جوان آنلاین: بحران جمعیت در سراسر جهان و به ویژه ایران، ناخودآگاه اندیشه ما را به سوی پیشینه تاریخی این پدیده میبرد به ویژه که این ایده چگونه از سوی کانونهای استعماری تجویز شد؟ و رفتهرفته به مرحله تحقق رسید؟ مقال پیآمده، در نمایاندن بخشی از تاریخچه این رویکرد شوم به نگارش درآمده است. امید آنکه مفید و مقبول آید.
طرح مسئله
در دهههای اخیر، جامعه ما با تلاطمات عجیبی در حوزه جمعیت روبهرو شده است. آنچه در ظاهر یک «بحران اقتصادی» یا «تغییر سبک زندگی» به نظر میرسد، در واقع نتیجه یک جنگ نرم سازمانیافته و راهبردی است که ریشههای آن را باید در تاریخ استعمار و تفکرات مادیگرای غرب جستوجو کرد. ما سالها شاهد ترویج شعارهایی بودیم که در پوششی از بهداشت، رفاه و کیفیت زندگی، هدفشان تغییر بنیادین ساختار خانواده و تضعیف اراده ملی بود. شعارهایی، چون «فرزند کمتر، زندگی بهتر»، در ابتدا بهعنوان توصیهای بهداشتی یا اقتصادی معرفی شدند، اما اگر با عینک بصیرت به این پدیده نظر کنیم؛ خواهیم دید با یک توصیه بهداشتی ساده روبهرو نیستیم بلکه با یک سلاح راهبردی در جنگ نرم مواجهیم که هدفش حذف تدریجی نیروی انسانی کشورهای اسلامی از روی صفحه تاریخ است.
ریشههای تاریخی ماجرا از مالتوس تا مهندسی فقر در دوران استعمار
برای درک این توطئه، باید به ریشههای تاریخی آن بازگردیم. این تفکر، محصول تلاقی «سرمایهداری متأخر» و «نئولیبرالیسم» است. ریشه این جریان را میتوان در نظریات «توماس رابرت مالتوس» در اواخر قرن هجدهم جستوجو کرد. مالتوس، اقتصاددانی بود که با نگاهی بدبینانه ادعا کرد: «جمعیت انسانها به صورت هندسی رشد میکند، درحالی که تولید غذا به صورت تصاعدی افزایش مییابد!» او نتیجه گرفت جهان، بهزودی با قحط و فقر مطلق روبهرو خواهد شد. اگرچه در ابتدا این نظریه یک تحلیل اقتصادی به نظر میرسید، اما بهسرعت ازسوی قدرتهای استعمارگر به یک ابزار سیاسی تبدیل شد. غرب، دریافت برای کنترل کشورهای جهان سوم و تضعیف قدرت ملی آنها، نباید اجازه دهد جمعیت این کشورها رشد کند. در واقع، مالتوسیت از یک نظریه اقتصادی به یک «سیاست نسلکشی نرم» تبدیل شد! در دوران استعمار، غرب از این نظریه برای توجیه گرسنگی در آفریقا و آسیا استفاده کرد. آنها ادعا میکردند کاهش جمعیت این مناطق، برای نجات بشریت از گرسنگی است، اما در واقع هدف آنان این بود که کشورهای جنوبی هرگز نتوانند به اندازه کشورهای شمالی قدرت انسانی و نظامی پیدا کنند. با گذشت زمان، این ترس از جمعیت به یک ابزار نظاممند تبدیل شد. غرب دریافت برای سلطه بر جهان، باید الگوواره تولید مثل در کشورهای اسلامی را تغییر دهد. در این راستا، نهادهای بینالمللی مانند: سازمان بهداشت جهانی و یونیسف بهعنوان بازوان اجرایی این تفکر، برنامهریزی خانواده را در سراسر جهان ترویج کردند. هدف نهایی این بود که انسان از یک موجود باتدبیر و اجتماعی، به یک واحد مصرفکننده تبدیل شود. در دنیای جدید، هدف این است که انسان به جای آنکه پدرومادر باشد، یک مشتری همیشگی بماند. چرا؟ چون فرزند، یعنی مسئولیت، یعنی ایثار و خروج از دایره مصرفگرایی مطلق. هر انسانی که به دنیا میآید، یک سرباز برای حقیقت و یک نیروی فعال در جامعه است، اما یک «مشتری»، فقط یک مصرفکننده است که در زنجیره سرمایهداری محبوس میشود.
از نفوذ سازمانهای بینالمللی در ایران دهه۴۰ تا تلههای مدرنیته
با نگاهی به تاریخ معاصر ایران درمییابیم ترویج شعارهای کنترل جمعیت به قبل از انقلاب بازمیگردد. در دهههای ۴۰ و ۵۰ شمسی، تحتتأثیر سازمانهای بینالمللی و فشار تمدنی غرب، ایدههای برنامهریزی خانواده با جدیت وارد ایران شد. در آن دوران، سازمان بهداشت جهانی و یونیسف با ارائه بستههای حمایتی و توصیههای فنی، دولتهای وقت را به سمت کنترل جمعیت سوق میدادند. آنها مفاهیمی، چون بهداشت مدرن و رفاه خانواده را با کاهش جمعیت گره زدند تا مردم را فریب دهند. اما نکته جالب این است که در آن دوران، جامعه ایران به دلیل پیوندهای عمیق سنتی، ایمانی و خانوادهمحور، در برابر این شعارها مقاومت کرد. مردم میدانستند فرزند، برکت و تکیهگاه است. در آن سالیان، تکفرزندی یک پدیده اجتماعی نبود، بلکه تنها در لایههای بسیار محدود، مرفه و غربزده دیده میشد. خانوادههای سنتی و متدین، این شعارها را بخشی از فرهنگ بیگانه میدیدند و به همین دلیل، توطئه کنترل جمعیت در آن دوران نتوانست در تودههای مردم ریشه بدواند. پس از انقلاب اما، زمانی که جامعه درحال بازگشت به ریشههای ایمانی بود، دشمن راهکار خود را تغییر داد. او دیگر مستقیماً با نام سازمان بهداشت به میدان نیامد، بلکه از طریق اقتصاد نفوذ کرد و شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» را با وعدههای رفاه مادی گره زد. در سالهای بعد، برخی تحلیلگران و شخصیتها تحتتأثیر تحلیلهای اقتصادی سطحی و فشار مدلهای غربی به اشتباه افتادند و تصور کردند کاهش جمعیت، شاید در کوتاهمدت فشار روی منابع اقتصادی را کم کند. آنها اقتصاد را بر راهبرد مقدم دانستند، غافل از اینکه در واقع درحال اجرای دستورالعملی هستند که حتی خود غربیها هم در لایههای بالای قدرت، به آن اعتقادی ندارند!
تضاد قدرت، میان شعارهای تودهای و استراتژی نخبگان
یکی از مضحکترین بخشهای این توطئه، تضاد میان چیزی است که به تودهها گفته میشود و آنچه نخبگان انجام میدهند. اگر قرار بود شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» یک حقیقت علمی و رفاهی باشد، باید در کشورهای پیشرو و در میان ثروتمندترین و قدرتمندترین خانوادههای جهان، بیشترین اثر را میکرد، اما واقعیت دقیقاً برعکس است. نظری به تاریخ خانوادههای اثرگذار غربی مانند خاندان کندی، نشان میدهد، آنها هرگز اجازه ندادند تا تعداد فرزندانشان کاهش یابد. ایشان به خوبی میدانستند جمعیت، یعنی بازوی قدرت و تداوم سلطه. در لایههای پنهان قدرت، اصل بر این است که سرمایه انسانی، تنها داراییای است که نمیشود خرید. نگاهی به چهرههای قدرتمند و سلبریتیهای عصر جدید مانند دیوید بکهام و بسیاری از چهرههای بانفوذ جهان، نشان میدهد آنها با داشتن امکانات رفاهی و مدرن، به فرزندآوری گسترده روی آوردهاند. چرا؟ چون میدانند تکفرزندی، یعنی ایجاد یک نسل ضعیف، منزوی و وابسته. در واقع اکنون یک سیاست تبعیضآمیز جهانی در جریان است: ترویج کنترل جمعیت برای کشورهای اسلامی (در راستای تضعیف اراده ملی آنها) و ترویج تداوم نسل برای نخبگان قدرت در غرب. تضاد میان زندگی افراد مشهور و شعارهای ترویج شده در رسانههای خودی، نشان میدهد ما درحال اجرای دستورالعملی هستیم که برای کشورهای اسلامی و درحال توسعه طراحی شده تا در معادلات جهانی به حاشیه رانده شوند.
بصیرت امام خمینی، تشخیص زودهنگام توطئه
باید به این نکته توجه کرد که امامخمینی، رهبر کبیر انقلاب اسلامی با بصیرت خداباورانه خویش، سالها قبل تشخیص داده بودند دشمن به دنبال تضعیف اراده جامعه اسلامی است. ایشان میدیدند هر ضربهای به ساختار خانواده، در واقع ضربهای به تیغ مبارزه است. امام در سخنان متعددی، بهویژه در سالیان ابتدایی انقلاب، بر اهمیت جمعیت تأکید داشتند و هشدار دادند کاهش فرزندآوری، یکی از توطئههای دشمن برای تضعیف امت اسلامی است. امام صراحتاً اعلام داشتند، تلاش دشمن برای کاهش جمعیت مسلمانان، بخشی از یک نقشه بزرگتر برای حذف قدرت سیاسی و اجتماعی اسلام از روی زمین است. ایشان میفرمودند فرزندآوری، یک امر راهبردی است و هر انسانی که به دنیا میآید، یک نیروی فعال برای حق است. امام با دقت میدیدند، دشمن نمیخواهد ما صرفاً فقیر باشیم (چون فقر خودش ابزاری برای کنترل است)، بلکه میخواهد ما «تنها» باشیم! بنیانگذار جمهوریاسلامی در تحلیلهای راهبردی خود، بر این نکته تأکید داشتند که تضعیف جمعیت، در واقع تضعیف اراده مبارزاتی امت است. ایشان معتقد بودند، هر نوزادی که در کالبد یک مسلمان به دنیا میآید، یک نیروی جدید برای مقابله با استکبار است و تلاش دشمن برای کنترل جمعیت، در حقیقت تلاش برای «خالیکردن میدان» از نیروهای حق ارزیابی میشود. از نظر امام، تکفرزندی یعنی خلق نسلی که هیچ تکیهگاه و برادری ندارد و در نهایت، در برابر هر ضربهای از سوی دشمن، بهراحتی میشکند. وقتی ما جمعیت را کاهش میدهیم، در واقع درحال خودکشی جمعی هستیم. ایشان هشدار دادند اگر مسلمانان به این تله رفاه کاذب بیفتند، در آینده با بحران نبود نیروی انسانی برای دفاع از ارزشها روبهرو خواهند شد. امام در پاسخ به کسانی که از ترس فقر و تنگدستی از فرزندآوری میترسیدند، همواره بر «رزق الهی» تأکید میکردند. ایشان همواره به این آیه قرآنی استناد نمودند «وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَکُمْ خَشْیَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِیَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کَانَ خِطْئًا کَبِیرًا: فرزندانتان را از بیم تنگدستی نکشید؛ ما به آنان و شما روزی میدهیم، یقیناً کشتن آنان گناهی بزرگ است» و تأکید میورزیدند، نباید اجازه داد حسابهای مادی و دنیوی، جایگزین توکل به خدا شود. از نظر ایشان، فرزند رزق خویش را به همراه میآورد و ترس از فقر، یکی از ابزارهای دشمن صهیونیستی برای توقف رشد جمعیت مسلمانان است در حالی که خود به شدت درپی تشویق و تکثیر نسل خویش است!
امام در تحلیل توطئههای جمعیتی، بر این باور بودند که دشمن میخواهد ما را در تله رفاه کاذب بیندازد تا از فکر تداوم نسل و قدرت انسانی باز بمانیم؛ فرزندآوری برای مسلمین و متدینین، یک اقدام راهبردی در برابر استکبار است. ایشان با بصیرتی شگفتانگیز هشدار دادند غرب نمیخواهد کشورهای اسلامی تنها از نظر سیاسی تضعیف شوند، بلکه میخواهد از درون (یعنی از طریق خانواده) تخریب شوند. رهبر فقید انقلاب تأکید داشتند، دستورالعملهای غربی در پوشش بهداشت و علم، در واقع برای این است که نسلهای آینده مسلمانان، در برابر جذابیتهای مادی غرب، شکننده و بیاراده شوند. متأسفانه این هشدار حیاتی امام نیز همچون بسیاری از رهنمودهای مبتنی بر خداباوری بینظیر ایشان نادیده گرفته و جامعه بسیار جوان ما، دچار پیری و فرسودگیای شد که جبران آن فوقالعاده دشوار است.
اراده انسانی در برابر ماشین، چرا جمعیت هنوز شاه کلید پیروزی است؟
در عصر حاضر با نگاهی سطحی ادعا میشود با ظهور هوشمصنوعی و اتوماسیون، دیگر تعداد جمعیت اهمیتی ندارد و کیفیت جایگزین کمیت شده است، اما این یک توهم خطرناک است. باید به یاد داشت هوشمصنوعی، هرقدر هم پیشرفته باشد، یک ابزار است، نه فاعل. ماشینها میتوانند محاسبه کنند، اما نمیتوانند اراده و ایمان داشته باشند و حس وطندوستی و عشق به حق را تجربه کنند. در معادلات قدرت، هر انسانی که به دنیا میآید، یک واحد اراده است؛ ارادهای که میتواند در لحظات حساس، مسیر تاریخ را تغییر دهد. هیچ رباتی نمیتواند جایگزین یک سرباز مؤمن، یک دانشمند متعهد، یا یک پدر خانواده شود که برای آینده فرزندانش میجنگد. بنابراین در عصر دیجیتال، تکیه بر جمعیت، نه یک نیاز سنتی، بلکه یک ضرورت راهبردی است. هر کاهشی در جمعیت، در واقع کاهش در تعداد ارادههای فعال برای مقابله با استکبار است. دشمن میخواهد ما را متقاعد کند که با چند ربات و تکنولوژی به روز، جای خالی انسانها را پرکنیم، اما حقیقت این است که قدرت نهایی، در دست کسانی است که تعداد انسانهای بااراده بیشتری دارند.
اعتراف به اشتباه و بازگشت به حقیقت، درسهای مدیریتی
در مسیر تاریخ، گاهی تصمیمات بر اساس تحلیلهای محدود زمانی اتخاذ میشوند. در دورهای از سالیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تحتتأثیر تحلیلهای اقتصادی و فشار سازمانهای بهداشتی، تصمیمی در سطح کلان برای کنترل جمعیت گرفته شد. اما در سالیان بعد، شهید آیتالله العظمی سید علی خامنهای با صراحت و تواضع به این موضوع اذعان کردند. ایشان در پارهای از سخنرانیهای خویش در سالیان پایانی حیات، اشاره کردند، در مقطعی از تاریخ، تصمیمات مربوط به کنترل جمعیت بر اساس پارهای از تحلیلها اتخاذ شد، اما ادامه آن یک خطای راهبردی بود. رهبر شهید تصریح کردند، دشمن از این فرصت استفاده کرد تا فرهنگ تکفرزندی و ترس از آینده را در جامعه تزریق کند. این سخنان مهم و تاریخی، در واقع یک «سند بیداری» است. این رویداد نشان میدهد، حتی در بالاترین سطوح مدیریتی، هرگاه بصیرت بر تحلیلهای مادی غلبه کند، حقیقت آشکار خواهد شد. این اذعان تأیید میکند، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» یک توهم بود و در واقعیت، منجر به ایجاد بحرانی شد که امروزه تمامی دنیا (حتی کشورهای غربی) با آن دستوپنجه نرم میکنند. این تجربه نشان میدهد هرگز نباید تحلیلهای اقتصادی را بر راهبردهای کلان ملی و دینی مقدم دانست. تاریخ نشان داده است، هرگاه از ریشههای اصیل خود دور افتادیم و چشمبسته الگوهای غربی را برگزیدیم، لاجرم به بنبست خوردیم و گرفتار مشکلات متنوع شدیم. این به معنای نفی استفاده از تجربیات غربوشرق نیست که به فرموده پیامبر (ص): «ایرانیها به دانش، حتی اگر در ثریا هم باشد دست مییابند.» مشکل، وادادگی در برابر دستاوردهای غربی و بومی نکردن آنهاست. پدیده رایج تکفرزندی در جامعه ما، در زمره فجایعی است که آثار مخرب خویش را همین حالا هم نشان میدهد. نسلی تکرو و خودمحور که عالم و آدم را خدمتکار خود میداند و همواره به جای بخشیدن و تلاش برای پیشبرد جامعه، طلبکار است و دست بگیر دارد!
کالبد شکافی روانشناختی، تله شکنندگی در تکفرزندی
علاوه بر ابعاد سیاسی و تاریخی این موضوع، باید به جنبههای روانشناختی این توطئه نیز پرداخت. تکفرزندی، تنها یک موضوع جمعیتی نیست که یک «جراحی روانی» است. کودکی که در محیطی رشد میکند که هیچ برادر یا خواهری ندارد، در واقع از یک سرمایه اجتماعی محروم شده است. کودک تکفرزند در مواجهه با شکست، چون تکیهگاهی در سطح همسالان (برادروخواهر) ندارد، دچار شکنندگی روانی شدید میشود. او در محیطی رشد میکند که تمام توجهات متمرکز بر اوست و این منجر به ایجاد شخصیتی میشود که در برابر فشارهای احتمالی تابآوری کمی دارد. این انزوای عاطفی، دقیقاً همان چیزی است که دشمن میخواهد. دشمن میخواهد نسلی را خلق کند که تنها باشد. چرا؟ چون انسان تنها، راحتتر تسلیم و تحریک میشود و سریعتر در برابر وسوسههای مادی میشکند. در مقابل خانوادههای پرجمعیت، مدارس کوچکی برای یادگیری سخاوت، همدلی و مسئولیتپذیری هستند. این آموزهها به شکلی که در خانواده فراگرفته میشود، در هیچ مدرسه مدرنی تدریس نخواهد شد، چه تنها در پرتو خواهروبرادری آموخته میشوند. کودکی که با برادروخواهر رشد میکند، یاد میگیرد چگونه در تضادها سازش و در سختیها به بازویی مطمئن تکیه کند. این سرمایه اجتماعی است که مقاومت در آینده را سامان خواهد داد. دشمن میداند انسانی که تکیهگاهی دارد، شجاعتر است و راحتتر میجنگد. ترویج تکفرزندی، در واقع یک سیاست امنیتی برای خلق نسلی است که به دلیل تنهایی و وابستگی مطلق به والدین، راحتتر کنترل و هدایت میشود. بنابراین شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر»، در واقع ابزاری است برای تبدیل انسان مبارز به انسان مصرفکننده و شکننده.
بیداری از خواب رفاهزدگی و بازگشت به توکل
در نهایت باید گفت بحران جمعیت در ایران، یک بحران اقتصادی نیست، بلکه در واقع بحران باور است. ما باور داشتیم، خدا روزیدهنده است، اما حالا باور میکنیم، بانک روزیدهنده است! ما باور داشتیم که هر فرزند یک برکت است، اما حالا باور میکنیم هر فرزند یک هزینه است! این تغییر پارادایم و الگوی ذهنی، نتیجه یک جنگ فرهنگی سازمانیافته است. ما باید بفهمیم که سیاست غیرغربی در حوزه جمعیت، یعنی بازگشت به ایمان، به رزق الهی و درک این نکته که جمعیت زیاد، یعنی قدرت زیاد. هر کس که امروز شعار فرزند کمتر را ترویج میکند، دانسته یا نادانسته، در حال خدمت کاهش قدرت ملی ماست. علاوه براین بازگشت به فرزندآوری، یک اقدام صرفاً جمعیتی نیست، بلکه یک انقلاب فرهنگی در برابر نئولیبرالیسم است. نئولیبرالیسم میخواهد ما را به موجوداتی تکبعدی تبدیل کند که تنها دغدغهشان مصرف، رفاه و آسایش مادی است. آنها میخواهند ما باور کنیم رزق، وابسته به شماره حساب و مدیریت بانکی است! اما حقیقت این است که رزق، تنها به دست خداست. بازگشت به خانوادههای پرجمعیت، در واقع اعلام این حقیقت است ما هنوز به رزق الهی ایمان داریم و اجازه نمیدهیم که ترس از فقر، ما را به زانو درآورد. این یک پیام سیاسی و ایمانی به جهان است: «ما ترسی از آینده نداریم، چون توکل ما به خدایی است که جهان را اداره میکند، نه به تحلیلهای سرد و بیروح سازمان بهداشت جهانی». وقت آن است که از خواب رفاهزدگی بیدار شویم. برکت در اعداد ریاضی و حسابوکتابهای بانکی نیست، بلکه در توکل و بصیرت است. بازگشت به فرزندآوری، نه تنها پاسخی است به توطئههای مالتوسی که یک جهاد ملی برای نجات آینده کشور و تداوم حاکمیت حقیقت روی زمین است.
