معصومه دیودار - اولین آثاری که بتوان نام نقاشی بر آنها نهاد، در غار «دوشه» لرستان و با حدود هشت تا دههزار سال قدمت به دست آمده است و در دوره تاریخی آنچه را که بتوان نقاشی نامید در دیوارنگاریهای اشکانی و ساسانی میتوان دید. با ورود اسلام به ایران و با روی کار آمدن سلسلههای ایرانی سامانیان زمینه برای احیای هنر و فرهنگ ایرانی فراهم شد و هنر ایرانی در خدمت اسلام درآمد. عمده آثار به دستآمده در این دوران شامل مصور سازی کتب میباشد و کمتر شامل نقاشی دیواری کاخهاست.
نگارگری ایرانی که به اشتباه مینیاتور نیز خوانده میشود به عنوان یکی از اصیلترین هنرهای ایرانی سابقه دیرینهای دارد که در فرهنگ غنی اسلامی تعالی پیدا کرده و به صورت میراثی ارزشمند برای ما بر جا مانده است. این هنر در ابتدا شامل آثاری از دورههای مختلف تاریخ اسلامی ایران بود که بیشتر به صورت مصورسازی کتب ادبی (ورقه و گلشاه، کلیله و دمنه، سمک عیار و ... )، علمی و فنی (التریاق، الادویه المفرده، الاغانی و ... )، تاریخی(جامع التواریخ و ... ) و همچنین، برخی کتب مذهبی، همچون،
خاوران نامه تصویر شده اند.
در واقع هنـرمنـد نگارگـر آنچه را که در پـرده خیـال دیده است، به تصویر میکشد و در این راه با بهرهگیری از تعالیم اسلامی به خلق اثر هنری ایرانی اسلامی میپردازد. نگارگری در ایران چه قبل از اسلام و چه بعد از اسلام دارای تفکری توحیدی بود و از مبدأ وجود حضرت باریتعالی نشات گرفته است. نقشهای آنها کنایهای از نشانهها و اشکال و اشیایی است که در اطراف آنها قرار دارد از این رو اینگونه نگارهها نهتنها اشیاء را به شکل انتزاعی نشان میدهد بلکه جنبه عاطفی آنها را نیز جلوهگر میسازد. باید باورداشت اینگونه از هنر تنها برای خوشایندی چشم یا شادی ذهنی شکل نمیگیرد بلکه مضامینی بسیار ژرفتر دارد که نشانه ارادت هنرمندان به مذهب و کلام الهی یا معصومین است.
خلوص درآفرینش هنری
امیر طهماسبی یکی از چهرههای شناخته شده نگارگری ایران در عرصههای بینالمللی نیز بر این اعتقاد است: «نقاشی ایرانی به دلیل خصایص خاصی که از نظر تصویری دارد دارای این قابلیت است که فضاهای سمبلیک و نمادین را در آن به نمایش بگذاریم. میتوان با کمک این ابزار به بیانهای جدیدتری در این عرصه دست یافت و خلق یک اثر صرفاً به دلیل روایت یک رویداد نباشد بلکه در عمق خود معانی و مفاهیم گستردهای را در بر داشته باشد.»
محمد باقر آقامیری هنرمند برجسته نگارگری نیز بر این اعتقاد است که نگارگری به عنوان هنری با سابقه چند هزار ساله در ایران دارای ارزشهای جاویدان است و در واقع هنری قدسی است.
وی به این نکته اشاره میکند که نگارگران و قدمای نقاشی ایرانی در شرایطی خاص و متفاوت از شرایط کنونی جامعه ما به خلق آثار خود میپرداختند و در ادامه میافزاید: «آنها در وادی خاص حرکت میکردند و دید و منش آنها به گونهای بود که آثاری را در منتهای خلوص و عشق معنوی خلق کنند. در این میان فقط تکنیک مطرح نیست زیرا تکنیک فقط چگونه نقاشی کردن را به او میآموزاند ولی آداب معنوی هنرمند را درمقابل آیینه انسانیت قرار میدهد.»
نقاشی ایرانی را میتوان به بخشهای تذهیب، تشعیر، گل و مرغ و نگارگری تفکیک کرد. تذهیب یا همان آرایهبندی یا کتابآرایی است یا به عبارتی بهزرگرفتن، طلاکاری، طلااندودکردن و زراندودکردن نیز اطلاق میشود. تشعیر همنوعی از تذهیب است که طرح آن گرفتوگیر یا جنگ حیوانات است. نگارگری نیز برای تزئین کتب خطی، گیاهشناسی، فیزیک، نجوم و مخصوصاً دیوانهای شعر به کار رفته است و احتمال بسیار دارد که از شعر که از تخیل برخوردار است الهام گرفته شده باشد.
افق هنر نگارگری در ایران بسیار چشم نواز است و توجه به آن و رفع موانع و مشکلات موجود در هنر نگارگری، آینده را برای علاقهمندان این هنر و تمامی دوستداران هنر ایرانی روشنتر میکند. آثاری که درزیر مشاهده میشود از نمایشگاه نقاشیهای ایرانی به روایت دو هنرمند «امیر طهماسبی» و«سلیمان سعیدآبادی» که در نگارخانه لرزاده مجموعه فرهنگی هنری صبا به نمایش درآمده بود انتخاب شده است.
این نمایشگاه شامل آثاری از سلیمان سعیدآبادی و امیر طهماسبی دو هنرمند ایرانی بود که چهرهای درخشان در معرفی اصالتها و زیباییهای هنر ایرانی در عرصهای جهانی یافتهاند. آثار امیر طهماسبی در زمینه نقاشی ایرانی و نگارگری و گل و مرغ با الهام از مبانی نگارگری کهن (بهلحاظ رنگبندی و ترکیب) نقوش انتزاعی، دقت در جزئیات و رنگهای درخشان را با فضاسازی جدید از اصالتهای طبیعی و اقلیمی و نقوش انسانی ترکیب کرده است. این هنرمند تاکنون نمایشگاههایی از آثار خود در کشورهای ترکیه، روسیه، چین، امارات، اسپانیا، مالزی، کانادا، مکزیک و ... داشته و نفر اول در 4 بیینال نگارگری و جشنوارههای داخلی در زمینه نگارگری بوده است.
سلیمان سعیدآبادی نیز که مدیر دانشکده هنر اسلامی و عضو گروه تذهیب فرهنگستان هنر میباشد با سابقه درخشان در عرصه نگارگری ایران بهعنوان نفر اول و برگزیده در چندین بیینال و جشنواره تاکنون آثار خود را در کانادا، روسیه، انگلستان، مکزیک، سوئیس، آمریکا، ترکیه و تایلند به نمایش گذاشته است. آثار این هنرمند و تجلیاتی از نوآوری در رویکرد به نگارگری اصیل و کهن ایرانی را با بهره از فضاهای خلاقه و ابداعی به علاقهمندان این هنر ارائه کرده است.
