودنوشت و... هر چه که خودش تمایل داشته باشد ما در سایت قرار میدهیم. ما قصد داریم این کار را کاملتر از سایتهای دیگر مثل سایت سوره مهر و سایت لوح انجام بدهیم.
البته قصد رقابت با جایی را نداریم. ما به صورت تخصصی این کار را انجام میدهیم. سایتهای دیگر، در حاشیه کارشان این کار را انجام میدهند. ما به دفاع مقدس کار داریم و به هیچ جای دیگر کار نداریم. تمام هم و غم ما دفاع مقدس است و ما عاجزانه درخواست داریم از کسانی که در این زمینه کار میکنند که دست ما را بگیرند. ما خیلی وقتها با پدیدآورندگان عزیز تماس میگیریم و میخواهیم اطلاعاتی بگیریم، اما ما را هم به دید کسانی که کار تبلیغاتی میکنند، نگاه میکنند در صورتی که ما در سایت هیچ لوگوی تبلیغاتی نداریم. کار ما فقط برای ادبیات دفاع مقدس است. ما سعی داریم حتی ناشرین خصوصی را قانع کنیم تا با ما همکاری کنند، به ویژه که اجازه بدهند متن کتابهایشان در سایت برای علاقهمندان قرار بدهیم.
امسال در هفته بسیج، سازمان حفظ آثار سپاه، در 24 استان 212 نمایشگاه بر پا کرده بود و کتابها را با تخفیف 70تا50 درصد در شهرستانهای مختلف پخش کردند، که مورد استقبال شدید قرار گرفت. فقط فرصتهای این چنینی در اختیار علاقهمندان است که یک نمایشگاهی در جایی دایر شود و کتاب عرضه شود و آنها استفاده کنند.
اما فضای اینترنت، فضایی است که امکاناتش همیشه هست و در هر ساعتی از شبانهروز، هر که بخواهد میتواند مراجعه کند و کتاب را بخواند. بخش سوم، قسمت ناشرین است که ما فضا را به صورت مشترک در اختیار ناشرین و علاقهمندان قرار میدهیم که خودشان را آنجا معرفی کنند.
* هر ناشری؟ حتی اگر یک عنوان کتاب داشته باشد؟...
اگر یک عنوان کتاب داشته باشد هم ما دستش را میفشاریم و انشاءالله ازشان استفاده خواهیم کرد. قسمتهای دیگر هم تا آخر سال انشاءالله راه خواهد افتاد که یکی از آنها بخش مشاوره است. در حال تشکیل شورای مشاوره کارشناسی سایت هستیم، که به مخاطبین سایت مشاوره میدهد.
* برای سایتتان تبلیغات هم کردهاید؟!
برای سایت تبلیغات نکردهایم. دوستانی که دور و بر خودمان بودهاند، از سایت مطلع هستند. هر زمان که به مرحله قابل قبولی برسد، بعد سایت را رسانهای میکنیم. به نظر ما بخش مشاوره که ما در نظر گرفتیم یکی از جذابترین بخشهای سایت خواهد بود. چون در بخش مشاوره قصد داریم که نوقلم، نویسنده و هر کسی که وارد سایت میشود بتواند نوشتههای خودش را عرضه کند و نظرات کارشناسان ما را بگیرد. حتی شورای کارشناسی ما کتابهای مختلفی که چاپ شده و چاپ میشود را نقد خواهند کرد و نقدهای مختلفی که در جاهای گوناگون هست را در سایت ارائه خواهیم داد تا این فضا را ایجاد کنیم که به پیشرفت قلم پدیدآورندگان در ادبیات دفاع مقدس کمک شود.
*ایده اولیه تأسیس این سایت با چه کسی بوده است؟
این ایده مربوط به معاونت ادبیات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس است. ضمناً میخواهم تشکری کنم از تمام عزیزانی که در این کار و تا اینجا، کمک کردند. این ایده 3-2 سالی بود که از طرف معاونت ادبیات بنیاد حفظ آثار مطرح شده بود تا سال گذشته که به عرصه ظهور رسید.
* سایتهای متنوعی که بنیاد حفظ آثار دارد در نهایت تحت یک پرتابل واحد درنمیآید؟
خیر، چون هدفگذاری برای سایتهای مختلف فرق میکند. سایت پژوهشگاه بیشتر همان زمینه پژوهشی را دارد یا سایت ساجد، که قصد دارد برای مخاطب عام باشد و در زمینه دفاع مقدس از عکس شهید چمران گرفته تا زندگینامه شهید همت و عملیاتها و... را منعکس کند.
اما سایت ما یک پایگاه تخصصی ادبیات دفاع مقدس است، که باید فقط در زمینه ادبیات کار کنیم.
* در حال حاضر اطلاعات چه تعداد کتاب وارد شده است؟
بیش از 2000 عنوان کتاب اطلاعاتش وارد شده و مابقی هم در حال انجام است.
مابقی چقدر است؟
آنچه که ما فعلاً شناسایی کردیم 5300 عنوان است، ولی هیچ ادعایی نداریم که قطعیت دارد. ممکن است بیشتر باشد. ممکن است جایی کتابی باشد که از دید ما پنهان مانده باشد.
برای ناشران و پدیدآورندگان فراخوان زدیم که آثارشان را معرفی کنند. این یکی از مشکلات ما در این زمینه است.
ما رویکرد کتاب دفاع مقدس را در ناشران دولتی بیشتر میبینیم، ناشران خصوصی فقط در زمینه شعر، قدری فعالیت میکنند که خیلی محدود است.
