جوان انلاین: رشد ۱۹ درصدی نقدینگی در پنج ماه نخست امسال، بحث رابطه پول و تورم را دوباره به مرکز سیاستگذاری اقتصادی آورده است، زیرا مهار تورم پایدار بدون کنترل موتورهای خلق پول دشوار خواهد بود و شبکه بانکی حلقه مهم این زنجیره است. البته محدود کردن اعتبار بانکی نباید به حذف منابع مورد نیاز تولید یا عقبنشینی از حمایت معیشتی تعبیر شود. بنابراین سیاست پولی وقتی اثر خود را کامل میکند که هم انضباط ترازنامه بانکها را دنبال و هم قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد را هدفمند حفظ کند.
نقدینگی در اقتصاد پولی متغیری است که بر تقاضای اسمی، قیمت داراییها، نرخ ارز و سطح عمومی قیمتها اثر میگذارد، به همین دلیل کنترل آن در سیاست پولی جایگاه محوری دارد و برخی کارشناسان نیز رابطه میان رشد پول و تورم را در افق کوتاه و بلندمدت معنادار ارزیابی کردهاند و افزایش عرضه پول مازاد را با افزایش تورم و تضعیف نرخ ارز مرتبط دانستهاند. این رابطه البته مکانیکی نیست و رشد تولید، سرعت گردش پول، انتظارات تورمی، نرخ ارز و سیاست مالی نیز شدت انتقال پول به قیمتها را تعیین میکنند.
رشد ۱۹ درصدی نقدینگی نسبت به پایان سال ۱۴۰۴، در مقایسه با رشد ۱۸ درصدی در پنج ماه نخست سال قبل، به خودی خود کاهش رشد را ثابت نمیکند و اعلام «کشیده شدن ترمز» بیشتر به کاهش شتاب رشد در ماههای اخیر اشاره دارد و برای سنجش آن باید دادههای ماهبهماه، پایه پولی، ضریب فزاینده و اجزای نقدینگی کنار هم قرار گیرند، حتی با فرض کاهش شتاب، رشد اسمی پول همچنان برای اقتصادی با محدودیت ارزی، انرژی، سرمایهگذاری و بهرهوری، متغیری تعیینکننده باقی میماند.
بحث اصلی به منشأ رشد نقدینگی بازمیگردد و بانکها در نظام بانکی مدرن از طریق اعطای اعتبار، سپرده بانکی ایجاد میکنند، به همین دلیل خلق پول فقط به چاپ اسکناس محدود نیست، کنترل رشد ترازنامه، مهار اضافهبرداشت، افزایش کفایت سرمایه، شفافسازی داراییهای غیرجاری، محدود کردن بنگاهداری و نظارت بر اشخاص مرتبط، ابزارهایی هستند که به جای بستن در اعتبار، کیفیت خلق پول را هدف میگیرند و اگر ناترازی بانکها با محدود کردن ساده تسهیلات پاسخ داده شود، فشار آن به بخشهایی منتقل میشود که برای سرمایه در گردش به اعتبار نیاز دارند. اظهارات مقامات بانک مرکزی نیز از تأمین مالی ۴۱۰۰همتی تولید در پنج ماه نخست سال خبر داده که نسبت به ابتدای سال ۶۸ درصد افزایش داشته است که حجم تأمین مالی را بیان میکند و نباید با خلق نقدینگی خالص یکی گرفته شود.
مهار پول بدون خشکاندن اعتبار تولید
سیاست پولی انقباضی اگر بدون تفکیک اعتبار مولد از اعتبار پرریسک اجرا شود، هم رشد تقاضای اسمی را مهار میکند و هم ممکن است هزینه سرمایه در گردش بنگاهها را بالا ببرد. بنابراین سیاست مؤثرتر، کند کردن رشد اعتبارات غیرمولد و پرریسک در کنار حفظ مسیرهای شفاف برای تولید، صادرات و سرمایه در گردش است و رقم ۲۶۹ همت تأمین مالی از ابزارهای زنجیرهای که برای پنج ماه نخست امسال اعلام شده از این منظر اهمیت دارد، زیرا این ابزارها اعتبار را به معاملات واقعی زنجیره تولید نزدیک میکنند. هرچند تغییر ابزار مالی به تنهایی تضمینکننده غیرتورمی بودن تأمین مالی نیست.
نقطه حساس دیگر رابطه سیاست پولی و بودجه دولت است و اگر کسری بودجه به شکل پایدار از مسیر منابع بانکی و در نهایت پایه پولی تأمین شود، بانک مرکزی برای مهار نقدینگی با مسئلهای روبهرو میشود که منشأ آن خارج از شبکه بانکی است. بنابراین اصلاح بانکها بدون اصلاح رابطه دولت، بانکها و بانک مرکزی، ظرفیت محدودی برای ایجاد ثبات پایدار خواهد داشت. تورم بالا خود فشار معیشتی ایجاد میکند و خانوارهای کمدرآمد معمولاً امکان کمتری برای جبران کاهش قدرت خرید دارند، از اینرو کنترل تورم در کنار سیاست پولی، یک مسئله توزیعی نیز است و در فاصله رسیدن سیاست پولی به نتیجه، دولت به حمایت هدفمند از مصرف ضروری نیاز دارد.
