زهرا چیذری - عشق واژهای است بزرگ و گسترده، شاید به بزرگی عمر انسان و به گستردگی طول تاریخ زیرا به تعداد انسانهایی که روی زمین زیستهاند برای عشق تعریف وجود دارد.
و به قول مولانا هرکس از ظن خود یار عشق شده است اما در این میان هیچکس تعریف مشخصی از عشق ندارد ولی به راستی عشق چیست و چرا در میان جوانان این چنین پرشور است؟
حمزه عقدی روانشناس درباره معنای عشق در گفتوگو با خبرنگار «جوان» میگوید: تعریفهای مختلفی برای عشق وجود دارد و از زمانهای بسیار قدیم این پیشینه چه در ادبیات مکتوب کشور ما و چه در ادبیات جهان وجود دارد و میبینیم که فلاسفه، ادبا و عرفا هرکدام تعریفی از عشق ارائه دادهاند و روانشناسان نیز تعریف علمی برای آن داشتهاند.
وی خود پژوهشی در این رابطه براساس پژوهشهای جان لی داشته است. جان لی عشق را در شش گروه دستهبندی کرده است که این دستهبندی یکی از پژوهشهای پذیرفته شده در سطح جهان به شمار میآید.
حمزه عقدی درباره این دستهبندیها میگوید: اولین عشق در این دستهبندی ششگانه عشق پرشور است که دو ویژگی جذابیت بدنی و عاطفی شدید در آن وجود دارد. ویژگیهای این عشق در فرهنگ ما با هوس مطابقت دارد. این عشق، عشقی نمایشی است. فرد به خاطر انگیزههای پست وقتگذرانی به آن روی میآورد.
عشق دوستانه
حمزه عقدی نوع دیگر عشق را عشق دوستانه میداند. در این عشق که همان دوستی است دو نفر که میتوانند از یک جنس باشند به صورت کاملاً منطقی و آرام با یکدیگر آشنا شده و سپس براساس مشابهتهایی که دارند در یک سیکل زمانی خاص با یکدیگر دوست میشوند و شدت آنچنانی ندارد. وی معتقد است بهترین نوع عشق همین نوع است که براساس عقلانیت و فطرت سالم و پایدارترین نوع عشق است.
عشق رمانتیک یا عشق ناگهانی
این پژوهشگر نوع دیگر عشق را عشق وابسته وسواسی یا همان عشق رمانتیک میداند و میافزاید: در این عشق نوعی شیدایی نیز وجود دارد. این عشق از نوع عشقهای رایج در جامعه ماست که به صورت ناگهانی به وجود میآید. این عشق از دوره نوجوانی شروع میشود و در سنین بالا خیلی کمتر اتفاق میافتد و خیلی پربسامد است. وی درباره ویژگیهای این عشق میگوید: مسائل پست به صورت ناهشیار در آن وجود دارد و اغلب این افراد مضطرب و ناایمن هستند و به شکل افراطی حسود. تحقیقات نشان میدهد این افراد از عزت نفس پایینی برخوردارند و به روابطشان خیلی اهمیت داده و در مورد معشوقهشان از صفات ملکی و تفصیلی استفاده میکنند و وی را متعلق به خود میدانند و حس میکنند که به معشوقهشان احتیاج دارند.
عشق ایثارگرانه
حمزه عقدی میگوید: این عشق در مورد مراد و مرید اتفاق میافتد و بسیار شدید است همچون عشق به بزرگان دیدنی و انسانهای درستکار.
آیا جوانها زود عاشق میشوند؟
حمزه عقدی معتقد است تمام جوانها زود عاشق نمیشوند و این بستگی به ویژگیهای شخصیتی افراد دارد. اگرچه این را میپذیرد که یک عشق در دوره نوجوانی است. وی دراینباره میگوید: برای بعضی از افراد عشق بسیار پربسامد است یعنی از سن حدود 18 سالگی که شروع میشود تا مثلاً 25 سالگی فرد دستکم پنج، شش عشق سنگین را تجربه میکند اما به ازای کمی افرادی هم هستند که در طول عمرشان حتی یک عشق را هم تجربه نکردهاند.
صدا و سیما؛ عامل جوزدگی عشقی در جامعه
این روانشناس مشکل جامعه ما را نوع ادبیات رایج عشق میداند و در اینباره میگوید: ما یک تلویزیونی داریم که 80 – 70 درصد از فیلمهایش اگر ژانر اصلی عشق نباشد یک رگههایی از عشق وجود دارد در چنین فرهنگی که عشق ورزیدن نوعی هنر محسوب میشود، وقتی جوانی این عشق را نداشته باشد به نوعی احساس کمبود میکند.
بنابراین فضای عمومی جامعه جوانان را به سمتی سوق میدهد تا این تجربه را داشته باشند. به نظر من هم ادبیات عرفانی و هم ادبیات تغزلی و هم صدا و سیما و سینمای ما پشت این مدل از عاطفهورزی حضور دارند و تا وقتی که آنها اصلاح نشوند ما یک بستر آموزشی سالمی نداریم تا به جوان بگوییم جای دوستی کجاست و جای عشق کجا و هرکدام از اینها چه مزایا و چه معایبی دارند.
قصه تکراری، عشق قبل و بعد از ازدواج
حمزه عقدی میگوید: شروع خانواده با علاقه است و اما در بررسی مواردی که ازدواج با عشق صورت گرفته در مقایسه با ازدواجهای عادی و منطقی میبینیم آمار مشکلات طلاق و اینگونه مسائل هیچگونه تفاوتی با مدلهای دیگر ندارد. درحالی که انتظار میرود افرادی که با عشق ازدواج کردهاند تا آخر عمر با همین شور و حرارت باقی بمانند. اگرچه در بسیاری از چنین مواردی پس از گذشت مدت کوتاهی از ازدواج هیچ اثری از آن عشق پیدا نمیکنید، اگر زوجین از یکدیگر متنفر نشده باشند.
جمعپذیری عقل و عشق
آقای عقدی در پاسخ به سؤال خبرنگار «جوان» درباره جمعپذیری عقل و عشق میگوید: در عشق دوستانه و در عشق منطقی، عقل و عشق کاملاً جمع پذیرند به شرطی که عقل را به درستی تعریف کنیم. عقل یعنی هماهنگ بودن با احساسات، شناخت و رفتار. در روانشناسی کسی را به رفتار عاقلانه میشناســند که شناختش از خطاها و اشتباهات درست باشد. این فرد عشق و محبتورزیاش نیز عاقلانه است و به تبع آن، ثبات و پایداری وی نیز زیاد است.
