جوان آنلاین: در سالی که میدان رقابتهای علمی جهان برای دانشپژوهان ایرانی با محدودیتها و شرایطی کمسابقه همراه بود، حضور در عرصه بینالمللی برای بسیاری از تیمها بیش از یک رقابت علمی معنا پیدا کرد. برخی اعزامها به دلیل همزمانی مسابقات با جنگ از دست رفت، دسترسی به بخشی از زیرساختهای علمی دشوار شد و مسیر آمادهسازی تیمها با موانع بیشتری نسبت به سالهای گذشته پیش رفت، با این حال اما، کارنامه دانشپژوهان ایرانی در چندین المپیاد جهانی و بینالمللی، مجموعهای از بهترین نتایج تاریخ حضور ایران در این رقابتها را ثبت کرد.
از کسب سه مدال طلا و دو نقره در المپیاد جهانی فیزیک گرفته تا نخستین طلای ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی، نخستین مدال انفرادی یک دختر ایرانی در المپیاد جهانی جغرافیا و کسب هشت مدال در المپیاد جهانی علوم زمین، امسال برای باشگاه دانشپژوهان جوان با اتفاقهایی همراه بود که برخی از آنها برای نخستینبار رقم خورد.
سال نخستینها
سیدرضا حسینی، رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان، در نشستی با موضوع دستاوردهای این باشگاه، سال گذشته را دورهای سخت و پرچالش برای دانشپژوهان المپیادی دانست: «سال بسیار سخت و پرچالشی بود و دانشپژوهان المپیادی دلایل زیادی برای توقف داشتند، اما انگیزه اصلی آنها برای برافراشته شدن پرچم ایران و درخشش کشور در حوزه علم و فناوری در عرصه جهانی موجب شد با انرژی بیشتری مسیر خود را ادامه دهند.»
او با اشاره به مجموعه اتفاقهای رقمخورده در باشگاه طی امسال، این دوره را «سال نخستینها» خواند و ادامه داد: «بسیاری از اتفاقهایی که طی سالهای گذشته برای باشگاه قفل بوده، امسال محقق شد و با وجود اینکه چالشهای امسال بیشتر بود و دانشپژوهان نیز در شرایط پرتنشی قرار داشتند، دستاوردهای ارزشمندی به دست آمد.»
از دست رفتن ۲ مسابقه جهانی
ایران در سال گذشته در ۱۴ رقابت جهانی و بینالمللی حضور داشت، اما امسال شرایط اجازه نداد این روند به طور کامل ادامه پیدا کند. همزمانی برگزاری برخی مسابقات با جنگ، اعزام تیمهای ایرانی به دو رقابت را منتفی کرد، المپیاد آسیایی فیزیک و مسابقات بینالمللی شیمی مندلیف از جمله این رویدادها بودند.
حسینی درباره وضعیت اعزام تیمها اینگونه توضیح داد: «همه تلاش خود را به کار گرفتیم تا دانشپژوهان از آسیبهای ناشی از شرایط کشور دور بمانند و امکان حضور آنها در مسابقات بینالمللی فراهم شود.»
او ادامه داد: «ایران سال گذشته در ۱۴ مسابقه جهانی و بینالمللی شرکت کرده بود، اما امسال به دلیل تقارن برگزاری مسابقات با جنگ، در دو مسابقه بینالمللی نتوانستیم حضور پیدا کنیم که یکی از آنها المپیاد آسیایی فیزیک و دیگری مسابقات بینالمللی شیمی مندلیف بود.»
در همین حال، مسابقات جهانی نجوم نیز تا این زمان برگزار نشده و تیم ایران، که طی سالهای گذشته از تیمهای پرافتخار کشور در این حوزه بوده، قرار است طبق روال معمول در مهرماه راهی این رقابتها شود.
با وجود این محدودیتها، حاصل حضور ایران در مسابقات برگزارشده تاکنون، ۱۳ مدال طلا، ۱۶ مدال نقره و ۱۷ مدال برنز بوده است؛ کارنامهای که در چند رشته با رکوردهای تازه همراه شده است.
بهترین نتیجه تاریخ ایران در المپیاد جهانی فیزیک.
اما نخستین میدان بزرگ امسال برای تیمهای ایرانی، المپیاد جهانی فیزیک بود، رقابتی که در آن تیم پنجنفره ایران با کسب سه مدال طلا و دو مدال نقره، بهترین نتیجه تاریخ کشور در این مسابقات را رقم زد.
حسینی درباره این موفقیت گفت: «امسال المپیادهای جهانی با مسابقات جهانی فیزیک آغاز شد و تیم پنجنفره ایران موفق شد سه مدال طلا و دو مدال نقره کسب کند که بهترین نتیجه ایران در تاریخ حضور در المپیاد جهانی فیزیک بود.».
اما موفقیت تیم ایران تنها به تعداد مدالها محدود نماند. برای نخستینبار، ایران در بخش تجربی المپیاد جهانی فیزیک رتبه نخست دنیا را به دست آورد، جایگاهی که طی سالهای گذشته در اختیار چین بود و امسال به تیم ایرانی رسید. رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان در این رابطه تصریح کرد: «برای نخستینبار ایران در بخش تجربی المپیاد جهانی فیزیک رتبه نخست دنیا را در بخش تجربی به دست آورد، جایزهای که طی سالهای اخیر در اختیار کشور چین بود و امسال با تلاش دانشپژوهان ایرانی به کشورمان رسید.»
۴ طلای ایران در مسابقات ریاضی چین
در مسابقات بینالمللی ریاضی چین نیز تیم ایران یکی دیگر از نتایج کمسابقه خود را ثبت کرد. این رقابت با حضور ۴۹ تیم از کشورهای مختلف برگزار شد و ایران برای نخستینبار عنوان نخست تیمی را به دست آورد. حسینی درباره عملکرد تیم ایران در این مسابقات گفت: «برای نخستینبار در این مسابقات که با حضور ۴۹ تیم از کشورهای مختلف برگزار شد، ایران عنوان نخست تیمی را به دست آورد و موفق شد چهار مدال طلا کسب کند.»
نخستین طلای ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی
در حوزه هوش مصنوعی، مسیر تیم ایرانی با دشواریهای دیگری همراه بود. آسیب به زیرساخت ملی هوش مصنوعی و محدود شدن دسترسی اعضای تیم به منابع پردازشی و دادهها، روند آمادهسازی را با مشکل روبهرو کرد؛ با این حال، تلاش دانشپژوهان و استادان تیم ادامه یافت و ایران در نخستین حضور خود در المپیاد جهانی هوش مصنوعی، موفق به کسب مدال طلا شد.
حسینی درباره این موفقیت گفت: «با وجود آسیبهایی که به زیرساخت ملی هوش مصنوعی کشور وارد شد و دسترسی اعضای تیم ملی به زیرساخت پردازشی و دادهها با دشواری مواجه شد، دانشپژوهان و استادان تلاش کردند تا این محدودیتها مانع موفقیت آنها نشود و ایران برای نخستینبار موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی هوش مصنوعی شد.» او یکی از ویژگیهای این تیم را ترکیب جغرافیایی اعضای آن دانست: «یکی از ویژگیهای قابل توجه تیم ملی هوش مصنوعی این بود که اعضای آن از شهرستانهای مختلف کشور بودند.»
نخستین مدال انفرادی یک دختر ایرانی در جغرافیا
در المپیاد جهانی جغرافیا نیز یک اتفاق تاریخی برای ایران رقم خورد. این مسابقات بیش از دو دهه است که برگزار میشود، اما امسال برای نخستینبار یک دانشآموز دختر ایرانی توانست در بخش انفرادی این رقابتها مدال کسب کند.
حسینی درباره این دستاورد اظهار کرد: «در المپیاد جهانی جغرافیا که بیش از ۲۰ سال است برگزار میشود، ایران برای نخستینبار موفق شد در بخش انفرادی توسط یک دانشآموز دختر مدال کسب کند.»
موفقیت تیم ایران به همین دستاورد محدود نشد و تیم ایرانی در بخش ارائه تیمی المپیاد جهانی جغرافیا نیز رتبه نخست دنیا را به دست آورد.
در کنار این موفقیتها، مسئله امتیازات ورود به دانشگاه برای مدالآوران المپیاد جهانی جغرافیا نیز پیگیری شد. حسینی گفت: «با پیگیری وزیر آموزش و پرورش و دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، موضوع امتیازات ورود به دانشگاه برای این دانشپژوهان نیز برطرف شد.»
۸ مدال در علوم زمین و ۳ طلای زیستشناسی
تیم چهار نفره ایران در المپیاد جهانی علوم زمین نیز عملکردی تاریخی داشت و در بخشهای مختلف این رقابت هشت مدال به دست آورد، نتیجهای که بهترین کارنامه ایران در تاریخ حضور در المپیاد علوم زمین محسوب میشود. حسینی درباره این عملکرد گفت: «تیم چهار نفره ایران موفق شد در بخشهای مختلف هشت مدال کسب کند که این بهترین نتیجه تاریخ حضور ایران در المپیاد علوم زمین است.»
در المپیاد جهانی زیستشناسی نیز چهار عضو تیم ایران توانستند سه مدال طلا کسب کنند، نتیجهای که در شمار یکی از بهترین عملکردهای تاریخ ایران در این مسابقات قرار میگیرد.
به گفته حسینی، «در المپیاد جهانی زیستشناسی نیز تیم چهار نفره ایران موفق به کسب سه مدال طلا شد که یکی از بهترین نتایج تاریخ کشورمان در این مسابقات به شمار میرود.»
در چنین شرایطی، حتی رنگ مدال نیز برای برخی از دانشپژوهان اهمیت ویژهای داشت. حسینی روایت کرد: «حتی یکی از دانشپژوهان که مدال نقره کسب کرده بود، از اینکه نتوانسته برای کشورش مدال طلا بگیرد، ناراحت بود»، واکنشی که به گفته رئیس باشگاه، تصویری از انگیزه بالای اعضای تیمهای المپیادی را نشان میدهد.
هنوز نتایج کامل سایر المپیادها هنوز اعلام نشده است، اما بر اساس آمار فعلی، مجموع مدالهای ایران در مسابقات جهانی و بینالمللی به ۱۳ طلا، ۱۶ نقره و ۱۷ برنز رسیدهاست.
حسینی درباره جمعبندی نتایج تا این مرحله گفت: «جمعبندی عملکرد ایران تا این لحظه نشان میدهد که دانشپژوهان کشور موفق به کسب ۱۳ مدال طلا و ۱۶ نقره و ۱۷ مدال برنز در مسابقات جهانی و بینالمللی شدهاند.»
پرچمی که در میدان علم بالا رفت
در کنار جدول مدالها و رتبهها، امسال برای تیمهای ایرانی یک جنبه نمادین نیز پررنگ بود. حضور در مسابقات جهانی در شرایطی انجام شد که تیمهای ایران با برخورد محترمانه کشورهای مختلف روبهرو شدند و اعضای تیمها تلاش کردند پرچم ایران را در محل برگزاری رقابتها به اهتزاز درآورند. حسینی با اشاره به این حضور گفت: «یکی از اتفاقات قابل توجه امسال، برخورد محترمانه کشورهای مختلف با تیم ایران و همچنین تلاش دانشپژوهان برای به اهتزاز درآوردن پرچم کشور بود.»
این حضور برای دانشپژوهان صرفا ادامه یک رقابت علمی ساده نبود، آنها در شرایطی به میدان رفتند که بخشی از مسیر اعزام و آمادهسازیشان تحت تأثیر تحولات کشور قرار گرفته بود.
از ۱۲۱ هزار داوطلب تا ۷۶۲ نفر در دوره تابستان
همچنان در داخل کشور مسیر شناسایی و پرورش نسل بعدی المپیادهای علمی ادامه دارد. مرحله اول آزمونهای المپیادهای علمی با حضور حدود ۱۲۱ هزار دانشآموز برگزار شد، آماری که به گفته رئیس باشگاه دانشپژوهان جوان، بالاترین میزان مشارکت در ۱۰ سال اخیر است.
حسینی درباره روند پذیرش دانشآموزان گفت: «از حدود ۱۴ هزار نفری که در آزمون مرحله دوم المپیادهای علمی شرکت کردند، ۷۶۲ نفر در دوره تابستان پذیرفته شدند.» او درباره سابقه این افراد نیز توضیح داد: «این افراد در واقع از میان پذیرفتهشدگان مرحله اول انتخاب شدهاند؛ در مرحله اول نیز حدود ۱۲۱ هزار نفر شرکت کرده بودند.»
این میزان مشارکت بدون شک نشانه افزایش استقبال از المپیادهای علمی است. حسینی در این باره گفت: «تعداد شرکتکنندگان مرحله اول در سال ۱۴۰۴ بیشترین میزان در ۱۰ سال اخیر بوده است و یکی از دلایل این رشد، حمایتهایی است که در این حوزه صورت گرفته است.»
دوره تابستانی المپیادهای علمی از مردادماه به شکل برخط آغاز شده و در شهریورماه به صورت حضوری ادامه پیدا میکند. در پایان این دوره نیز آزمونهای تعیین مدال برگزار میشود و مدالآوران طلا به دورههای ملی راه خواهند یافت.
سهم پسران بیشتر از دختران
ترکیب پذیرفتهشدگان دوره تابستان، فاصله قابل توجهی میان حضور دختران و پسران نشان میدهد. ۷۵ درصد پذیرفتهشدگان را پسران تشکیل میدهند و سهم دختران ۲۵ درصد است.
حسینی درباره این ترکیب گفت: «۷۵ درصد پذیرفتهشدگان پسر و ۲۵ درصد دختر هستند و امیدواریم با نقشآفرینی بیشتر دانشپژوهان دختر، سهم دختران در این فرآیند به وضعیت واقعیتر نزدیک شود.»
از نظر پایه تحصیلی نیز ۲۸ درصد پذیرفتهشدگان مرحله دوم دانشآموزان پایه دهم، ۶۸ درصد پایه یازدهم و چهار درصد پایه دوازدهم هستند. حسینی درباره علت سهم پایینتر دانشآموزان پایه دوازدهم توضیح داد: «تنها المپیادی که امکان شرکت دانشآموزان پایه دوازدهم در آن وجود دارد، المپیاد نانو است و به همین دلیل سهم دانشآموزان این پایه پایینتر است.»
باشگاه دانشپژوهان جوان همچنین در حال بررسی امکان فراهم کردن شرایط حضور دانشآموزان پایه نهم در المپیادهای علمی است. حسینی گفت: «تلاش میکنیم زمینهای فراهم شود تا دانشآموزان پایه نهم نیز امکان شرکت در المپیادهای علمی را داشته باشند.»
۷۶ درصد پذیرفتهشدگان از مدارس سمپاد
بررسی مدارس محل تحصیل پذیرفتهشدگان دوره تابستان نیز تصویر مشخصی از وضعیت فعلی المپیادهای علمی ارائه میدهد. ۷۶ درصد پذیرفتهشدگان از مدارس سمپاد هستند، ۱۵ درصد از مدارس غیردولتی، چهار درصد از مدارس نمونه دولتی و حدود ۵ درصد از مدارس دولتی و هیئت امنایی میآیند.
حسینی درباره این ترکیب گفت: «۷۶ درصد پذیرفتهشدگان از مدارس سمپاد هستند، ۱۵ درصد پذیرفتهشدگان مرحله دوم از مدارس غیردولتی، چهار درصد از مدارس نمونه دولتی و حدود ۵ درصد نیز از مدارس دولتی و هیئت امنایی هستند.»
او درباره حضور دانشآموزان شهرستانها نیز افزود: «بخش قابل توجهی از برگزیدگان ما در شهرستانها از مدارس سمپاد هستند.»
آغاز مسیر المپیادهای سال آینده از آذرماه
در حالی که دوره تابستان هنوز به پایان نرسیده، برنامه سال تحصیلی آینده نیز مشخص شده است. آزمونهای مرحله اول المپیادهای علمی سال تحصیلی ۱۴۰۶- ۱۴۰۵ در بهمنماه برگزار میشود و ثبتنام داوطلبان از هفته نخست آذرماه آغاز خواهد شد.
حسینی درباره تقویم سال آینده گفت: «آزمونهای مرحله اول سال تحصیلی ۱۴۰۶- ۱۴۰۵ را در بهمنماه خواهیم داشت و شروع فرایند ثبتنام این آزمونها نیز از هفته اول آذرماه شروع خواهد شد.»
او افزود: «به محض اینکه دوره تابستان ما به پایان برسد، وارد فرایند آزمونهای مرحله اول المپیادهای کشوری میشویم.»
در کنار المپیادهای شناختهشده، دامنه رقابتهای علمی نیز در حال گسترش است. مسابقه زیستشناسی تحلیلی به صورت برخط برگزار شد و ۵۶ کشور برای حضور در آن درخواست دادند که در نهایت ۴۲کشور در مسابقات شرکت کردند.
حسینی درباره برنامه مسابقات پیشرو گفت: «سال آینده المپیاد بینالمللی هندسه و المپیاد بینالمللی ترکیبیات را نیز خواهیم داشت.».
اما کارنامه امسال باشگاه دانشپژوهان جوان تنها در شمارش مدالها خلاصه نمیشود. بخشی از این کارنامه به رکوردهایی بازمیگردد که برای نخستینبار ثبت شدهاند، بخشی به حضور دانشآموزانی از نقاط مختلف کشور مربوط است و بخشی دیگر به نسلی که در میانه مجموعهای از محدودیتها، همچنان مسیر رقابت علمی در سطح جهان را دنبال کردهاست.
