جوان آنلاین: رفت و آمدهای مقامات پاکستان به ایران و چین و طرح پیشنهادی ۵ مادهای از جانب پکن به منظور پایان جنگ، در روزهایی که امریکا نهایت تلاش خود را به کار گرفته است تا ایران را در زمینه مسئله هستهای و تنگه هرمز به زانو درآورد، وزن واشینگتن را تعدیل کرده و وزنه تحولات دیپلماتیک را به سمت شرق سوق داده است. در این روند، ضمن شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هم سعی میکنند با پارهای اقدامات، جایگاهی برای خود تعریف کنند.
«چین از تلاشهای میانجیگری ما حمایت میکند و بهطور مشترک یک ابتکار پنجمادهای را با ما ارائه داده است.» وزارت خارجه پاکستان دیروز با این عبارات، تلاش مشترک اسلامآباد و پکن برای پایان دادن به جنگ را جمعبندی کرد. طاهر حسین اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان هم روز جمعه از سفر رسمی شهباز شریف، نخستوزیر این کشور به چین در روزهای آینده خبر داد و با اشاره به نقش کشورش در تلاشهای میانجیگرانه به منظور پایان جنگ تصریح کرد: «چین از تلاشهای ما برای میانجیگری حمایت میکند و در همین راستا، یک ابتکار پنج مادهای را به صورت مشترک با ما برای صلح پیشنهاد داده است.» شهباز شریف، دیدار با شی جینپینگ، رئیسجمهور و لی چیانگ، نخستوزیر چین را در دستور کار دارد. علاوه بر این، دیروز ایرنا به نقل از یک منبع دیپلماتیک در اسلامآباد، سفر فیلد مارشال «سید عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان به ایران را با دستور کار دیدار با مقامات بلندپایه ایران، رسانهای کرد. این دیدار همزمان با حضور سید محسن رضا نقوی، وزیر کشور پاکستان در تهران برای سومین روز متوالی صورت گرفت که ملاقات با سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران و طرح پیشنهادهایی نیز در برنامه قرار داشت. این تحولات در شرایطی صورت گرفت که یک روز قبل، محمد اسحاقدار، وزیر امور خارجه پاکستان گفته بود: «ما تمام تلاش خود را میکنیم تا واشینگتن و تهران را بهعنوان میانجی برای دستیابی به توافق صلح گرد هم آوریم.» به نظر میرسد پاکستان و چین در تلاشند با یک ابتکار دیپلماتیک مشترک، شکاف میان خواستههای دو طرف را پر کنند. این مسیرِ موازی متشکل از چین، پاکستان و ایران، در واقع ایران را از فشار یکجانبهگرایی غرب خارج کرده و در جایگاهی قرارداده و دست تهران را برای اعمال موضع باز کرده است.
پافشاری بر مطالبات کلیدی
روسیه به این اذعان دارد که ایران، خود باید درباره سرنوشت ذخایر اورانیومش تصمیم بگیرد، با این حال، امریکاییها همچنان موضوع غنیسازی و تنگه هرمز را به عنوان اساسیترین چالشهای پیش روی خود میبینند، اما تهران اعلام کرده که در وهله نخست پایان جنگ را مد نظر دارد. در چنین فضایی، طرف صهیونیستی و امریکایی در تلاش برای ترسیم چشمانداز مثبت هستند. رسانه صهیونیستی آی۲۴ به احتمال پیشرفت قابلتوجهی در مذاکرات اشاره کرد. آکسیوس نیز اعلام کرد که واسطهها در تلاش برای نهاییسازی یک تفاهمنامه هستند که شامل توافق برای پایان جنگ و اصولی برای ۳۰ روز مذاکره بر سر یک توافق گستردهتر است که به برنامه هستهای ایران نیز بپردازد. همچنین، مارکو روبیو وزیرخارجه امریکا دیروز در همین راستا موضعگیری و اعلام کرد که کشورش در بالاترین سطوح در ارتباط مداوم با فیلد مارشال عاصم منیر است. او در خصوص مذاکرات با ایران گفت: «پیشرفت اندکی حاصل شده است. نمیخواهم در این باره اغراق کنم، اما مقداری حرکت رو به جلو وجود داشته و این مسئله خوبی است.» وی افزود: «محور گفتوگوها همچنان همان است و تغییر نکرده، ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.» وزیر خارجه امریکا همچنین با تکرار ادعاهای خود، گفت، ایران در تلاش است نظامی برای دریافت عوارض در تنگه هرمز ایجاد کند و عمان را نیز برای مشارکت در این طرح متقاعد سازد. اجرای چنین طرحی نباید مورد پذیرش جامعه جهانی قرار گیرد.» با این همه، شبکه الجزیره به نقل از یک منبع آگاه که نامی از او فاش نکرده، گزارش کرد که با وجود پیشرفتهایی در روند میانجیگری پاکستان، ایران و امریکا همچنان سقف مطالبات خود را در دو موضوع کلیدی کاهش ندادهاند: برنامه غنیسازی اورانیوم و امنیت تنگه راهبردی هرمز. البته همین منبع تأکید کرد که اسلامآباد، همچنان به امکان دستیابی به یک تفاهم مرحلهای میان واشینگتن و تهران خوشبین است.
تعریف نقش کشورهای عربی
بلومبرگ عصر دیروز مدعی شد امارات متحده عربی به عربستان سعودی و قطر پیوسته و از ترامپ خواسته است به جای ازسرگیری اقدام نظامی، به دیپلماسی با ایران فرصت دهد. این رسانه امریکایی با اشاره به نگرانی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تصریح کرد که ازسرگیری درگیری، علاوه بر بیثباتی منطقه، به اقتصاد آنها آسیب خواهد زد. رویترز از قول یک منبع آگاه گزارش داد که یک تیم مذاکرهکننده قطری در هماهنگی با امریکا، روز جمعه وارد تهران شد و قرار است مذاکرهکنندگان قطری در این سفر درباره پایان جنگ و حل و فصل مسائل عمده مورد اختلاف میان ایران و ایالات متحده با مقامات تهران گفتوگو کنند. این تحرکات در شرایطی است که پیشتر، کشورهای عربی تلاش میکردند چین را راضی کنند تا از مسیر فشار بر ایران، تهران را به توافق با امریکا وا دارد. این اقدامی است که دونالد ترامپ در سفر به پکن، سعی در انجام آن داشت، اما نتوانست به انجام برساند. با این حال، کشورهای عربی معتقدند شاید آنها بتوانند کار نصفهو نیمه ترامپ را کامل کنند. چین برخلاف امریکای ترامپ به «دیپلماسی از طریق قدرت» اعتقاد ندارد و بیشتر به دنبال «دیپلماسی از طریق اقتصاد» است. تحت حمایت شی جین پینگ، میان ایران و عربستان نوعی دوستی ملایم و ترک مخاصمه شکل گرفت. علت این مسئله این بود که چین به دنبال پیشبرد طرح «کمربند و جاده» در آسیای میانه و غربی بود و تلاش داشت میان کشورهای خاورمیانه نوعی صلح و دوستی ایجاد کند. این برخلاف سیاست امریکا بود و بیشتر بر سیاست «دیپلماسی از طریق شراکت اقتصادی» تکیه داشت. حالا کشورهای عربی سعی دارند از طریق همین مسئله به پکن فشار بیاورند تا ایران را مجبور به توافق کند. آنها میدانند که شروع مجدد جنگ بیش از همه به عربستان، امارات، بحرین، کویت و حتی قطر و عمان و اردن آسیب میزند. ممکن است کار بالا گرفته و نیروگاههای مهم عربستان و امارات هدف قرار بگیرند.
اکسپرستریبیون دیروز نوشت: «پاکستان به همراه سایر کشورهای منطقه، برای رسیدن به یک توافق با هدف پایان رسمی جنگ ایران و امریکا و در عین حال تعیین چارچوبی برای حل مسائل مورد اختلاف، تلاش میکند.» این روزنامه به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت که برخلاف پیشنهادهای قبلی، ابتکاری جدید به دنبال شکستن بنبست فعلی است، یک چارچوب موقت که برای فراهم کردن مسیر خروجی برای هر دو طرف طراحی خواهد شد.
