جوان آنلاین: رئیس بانک مرکزی اروپا برای دومین بار در کمتر از پنج روز هشدار داد که اختلال در تأمین کود ناشی از بحران تنگه هرمز، اروپا را به سمت جیرهبندی مواد غذایی سوق میدهد؛ سناریویی که در کنار بحران جهانی انرژی که جهان با آن روبهرو است، آژیرهای خطر را حتی در حالتی که جنگ متوقف شود، به صدا درآورده است.
وقتی کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، یک هشدار را طی پنج روز، دو بار و با لحنی فوریتر تکرار میکند، دیگر نمیتوان آن را «سناریوی محتمل» تلقی کرد؛ این یک «آژیر قرمز» است. لاگارد روز سهشنبه (۲۱ آوریل ۲۰۲۶) در سخنرانی خود در برلین بار دیگر هشدار داد که اختلال در تأمین کود شیمیایی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، اروپا را با خطر «جیرهبندی مواد غذایی» مواجه کرده است. این دومین هشدار او طی کمتر از یک هفته است. این هشدار لاگارد نخستین بار در ۱۷ آوریل در نشست کمیته مالی و پولی بینالمللی در واشینگتن مطرح شده بود، جایی که او گفت که نرخ تورم کل اروپا در مارس به ۶/۲ درصد افزایش یافت که عمدتاً ناشی از افزایش قیمت انرژی است. او هشدار داده بود که «عدم قطعیت پیرامون چشمانداز تورم در منطقه یورو به دنبال درگرفتن جنگ در خاورمیانه به طور قابل توجهی افزایش یافته است. ریسکهای پیشروی چشمانداز به سمت بالا متمایل هستند، به ویژه در کوتاهمدت، در حالی که پیامدهای میانمدت به شدت و تداوم جنگ بستگی خواهد داشت.» لاگارد در این سخنرانی، به طور مستقیم از عبارت «جیرهبندی مواد غذایی» استفاده نکرد، اما چارچوب سناریوهای «نامطلوب» و «شدید» را ترسیم کرد که زمینهساز هشدار جدیتر روز سهشنبه شد. لاگارد دیروز در برلین، فراتر از سناریوهای کلی، اعداد و مکانیسم دقیق انتقال بحران را تشریح کرد و از عبارت جیرهبندی نیز استفاده کرد: «اگر اختلال به اندازه کافی طولانی شود، فرآیند تعدیل از قیمتها به سمت جیرهبندی حرکت میکند. قیمتهای بالاتر عمدتاً تورمی هستند، اما کمبودها مستقیماً به تولید ضربه میزنند و برای رشد اقتصادی بسیار بدتر هستند.» او برای نخستین بار از کاهش خالص عرضه نفت جهان به میزان ۱۳ میلیون بشکه در روز (حدود ۱۳ درصد مصرف جهانی) سخن گفت و هشدار داد که بحران تنها به انرژی محدود نمیماند: «اختلال در تأمین هلیوم (یکسوم تولید جهانی از خلیج فارس) و متانول (نزدیک به یکپنجم تولید جهانی) صنایع نیمههادی و پلاستیک اروپا را نیز تهدید میکند.» احتمالاً مهمترین بخش سخنان لاگارد، اشاره به «شواهد عینی» بود، جایی که او گفت که از اوایل آوریل، قیمت سوخت هواپیما در برخی فرودگاههای اروپا حدوداً دو برابر شده و جیرهبندی سوخت در فرودگاههای خاص آغاز شده است. این نخستین نشانههای گذار از «تورم» به «کمبود فیزیکی» است. لاگارد هشدار میدهد: «هر روزی که جنگ ادامه مییابد، شکاف بین عرضه و تقاضای انرژی را بیشتر میکند.» و این یعنی تهدید جیرهبندی مواد غذایی در اروپا دیگر یک «احتمال» نیست؛ با هر روز تداوم بحران در تنگه هرمز، به یک «واقعیت» نزدیکتر میشود.
اولین نشانهها در پاریس
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) هفته گذشته هشدار داده بود که تداوم بحران در تنگه هرمز میتواند به «فاجعه» غذایی جهانی منجر شود. فائو گفته بود که هند، بنگلادش، سریلانکا، سومالی، سودان، تانزانیا، کنیا و مصر در میان کشورهای در معرض بیشترین خطر قرار دارند. همچنین برنامه جهانی غذا تخمین زده که اگر درگیری تا نیمه سال ادامه یابد و قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار بماند، نزدیک به ۴۵ میلیون نفر دیگر با کمبود حاد غذایی مواجه خواهند شد. اما هشدار رئیس بانک مرکز اروپا نشان داده که بحران ناشی از حمله امریکا به ایران، فراتر از جمعیت فقیر و متوسط جهان، اروپا را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. در حالی که هشدار لاگارد یک هشدار کلی است، اما به نظر میرسد با گذشت زمان، شواهد وضعیت بغرنج کنونی یک به یک در کشورهای منفرد نیز آشکار شود. اولین نشانهها در فرانسه نمایان شد، جایی که رولان لسکور، وزیر دارایی، روز سهشنبه اعلام کرد پیامدهای اقتصادی جنگ علیه ایران بین ۴ تا ۶ میلیارد یورو به این کشور هزینه تحمیل کرده است. او گفت: «از زمان آغاز درگیری در خاورمیانه، افزایش شدیدی در بازده اوراق قرضه رخ داده و افزایش هزینههای استقراض دولت به تنهایی ۶/۳ میلیارد یورو به بودجه اضافه کرده است.» دولت فرانسه که از قبل یکی از بزرگترین کسریهای بودجه را در منطقه یورو داشته، اکنون مجبور به هدفمند کردن یارانههای سوخت برای نیازمندان واقعی شده و تحت فشار جناحهای راست و چپ افراطی برای کاهش مالیات یا اعمال سقف قیمت انرژی قرار دارد. دیروز همچنین مشخص شد که روسها به رغم فروش قابل توجه نفت ناشی از بحران در تنگه هرمز، در تولیدات خود در وضعیت مطلوبی نیستند. بر اساس گزارشها، روسیه تولید نفت خود را در ماه آوریل حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داده که شدیدترین کاهش ماهانه در شش سال گذشته است که عمدتاً به دلیل حملات پهپادهای اوکراینی به پالایشگاهها و زیرساختهای خط لوله میباشد؛ موضوعی که بازارهای انرژی را تحت فشار قرار میدهد. تحت چنین شرایطی، مدیرعامل شرکت گانور، بزرگترین معاملهگر نفت فیزیکی جهان، هشدار داده که بازار کاغذی نفت هنوز تأثیر بسته شدن تنگه هرمز را به طور کامل لحاظ نکرده و احتمال افزایش بیشتر قیمت جهانی نفت وجود دارد. او وضعیت کنونی را «بسیار پرچالش و پرنوسان» توصیف کرده است.
بودجه ۱۰ برابری برای خودمختاری استراتژیک
اروپا به شکلی ویژه تحت فشار قرار گرفته که در حال عبور از ماههای اولیه چهارمین سال جنگ در اوکراین است و همزمان با بحران، مجبور به افزایش بودجه نظامی است، تا جایی که «آندریوس کوبیلیوس»، کمیسر امور دفاعی اتحادیه اروپا دیروز از افزایش ۱۰برابری بودجه نظامی در بودجه هفت ساله جدید به ۱۳۱ میلیارد یورو خبر داده است. خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا، جنگ علیه ایران را «بزرگترین بحران قرن» خوانده و تأکید کرده که راه حل نظامی وجود ندارد. «فارن پالسی» هم در گزارشی نوشت: «جنگ ایران نقطه عطف تعیینکنندهای در تاریخ خواهد بود و زلزلهای ژئوپلیتیک است که تحولات جهانی را تسریع میکند.» به نوشته این نشریه، امریکا پس از این جنگ نمیتواند مانند گذشته به متحدان خود تکیه کند و ممکن است حرکت اروپا به سمت استقلال دفاعی و حتی هستهای تسریع شود. همچنین روسیه و چین از این جنگ سود بردهاند؛ روسیه از افزایش قیمت نفت و چین از تضعیف موقعیت امریکا در آسیا. وبسایت امریکایی «پولیتیکو» نیز در گزارشی هشدار داده که جنگ با ایران، ائتلافهای جهانی امریکا را در معرض فروپاشی قرار داده است. به نقل از یک دیپلمات آسیایی در واشینگتن، بسیاری از کشورها از هرج و مرج این جنگ خسته شدهاند و سؤالات بلندمدتی در مورد اینکه «تا کجا میتوانیم با امریکا متحد بمانیم» مطرح میشود. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، روابط اقتصادی کشورش با واشینگتن را «نقاط ضعفی که باید اصلاح شوند» توصیف کرده است.
