هیچ کس انتظار شنیدن نام او را نداشت. دوازده روز تمام در همه گمانهزنیها تنها یک نام تکرار میشد: رومن پولانسکی، نویسندهای که مدتی است به دلیل ماجرایی مربوط به سال 1977 تحت تعقیب قضائی است. او برای ساخت همین فیلم «نویسنده سایه» که در جشنواره برلین نمایش داده شد، دردسر بسیاری کشید، چون روزهای آخر تولید این فیلم با دستگیری پولانسکی همراه شد و سرانجام با مشقت فراوان فیلم تکمیل شد. حالا همه گمان میکردند که «نویسنده سایه» (با بازی پیرس برازنان) بخت نخست است و شیر طلایی را برای آن کنار گذاشته بودند.
با این همه، فیلمی از سینمای ترکیه مهمترین جایزه جشنواره برلین را به خود اختصاص داد. خرس طلایی به فیلم «عسل» ساخته سمیع کاپان اوغلو رسید. (افتخاری که تنها یک بار دیگر در سال 1964 نصیب سینمای ترکیه شده بود. در این سال فیلم «تابستان خشک» ساخته متین ارکسان و دیوید دارستون برنده خرس طلایی شد. ارکسان اکنون 81 ساله است و سالهاست دیگر فیلم نمیسازد.)
کاپان اوغلو وقتی جایزه خود را از دست ورنر هرتزوگ فیلمساز سرشناس آلمانی دریافت میکرد به شوخی گفت: روشن است که خرسها عسل را دوست دارند! او فیلم خود را در جنگلهای ترکیه تصویربرداری کرده است، او از مناظر خارقالعاده طبیعی کشورش هم یاد کرد: «ما فیلم را در منطقه شگفتانگیز با مناظری دلربا ساختیم، جنگلهای این منطقه اکنون با خطر نابودی روبهرو شدهاند چون قرار است در این ناحیه دکلهای برق نصب کنند. امیدوارم این جایزه بتواند کمکی به حفظ محیط زیست آن منطقه کند.» عسل که در جنگلهای ساحلی دریای سیاه ساخته شده است، ادامه داستان زندگی یوسف است. یوسف کودک 6 ساله در این جنگلها به دنبال پدرش میگردد. پدرش زنبورداری است که ناگهان ناپدید میشود. در ادامه فیلم تصادف باعث مرگ پدر میشود. در فیلم کمتر گفتوگو یا موسیقی میشنویم. سه شخصیت اصلی فیلم یعنی یوسف و والدینش حرف نمیزنند و تنها صدایی که در فیلم شنیده میشود صدای جنگل و حیوانات وحشی است.
عسل بخشی از سهگانهای است که پیش از این دو قسمت آن ساخته شده بود: فیلم اول «تخم مرغ» (2007 ) و دیگری شیر (2008) نیز به زندگی یوسف میپرداخت و کاپان اوغلو کوشیده بود از این طریق رابطه رمزآلود میان انسان و طبیعت را واکاود. این سه فیلم با الهام از نام شخصیت اول فیلم، یوسف نام گرفته است و زندگی او را از بزرگسالی تا کودکی روایت میکند.
کایان اوغلو پس از دریافت جایزه در کنفرانس خبری شرکت کرد و از دین خود به سینمای کشورش گفت: «به نام سینمای ترکیه سخن میگویم. جایزه خرس طلایی جایزهای با معناست و به ما کمک خواهد کرد تا فیلمهای بهتری بسازیم.» حال باید دید که آیا مردم ترکیه نیز از این فیلم استقبال خواهند کرد یا خیر. طبق برنامهریزیها قرار است نمایش فیلم از 10 مارس در این کشور آغاز شود.
عسل با 29 فیلم در جشنواره امسال برلین رقابت کرد که در میان آنها آثار برجستهای نیز یافت میشد. شاید مهمترین رقیب این فیلم «نویسنده سایه» ساخته رومن پولانسکی باشد که جایزه بهترین کارگردانی را نصیب او کرد.
در «نویسنده سایه» ایوان مک گرگور در نقش نویسندهای بینام بازی میکند و در کنار او پیرس برازنان ایفاگر نقش نخستوزیر پیشین بریتانیاست. شخصیتی که با الهام از تونی بلر خلق شده است. نخستوزیر در این فیلم از سوی یکی از همکاران خود متهم به جنایت جنگی میشود و چون از سیاستهای نظامی ایالات متحده حمایت کرده است.
پولانسکی 76 ساله در ماه سپتامبری که گذشت هنگام سفر به زوریخ بازداشت شد. او رفته بود تا جایزه یک عمر فعالیت هنری را دریافت کند. اما خود را پشت میلههای زندان یافت. او که به دلیل پروندهای متعلق به سال 1977 از آمریکا فرار کرده است هنوز هم تحت تعقیب پلیس است و اکنون در حبس خانگی به سر میبرد.
جایزه پولانسکی را تهیهکنندهاش آلن سارد دریافت کرد و از قول این فیلمساز گفت: «حتی اگر میتوانستم هم به برلین نمیآمدم چون آخرین باری که برای دریافت جایزه به جشنوارهای رفتم بازداشت شدم. شاید به همین دلیل است که برخی از منتقدان جایزه پولانسکی را نوعی دلجویی از او میدانند.
فیلم روسی «چگونه تابستان را به پایان رساندم» و فیلم رومانیایی «اگر بخواهم سوت بزنم، سوت میزنم» هر دو چند جایزه بردند. «چگونه تابستان» درباره دو دانشمند است که در ایستگاه قطبی با هم درگیر میشوند. دو هنرپیشهای که نقش این دو را بازی میکنند جایزه بهترین بازیگری را دریافت کردند، علاوه بر آن فیلم جایزه دیگری نیز با عنوان «مشارکت هنری» به دست آورد.
«اگر بخواهم سوت بزنم» هم که درام زندان است، ماجرای نوجوان ناامیدی را روایت میکند توانست جایزه دوم جشنواره را دریافت کند.در کنار آن جایزه «خلاقیت سینمایی» نیز به این فیلم رسید.
امسال جشنواره برلین البته توقع برخی منتقدان را برآورده نکرد. آنها معتقدند که جشنوارههای اسم و رسمدار مثل برلین باید فیلمهای بزرگ بیشتری انتخاب کند. اگرچه توانست در جذب مخاطب موفق عمل کند. جشنواره برلین از 11 تا 21 فوریه به مدت 12 روز برگزار شد.
