آنچه یک نظام برنامهریزی را دقیق و استوار میکند، دمیدن روح علمی و نگاه کارشناسانه است. در حقیقت نظام برنامهریزی زمانی پیروز خواهد شد که برنامههای ارائه شده اولاً همراه با منطق علمی باشد و ثانیاً با واقعیت موجود منطبق و هماهنگ باشد.
هرچه برنامههای ارائه شده به این دو معیار نزدیکتر شود موفقیت آن بیشتر خواهد بود و بالعکس هرچه موارد ذکر شده در برنامه با اصول علمی و واقعیت موجود فاصله بگیرد دسترسی به اهداف مورد نظر سختتر میشود.
این معیار برای تمام برنامههای اقتصادی صادق است. این برنامه چه برای بودجه یکساله باشد چه برای برنامه بلند مدت 25 یا 50 ساله مهم این است که نگاه علمی و واقعگرانه در آن دمیده شود.
بسیاری از این برنامههای کوتاه مدت و میان مدت اقتصادی کشور از این دو معیار پایهای برخوردار نیستند و اکثر عدم تحقق اهداف برنامه مشمول بیتوجهی به این دو معیار میباشند. به عنوان مثال هم اکنون در سال پایان برنامه چهارم قرار داریم و تقریباً باید نتایج تصمیماتی که در سه سال گذشته گرفتهایم، نمایان شود اما تاکنون تعداد قابل توجهی از این سیاستها هنوز یا قابلیت اجرایی پیدا نکرده است و یا در کشاکش دفاتر مطالعاتی و اجرایی در حال آمد و شد است. البت قانونگذار برای دوری از این اتفاق و جلوگیری از تصمیمگیریهای غیرعلمی و غیر کارشناسانه تدابیری اندیشیده است و با گذاشتن فیلترهایی در مراحل مختلف تصمیمگیری، ضریب خطای آن را کاهش داده است. به عنوان مثال، بودجه پس از آنکه در هیأت دولت تصویب شد، در چند مرحله در مجلس بررسی میشود و پس از اینکه در مجلس به تصویب نهایی رسید، در نهایت شورای نگهبان نیز نظر نهایی خود را اعلام میکند. با این حال و با تمام این تفاسیر باز هم در هنگام اجرا با مشکلات فراوانی روبهرو میشویم.
در حالی که حدود دو ماه و نیم تا پایان سال وقت باقی است و هنوز لایحه بودجه سال 89 به مجلس ارائه نشده است، روز گذشته رئیسجمهور لایحه برنامه پنجم را تقدیم مجلس کرد و قرار است با فاصله یک هفته، لایحه بودجه سال آینده نیز به مجلس ارائه شود و نمایندگان فرصت بسیار کمی برای تصویب این دو لایحه دارند.
این داستان در دی ماه 82 نیز برای تصویب لایحه برنامه چهارم اتفاق افتاد و مجلس شورای اسلامی لایحه دو فوریتی را تصویب کرد که براساس آن بررسی برنامه چهارم در یک شور به تصویب برسد و تصمیم گرفته شد تا مدت زمان بررسی برنامه چهارم کاهش یابد...
اکنون که به تصویب برنامه پنجم رسیده باز هم وقت تنگ است. اما فراموش نشود که حیاتیترین تصمیمات کشور در این برنامه اتخاذ و سیاستهای کشور در این لایحه طراحی میشود. لذا هر چه دقت در مادههای این برنامه بیشتر شود، آینده کشور روشنتر خواهد بود و تحقق آن قابل دسترس است. بنابراین شایسته نیست که نمایندگان مجلس در این مقطع حساس که میباید تمام انرژی خود را صرف مطالعه و ارزیابی برنامه پنجم کنند و آن را با دقت بسیار به رأی بگذارند، به دلیل تنگی وقت، زمان بررسی کارشناسانه خود را کاهش دهند و با آوردن دلایل مبهم از بار مطالعه دقیق آن شانه خالی کنند. البته به این شرط که جنبههای سیاسی و ملاحظات دیگر منظور نمایندگان نباشد که در چنین صورتی ...
