جوان آنلاین: دهمین اجلاس کمیته مشترک اقتصادی ایران و پاکستان روز سهشنبه با حضور سید محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت کشورمان و هیئتی بلندپایه اقتصادی و جام کمالخان، وزیر تجارت پاکستان، در اسلامآباد برگزار شد. در این رایزینیها، مهمترین پروندههای اقتصادی میان دو همسایه، از جمله نهاییسازی توافق تجارت آزاد، افزایش حجم مبادلات تا ۱۰میلیارد دلار، رفع مشکلات کانتینرهای ایرانی در بندر کراچی، توسعه زیرساختهای مرزی، گسترش همکاریهای ترانزیتی و تقویت تولید مشترک پیگیری شد.
ایران و پاکستان با حدود ۹۰۰کیلومتر مرز مشترک، دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی، شبهقاره و آبهای آزاد و برخورداری از ظرفیتهای گسترده در حوزه انرژی، پتروشیمی، کشاورزی، صنایع غذایی و ترانزیت، از جمله کشورهایی هستند که میتوانند روابط اقتصادی مکمل و پایداری با یکدیگر داشته باشند. با این حال، تجارت میان دو همسایه هنوز فاصله قابل توجهی با ظرفیتهای واقعی دارد. در ماههای اخیر، تهران و اسلامآباد بر دستیابی به هدف ۱۰میلیارددلاری تجارت دوجانبه تأکید کردهاند؛ هدفی که در صورت تحقق، میتواند جایگاه دو کشور را در معادلات اقتصادی منطقه ارتقا دهد.
تحول راهبردی در همکاریهای تجاری ایران و پاکستان
سید محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، در نشست افتتاحیه دهمین کمیته مشترک تجاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی پاکستان، با تأکید بر اشتراکات راهبردی تهران و اسلامآباد، بر توسعه تجارت، تقویت همکاریهای صنعتی و استفاده از ظرفیتهای ترانزیتی و سرمایهگذاری مشترک تأکید کرد.
او با بیان اینکه همکاریهای اقتصادی ایران و پاکستان در سالهای اخیر روندی رو به رشد داشته است؛ تأکید کرد: حجم تجارت سالانه دو کشور در سالهای اخیر به حدود ۳میلیارددلار رسیده و هدفگذاری تجارت ۱۰میلیارددلاری میان ایران و پاکستان، نشاندهنده ظرفیت واقعی و گسترده مناسبات اقتصادی دو کشور است؛ ظرفیتی که با اجرای موافقتنامه تجارت آزاد میتواند بیش از پیش فعال شود.
وزیر صنعت، معدن و تجارت پاکستان را شریکی پایدار و راهبردی برای ایران دانست و گفت: جمهوریاسلامی ایران علاقهمند است بخشی از کالاهایی را که پیش از این از کشورهای دیگر تأمین میکرد، از طریق ظرفیتهای پاکستان تأمین کند؛ بهویژه در حوزه محصولات کشاورزی و مواد غذایی مانند برنج و گوشت و سایر اقلامی که این کشور توانایی تأمین آن را دارد.
وزیر صنعت، معدن و تجارت با اشاره به علاقهمندی فعالان اقتصادی ایران برای حضور بیشتر در بازار پاکستان، گفت: دولت جمهوری اسلامی ایران از توسعه تعاملات تجاری با پاکستان حمایت میکند، اما برای دستیابی به تجارت روانتر، باید برخی چالشها در حوزه حملونقل، زیرساختهای مرزی، امور گمرکی، قرنطینه، مسائل تعرفهای و غیرتعرفهای برطرف شود.
اتابک بر اهمیت استفاده از ظرفیت بنادر کراچی و گوادر پاکستان تأکید کرد و گفت: این بنادر میتوانند به عنوان مسیرهای مکمل برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی و تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع مورد استفاده قرار گیرند و فرصتی مناسب برای توسعه همکاریهای منطقهای فراهم کنند.
او با اشاره به جایگاه راهبردی ایران و پاکستان در کریدورهای بینالمللی شرق و غرب افزود: توسعه همکاریهای حملونقلی و ترانزیتی میان دو کشور میتواند زمینه اتصال بازارهای اروپا و آسیا را فراهم کرده و مزیت رقابتی ایران و پاکستان را در منطقه افزایش دهد.
اتابک با تأکید بر ضرورت تسریع در روند مذاکرات تجارت آزاد میان دو کشور اظهار کرد: اجراییشدن این موافقتنامه و همچنین فعالسازی تجارت تهاتری، میتواند اقتصادهای ایران و پاکستان را بیش از گذشته به یکدیگر پیوند داده و موجب رونق مبادلات اقتصادی شود.
در ادامه این نشست، جامکمال خان، وزیر بازرگانی پاکستان و رئیس هیئت این کشور در جلسه کمیته مشترک تجاری با جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر گامهای هماهنگ دو کشور در مانعزدایی در مسیر تجارت، زیرساختهای مرزی و گمرکات، گفت: ما مصمم به نهاییسازی توافق تجارت آزاد بین ایران و پاکستان هستیم. باید گامهای عملی برای تجارت دوجانبه برداریم؛ این جلسه باید فرصت جدیدی برای گسترش مراودات مرزی شود.
وزیر بازرگانی پاکستان تأکید کرد: سران دو کشور برای همکاری با هم مصمم هستند و پیشرفتهای خوبی برای دستیابی به اهداف مشترک حاصل شده است. دستاوردهای ملموس دهمین جلسه کمیته مشترک تجاری، بدون شک باعث عملیاتی شدن نقشه راه ما برای داشتن تجارت گستردهتر خواهد شد.
بنادر پاکستان میتوانند مرکز صادرات مجدد کالاهای ایرانی به سایر کشورها باشند
محمدعلی دهقاندهنوی، رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، که همراه وزیر صمت به اسلامآباد سفر کرد، در نشست تجار و فعالان اقتصادی ایران و پاکستان گفت: با توجه به ظرفیتها و زمینههای همکاریهای دوجانبه، پاکستان هم میتواند بازار خوبی برای تولیدات و محصولات ایرانی باشد و هم در تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تولیدی ایران از پاکستان و سایر کشورها نقشآفرین باشد و بنادر پاکستان بهعنوان مرکز صادرات مجدد کالاهای ایرانی به سایر کشورها عمل نمایند.
رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران افزود: یکی از اولویتهای اصلی جمهوری اسلامی ایران، توسعه روابط تجاری و اقتصادی با کشورهای همسایه و همسوست که در قالب یک برنامه هدفمند آن را پیگیری میکند. از این جهت، کشور پاکستان به عنوان کشور دوست و همسایه، با برخورداری از روابط خوب سیاسی و اقتصادی، از اولویت فراوانی برای جمهوری اسلامی ایران برخوردار است و با توجه به ظرفیتها و زمینههای همکاریهای دوجانبه، پاکستان هم میتواند بازار خوبی برای تولیدات و محصولات ایرانی باشد و هم در تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تولیدی ایران از پاکستان و سایر کشورها نقشآفرین باشد و بنادر پاکستان میتوانند بهعنوان مرکز صادرات مجدد کالاهای ایرانی به سایر کشورها عمل کنند.
دهقاندهنوی تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران با جمعیتی حدود ۹۰میلیون نفر و در اختیار داشتن منابع کمنظیر انرژی، معادن، ظرفیتهای فراوان در حوزه صنایع مختلف، خدمات فنی و مهندسی و محصولات با تکنولوژی بالا و دانشبنیان و موقعیت ژئوپلیتیکی در منطقه و دسترسی به شبکههای مواصلاتی ریلی، جادهای و خطوط حملونقل بینالمللی دریایی، دسترسی به شاهراههای فعال و دالانهای حملونقل و لجستیک بینالمللی، نقش کلیدی را در منطقه دارد.
او افزود: بنادر متعدد جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر، خلیجفارس و حاشیه اقیانوس هند، شبکههای جادهای و ریلی، امکان اتصال کشورهای همسایه به یکدیگر و به سایر قارهها را فراهم میکند و از سوی دیگر تمایل دارد از ظرفیت بنادر کراچی و گوادر نیز جهت توسعه تعاملات بینالمللی استفاده نماید.
معاون وزیر صمت با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران ظرفیتها و زیرساختهای گستردهای در مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی، بهویژه در جنوب شامل منطقه آزاد چابهار و شمال کشور شامل امیرآباد در استان مازندران، انزلی در استان گیلان و منطقه آزاد تجاری ارس در آذربایجان شرقی ایجاد نموده، ادامه داد: ایران آماده ارائه تسهیلات و امکاناتی ارزشمند برای گسترش همکاریهای تجاری با کشور پاکستان است. خوشبختانه شرکتهای بزرگ و توانمندی از جمهوری اسلامی ایران در زمینههای نفت، گاز و پتروشیمی، مواد غذایی، کشاورزی، حملونقل، کشتیرانی و محصولات دانشبنیان و سایر صنایع مختلف در هیئت تجاری حضور دارند و آماده گفتوگو و همکاری با شرکتهای پاکستانی هستند.
دهقاندهنوی خاطرنشان کرد: حجم مبادلات جمهوری اسلامی ایران با پاکستان در سال ۲۰۲۵ در حدود ۳میلیارددلار بوده است و بر اساس هدفگذاری رهبران دو کشور، مقرر است حجم مبادلات تجاری دو کشور تا سال ۲۰۳۰ میلادی به ۱۰میلیارد دلار برسد؛ لذا برای رسیدن به این هدف، تلاش تجار و بازرگانان و حمایت دولتهای دو کشور بیش از پیش ضروری به نظر میرسد.
طراحی الگوهای نو برای تقویت روابط تجاری ایران و پاکستان
حسین پیرمؤذن، نایبرئیس اتاق ایران، با اشاره به سفر هیئت تجاری بلندپایه به پاکستان همزمان با سفر وزیر صمت به این کشور، از لزوم طراحی الگوهای نو برای تقویت روابط تجاری بین ایران و پاکستان به دنبال رفع موانعی که در برابر همکاریهای مشترک اقتصادی وجود دارد، خبر داد و گفت: پیشنهاد اتاق ایران در ارتباط با پاکستان، تشکیل کارگروه ویژه رفع موانع تجارت دو کشور است.
پیرمؤذن افزود: تسریع در صدور و پذیرش گواهی مبدأ و اسناد تجاری، طراحی سازوکار واحد برای حل اختلافات صادرکنندگان و واردکنندگان، ارائه راهکارهای بانکی غیرمستقیم مورد توافق دو طرف، کاهش زمان ترخیص کالا در مرزها، هماهنگی برای کاهش هزینههای حملونقل و ایجاد مسیرهای مستقیم و منظم حمل کالا و توسعه همکاری در زمینه راهآهن و کریدورهای حملونقل ایران و پاکستان، مهمترین موضوعاتی هستند که طی این سفر در مذاکره با طرفهای پاکستانی مطرح و پیگیری میشود. او همچنین از ضرورت برگزاری منظم نمایشگاههای تخصصی، اعزام و پذیرش هیئتهای تجاری با هدف بسترسازی برای گسترش روابط پایدار تجاری بین ایران و کشورهای هدف صحبت کرد و افزود: سعی داریم در طول سفر و مذاکره با طرف پاکستانی، ایجاد شرایط مناسب برای سرمایهگذاری مشترک شرکتهای ایرانی و پاکستانی را در اولویت پیگیریها قرار دهیم.
نایبرئیس اتاق ایران تشکیل کنسرسیومهای مشترک برای حضور در بازار کشور سوم با همکاری شرکتهای ایرانی و پاکستانی را نیز اقدامی مؤثر در راستای تقویت روابط بین این دو کشور همسایه دانست.
او با بیان اینکه ایران و پاکستان باید از تجارت صرف کالا به سمت شراکت اقتصادی حرکت کنند، گفت: زمینههای بسیار متنوعی برای همکاری بین ایران و پاکستان وجود دارد که برای استفاده از این موقعیت، به طراحی الگوهای همکاری و برنامهریزی دقیق نیاز داریم.
بازارچههای مرزی و تسهیلات بندری، محورهای اصلی توافق تجاری جدید ایران و پاکستان
داود شهرکی، مدیرکل صمت سیستان و بلوچستان نیز از طرح مجموعهای از پیشنهادهای راهبردی جمهوری اسلامی ایران برای توسعه همکاریهای اقتصادی و تجاری با پاکستان در دهمین کمیسیون مشترک اقتصادی و تجاری دو کشور خبر داد و افزود: بخش قابل توجهی از این پیشنهادها مورد توافق طرفین قرار گرفته و سایر موارد نیز در دستور بررسی مشترک قرار دارد. او در تبیین جزئیات این نشست، بیان کرد: راهاندازی بازارچههای مشترک مرزی خردهفروشی از طریق تشکیل کمیتهای متشکل از مقامات ملی و استانی دو کشور، تسهیل تردد کامیونهای دو طرف در مبادی مرزی و ایجاد محدوده تردد آزاد مشترک، فراهم شدن امکان پهلوگیری کشتیهای حامل کالاهای ایرانی در بندر کراچی و تسریع در تخلیه و انتقال کالا به مرزهای ایران، استفاده از ظرفیت طرف پاکستانی برای تسهیل ورود کالاهای اساسی مورد نیاز کشور از جمله برنج، دانههای روغنی، نهادههای دامی، کنجد و دام زنده و همچنین فراهم شدن امکان پهلوگیری کشتیها و لنجهای حامل کالاهای ایرانی در بندر گوادر به منظور کاهش هزینههای حملونقل، از مهمترین محورهای کلیدی و پیشنهادهای ارائهشده به شمار میرود.
شهرکی خاطرنشان کرد: در ادامه مذاکرات و در نشستهای دوجانبه، مفاد بخش تجاری تفاهمنامه دهمین کمیسیون مشترک اقتصادی و تجاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی پاکستان با مشارکت هیئتهای دو کشور تدوین شد.
او ابراز امیدواری کرد با امضای این تفاهمنامه از سوی وزرای ذیربط دو کشور، زمینه توسعه مبادلات تجاری، تسهیل تجارت مرزی، تقویت همکاریهای اقتصادی و بهرهگیری هرچه بیشتر از ظرفیتهای استان سیستان و بلوچستان در مناسبات اقتصادی ایران و پاکستان فراهم شود.
مرز میرجاوه در آستانه نقشآفرینی پررنگتر
علی ریگی میرجاوه، نایبرئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی سیستان و بلوچستان نیز گفت: مذاکرات تجارت آزاد ایران و پاکستان وارد مرحله بررسی فهرست کالاهای پیشنهادی دو کشور شده است؛ مرحلهای که در صورت نهایی شدن، میتواند ظرفیتهای مرز میرجاوه را برای توسعه تجارت و ترانزیت کالا بیش از گذشته فعال کند.
او گفت: اجرای این توافق میتواند زمینه افزایش مبادلات تجاری، تسهیل ترانزیت کالا و بهرهگیری بیشتر از ظرفیتهای مرز میرجاوه را فراهم کند؛ مرزی که همچنان مهمترین گذرگاه زمینی تجارت ایران و پاکستان به شمار میرود.
نایبرئیس اتاق بازرگانی سیستان و بلوچستان با اشاره به ظرفیتهای حملونقل دریایی نیز گفت: همکاری میان بنادر کراچی، چابهار و بندرعباس فرصت مناسبی برای توسعه ترانزیت کالا ایجاد کرده و میتواند در کنار مرزهای زمینی، حجم تجارت ایران و پاکستان را افزایش دهد.
او اظهار کرد: حدود ۸۰۰عضو فعال اتاق بازرگانی سیستانوبلوچستان با بازارهای پاکستان، افغانستان، هند، کشورهای حوزه خلیج فارس و آفریقا ارتباط تجاری دارند و بخش مهمی از تجارت خارجی استان از طریق مرزهای مشترک با پاکستان انجام میشود.
ریگی با اشاره به برخی تأخیرها در جابهجایی کالا افزود: توقف بخشی از کانتینرها در بندر کراچی ناشی از شرایط امنیتی ماههای اخیر و الزامات برخی مقررات بینالمللی است، اما این موضوع از طریق رایزنیهای مشترک در حال پیگیری است.
او از تشکیل کمیته مشترک میان نمایندگان بخش خصوصی، گمرک و دستگاههای مرتبط دو کشور خبر داد و گفت: این کمیته با هدف رسیدگی مستمر به مسائل مرزی، رفع موانع تجاری و تسریع در حل مشکلات فعالان اقتصادی تشکیل شده است.
نایبرئیس اتاق بازرگانی سیستانوبلوچستان افزود: توسعه همکاریهای مرزی، ایجاد شهرکهای صنعتی مشترک، تسهیل ترانزیت کالا و تقویت ارتباط میان بنادر چابهار و گوادر، از مهمترین ظرفیتهایی است که میتواند با اجرای توافق تجارت آزاد، روابط اقتصادی ایران و پاکستان را وارد مرحله تازهای کند.
رفع گلوگاههای لجستیکی، شرط تحقق تجارت ۱۰میلیارد دلاری
هدفگذاری برای رساندن حجم تجارت ایران و پاکستان به ۱۰میلیارد دلار، اگرچه بلندپروازانه به نظر میرسد، اما با توجه به ظرفیتهای اقتصادی دو کشور، دور از دسترس نیست. با این حال، تحقق این هدف بیش از آنکه به امضای تفاهمنامههای جدید وابسته باشد، به اجرای مؤثر توافقات موجود نیاز دارد.
برآوردهای مطرحشده از سوی مسئولان نشان میدهد برای دستیابی به چنین سطحی از تجارت، ظرفیت حملونقل، پایانههای مرزی و فرایندهای گمرکی باید به شکل قابل توجهی ارتقا یابد. بدون رفع مشکلاتی مانند رسوب کانتینرها در بندر کراچی، طولانی بودن زمان ترخیص، محدودیت فعالیت مرزها، ضعف زیرساختهای لجستیکی و نبود سازوکارهای مالی پایدار، افزایش مبادلات تجاری با دشواری همراه خواهد بود.
اقتصاد ایران و پاکستان از ظرفیتهایی برخوردار است که میتواند روابط دو کشور را به سطحی فراتر از تجارت مرزی برساند؛ از همکاری در حوزه انرژی و پتروشیمی گرفته تا کشاورزی، صنایع غذایی، دارو، ترانزیت و خدمات فنی و مهندسی، اما فعال شدن این ظرفیتها مستلزم آن است که موانع اجرایی مورد انتقاد بخش خصوصی، جای خود را به تسهیلگری، هماهنگی گمرکی و توسعه زیرساختهای مشترک بدهد. در چنین شرایطی، هدف ۱۰میلیارد دلاری به هدفی دستیافتنی برای روابط اقتصادی تهران و اسلامآباد تبدیل میشود.
