مثل یک فیلم با پایان باز. مثل جادهای که نمیدانیم به کجا میرسد. ثبتنام کنکور ۱۴۰۵ آغاز شده، اما زمان برگزاری آن را هیچکس نمیداند. سالیان سال است که کنکور، فقط یک آزمون تستی نیست، بلکه یک رویداد سرنوشتساز است و میلیونها دانشآموز، همراه با خانوادههایشان، زندگیشان را بر اساس آن برنامهریزی میکنند.
از همان روز اول ورود به مدرسه، همه درباره موفقیت در کنکور حرف میزنند؛ در گوش هر دانشآموز از قدرت برای شکستن شاخ این غول میگویند و بدتر آنکه ۱۲ سال تحصیلی او را به چند صفحه تست و نمره و تراز گره میزنند. هیچکس، اما در این سالها نمیپرسد که آیا دانشآموز توانایی کار گروهی دارد؟ میتواند چالشها را حل کند؟ میداند مفهوم دروسی که خوانده چیست و در زندگیاش چه تأثیری دارد؟ اصلاً فردا با ورودش به جامعه چه مهارتی دارد؟ بلد است «نه» بگوید؟ میتواند مؤدبانه از خود دفاع کند؟ خب معلوم است که نه! چون هیچکدام از اینها هنگام سنجش دانشآموزان جایگاه و اهمیتی ندارد. فقط و فقط کنکور مهم است و به دنبال آن هم امتحانات نهایی!
امسال ثبتنام برای کنکور سه ماه دیر آغاز شد. مسئولان میگویند علت آن، شرایط جنگی، اختلالات اینترنت و نامشخص بودن زمان امتحانات نهایی است. با این حال، آغاز ثبتنام برای شرکت در این آزمون چهار گزینهای هیچ ابهامی را رفع نکرده و سؤال داوطلبان کنکور بیپاسخ ماندهاست، اینکه کنکور (که آینده تکتک دانشآموزان را به خود گره زده) دقیقاً چه زمانی برگزار میشود؟
کنکور برخلاف گفته عمده مسئولان، سالهاست به یکی از سرنوشتسازترین رویدادهای آموزشی و حتی اجتماعی کشور تبدیل شدهاست. میلیونها داوطلب و خانوادههایشان ماهها و گاهی سالها زندگی، برنامهریزی، هزینه و آرامش روانی خود را روی آن تنظیم میکنند؛ بنابراین فقط یک تغییر کوچک میتواند اضطراب بزرگی برایشان ایجاد کند.
پیچیدگی کنکور چند سالی است که همراه دانشآموزان است، این بار، اما ماجرا پیچیدهتر از همیشه شدهاست. کنکور امسال مستقیماً وابسته به امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم است. براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تأثیر سوابق تحصیلی ۶۰ درصد قطعی است، یعنی تا امتحانات نهایی برگزار نشود و نمرات مشخص نشود، امکان برگزاری کنکور وجود ندارد. قسمت بدتر ماجرا اینجاست که هنوز تاریخ دقیق امتحانات نهایی هم اعلام نشده!
برخی گمانهزنیها میگوید اگر شرایط کشور مساعد باشد، امتحانات از نیمه تیر آغاز میشود. پس کنکور احتمالاً در شهریور برگزار خواهد شد. این، اما به معنای تأخیر در اعلام نتایج، انتخاب رشته و ثبتنام دانشگاههاست. برخی پیشبینی میکنند کلاسهای دانشگاه ممکن است با تأخیر آغاز شود یا بخشی از آموزش مجازی شود. در این میان، دانشآموزان و داوطلبان تحت فشار روانی زیادی قرار گرفتهاند. آنها که ماهها و حتی سالهاست درس میخوانند، انرژی صرف میکنند و زندگیشان را به حل تشریحی و تستی میگذرانند، اما هیچ نمیدانند چه زمانی این آزمون سرنوشتساز برگزار میشود. از آنجایی که عمده دانشآموزان دروس را به خوبی درک نمیکنند و بیشتر به حافظه میسپارند، ممکن است با طولانیشدن زمان برگزاری آزمون، مطالب از ذهنشان بیرون برود، پس باید مدام آن را تکرار و تکرار کنند! و امان از این تکرار بیهوده.
برنامهریزیها و زمانبندیها خراب شده، انگیزهها کاهش یافته و تنها اضطراب است که بیشتر شده! کارشناسان آموزش هشدار میدهند طولانیشدن فرآیند آمادگی برای کنکور میتواند بازده مطالعاتی را کاهش دهد. هر چند که شاید دانشآموزانی که امکانات مالی و آموزشی بیشتری دارند بتوانند این دوره طولانی را مدیریت کنند، اما بسیاری دیگر از نظر روحی و آموزشی دچار افت میشوند و در نتیجه شکاف آموزشی عمیقتر میشود.
صد البته که بسیاری شرایط خاص کشور را درک میکنند و میدانند تصمیمگیری آسان نیست، اما مطالبه بحق دارند، اینکه مسئولان باید آنها و شرایطشان را به خوبی درک کنند. حتی اگر تعیین تاریخ قطعی برایشان ممکن نیست، حداقل بازههای زمانی احتمالی را اعلام کنند. بدون شک، سکوت و اخبار قطرهچکانی، تنها اضطراب داوطلبان را است که بیشتر میکند.
شاید این فرصت خوبی باشد که از شرایط پیشآمده به نفع دانشآموزان، جامعه و به طور کلی کشور بهره ببریم. وقتی میبینیم زندگی میلیونها نفر و آیندهشان روی جادهای نامعلوم حرکت میکند. سالهاست این جاده بیراه و نشان، تنها مسیر رسیدن به موفقیت آیندهسازان این مرز و بوم فرض میشود. حتی تلاشها برای تأثیر امتحانات نهایی تا کنکور نیز تا این لحظه چندان وضعیت را بهبود ندادهاست. آیا اکنون، وقتش نرسیده که این آزمونهای دردسرساز جای خود را به مسیر بهتری بدهند؟ مسیرهایی که زندگی، مهارت، خلاقیت و تواناییهای واقعی دانشآموزان را ارزیابی کند و چه بسا در مواقع بحرانی (چون بلایای طبیعی و غیرطبیعی)، دستمان را لای پوست گردو نگذارد.
