در سالهای اخیر، یکی از پرتکرارترین پروندههای ثبتشده در حوزه جرائم سایبری، کلاهبرداری در پوشش دریافت بیعانه در سایتهای آگهیمحور است؛ پروندههایی که با وجود سادگی ظاهرشان، خسارتهای مالی قابلتوجهی برای شهروندان به همراه داشتهاند. این شیوه از جرم، بر پایه یک الگوی تکراری، اما مؤثر شکل گرفته است؛ فریب با قیمت پایین، ایجاد حس فوریت و در نهایت دریافت پول بدون ارائه هیچ کالایی.
مجرمان سایبری معمولاً با انتشار آگهیهای جذاب و غیرواقعی در پلتفرمهایی مانند سایتهای خرید و فروش کالا، خود را فروشنده معرفی میکنند. کالاهایی مانند خودرو، موبایل یا لوازم گرانقیمت با قیمتی بسیار پایینتر از نرخ واقعی بازار آگهی میشوند؛ اختلاف قیمتی که در نگاه اول وسوسهبرانگیز است، اما در واقع نخستین حلقه از زنجیره فریب محسوب میشود. در بسیاری از موارد، این افراد با ادعای «فروش فوری»، «نیاز مالی شدید» یا «مشتری زیاد» تلاش میکنند خریدار را به تصمیمگیری عجولانه سوق دهند.
پس از برقراری تماس، روند کلاهبرداری وارد مرحله اصلی میشود. فرد مجرم از خریدار درخواست واریز مبلغی به عنوان بیعانه میکند؛ مبلغی که معمولاً به حسابهایی واریز میشود که به نام افراد اجارهای یا ناشناس ثبت شدهاند. پس از انتقال وجه، ارتباط فروشنده بهطور کامل قطع میشود و شماره تماس یا حساب کاربری نیز مسدود یا حذف میگردد. در این مرحله، قربانی با یک واقعیت تلخ روبهرو میشود؛ نه کالایی وجود دارد و نه فروشندهای در دسترس است.
نکته نگرانکننده اینجاست که بسیاری از این جرائم به دلیل پیچیدگیهای روند شکایت، در عمل بدون پیگیری مؤثر باقی میمانند. بخشی از شاکیان به دلیل زمانبر بودن فرآیندهای قضایی و دشواری شناسایی مجرمان، از ادامه پیگیری منصرف میشوند و در نهایت، زیان مالی خود را میپذیرند.
بررسیهای تخصصی نشان میدهد حتی برخی از مجرمان این حوزه در شبکههای سازمانیافته فعالیت میکنند؛ بهگونهای که بخشی از آنها در خارج از زندان و بخشی دیگر در داخل زندان، با حسابهای بانکی اجارهای یا واسطهای در ارتباط هستند و مبالغ حاصل از کلاهبرداری را به اشکال مختلف از جمله طلا و ارز تبدیل میکنند.
در این میان، هشدارهای پلیسی همواره بر یک اصل ساده، اما حیاتی تأکید دارد؛ پرداخت هرگونه وجه پیش از مشاهده و تحویل کالا، ریسک مستقیم کلاهبرداری است. ایجاد احساس فوریت، قیمتهای غیرمنطقی، درخواست بیعانههای کوچک، اما فوری و حتی بهانههایی مانند هزینه ارسال یا رزرو کالا، همگی از شگردهای رایج در این نوع جرائم هستند.
تجربه نشان دادهاست که بخش مهمی از موفقیت این کلاهبرداریها نه به پیچیدگی فنی، بلکه به اعتماد زودهنگام و تصمیمگیری عجولانه قربانیان برمیگردد. به همین دلیل، کارشناسان همواره توصیه میکنند معاملات در بستر امن پلتفرمها انجام شود، از پرداخت مستقیم به حسابهای شخصی خودداری و ارتباطات خارج از سامانههای رسمی محدود شود.
در نهایت، این نوع جرائم بیش از آنکه صرفاً یک تخلف مالی باشند، نشانهای از تغییر شکل کلاهبرداری در عصر دیجیتال هستند؛ جایی که اعتماد، سادهترین و در عین حال ارزشمندترین طعمه برای مجرمان سایبری شدهاست.
