جوان آنلاین: در روزهایی که کشور، درگیر شرایط سخت و ناآرام ناشی از جنگ تحمیلی رمضان بود، یکی از دغدغههایی که شاید کمتر به آن پرداختهشده (اما برای خانوادهها مهم است)، وضعیت کودکان پیشدبستانی و کودکستانها بودهاست، کودکانی که تازه در حال یاد گرفتن زندگی اجتماعی هستند و بخش مهمی از رشدشان در کنار همسالان، بازی و حضور در فضای امن کودکستان شکل میگیرد. در این شرایط، وقتی کودکستانها به خاطر بحرانها تعطیل یا نیمهفعال شدند، نگرانی خیلی از خانوادهها بیشتر شد، اینکه آیا ارتباط بچهها با فضای تربیتی و آموزشی قطع شده یا راهی پیدا شده که این ارتباط حتی اگر از راه دور نیز ادامه پیدا کند.
این موضوع وقتی مهمتر میشود که بدانیم قبل از این شروع جنگ تحمیلی رمضان، بارها و بارها، درباره آموزش مجازی در نظام آموزشی و تمهیدات لازم برای هر چه بهتر اجراییشدن این نوع آموزش، صحبت میشد، یعنی دور از انتظار نبود که درگیر چنین وضعیتی شویم، پس باید در تمام بخشها، آمادگی کافی میداشتیم. متأسفانه اما، عمده نگاهها معطوف به مدارس میشد، این در حالی است که کودکستانها فضای متفاوتی دارند و آموزش در این سن بیشتر از اینکه درس دادن باشد، تجربه کردن، بازی کردن و یاد گرفتن مهارتهای ساده زندگی است. البته که آموزشها در کودکستانها نیز مجازی دنبال شد و تعطیل نبود.
«جوان» به همین منظور، به سراغ حمیدرضا شیخالاسلام، رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک رفته و درباره چالشها و برنامههای آموزش مجازی در کودکستانها، سؤالاتی را پرسیدهاست. رئیس سازمان تعلیم و تربیت کودک در این گفتوگو توضیح میدهد که از قبل برای شرایط مختلف دستورالعملهایی تهیه شدهبود و در زمان بحران هم تلاش شد ارتباط بچهها با فضای تربیتی قطع نشود. از راهاندازی کانالهای محتوایی در فضای مجازی گرفته تا تولید محتوا توسط مربیان استانها و حتی همراهی برخی مربیان به صورت حضوری با خانوادهها، همه اینها با این هدف انجام شد که بچهها تا حد ممکن از فضای آموزش و احساس امنیت دور نشوند.
با این حال، در کنار تمام این تلاشها، هنوز یک نگرانی مهم برای خانوادهها باقی میماند، اینکه در روزهایی که خانوادهها هم تحت فشار و درگیر مشکلات مختلف بودند، این حمایتها تا چه اندازه توانسته کمک کند تا بچهها کمتر آسیب ببینند و ارتباطشان با فضای کودکستان حفظ شود.
با توجه به اینکه در ماههای قبل از وقوع جنگ تحمیلی رمضان، چندینبار از سوی آموزش و پرورش بر آمادگی برای آموزش مجازی تأکید شدهبود. لطفاً درباره روند تربیتی کودکان در کودکستانها در ماههای اسفند و فروردین توضیح دهید، اینکه در عمل، فعالیتها چگونه پیش رفت و چه تصویری از وضعیت آموزش و تربیت کودکان در این دوره وجود دارد؟
بله، این سازمان قبل از شروع جنگ تحمیلی رمضان اقدام به تدوین دستورالعمل با موضوع تربیت یادگیری در شرایط مختلف کرد و در چند وضعیت محتمل، اقدامات فعالیتها را در نظر گرفتهاست، بر این اساس در جلسات وضعیت اضطراری که از ماهها قبل تشکیل شدهاست، تصمیماتی مبنی بر وضعیت خاص در کشور پیشبینی و اهداف و برنامههایی تدوین شد؛ از جمله این برنامهها، آموزشهای از راه دور و غیرحضوری هستند که از ظرفیت شبکه شاد و همچنین صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بهره گرفتیم، کانال ملی کودکانه به آدرس koodakaneh@ در شبکه شاد در آغازین روزهای جنگ تحمیلی سوم نیز، شروع به کار کرد و با بهرهمندی از ظرفیت مربیان و مؤسسان استانی، به تولید محتواهای گوناگون با محوریت هویت ایرانی- اسلامی – ملی، حس وطن دوستی، کاردستی، بازی و سرگرمی و دهها عنوان دیگر پرداخت و در ادامه فعالیتها مذاکراتی با صدا و سیمای جمهوری اسلامی به منظور تولید و پخش برنامههای آموزشی ویژه نوآموزان و خانوادهها انجام شدهاست.
آیا در این دو ماه، نمونههایی از مراکز یا کودکستانهایی وجود داشت که با نوآوری یا روشهای خلاقانه توانستند ارتباط مؤثرتری با کودکان برقرار کنند؟
همانطور در پاسخ به سؤال قبلی اشاره شد، کانال ملی کودکانه را راهاندازی کردیم، که در این کانال محتواهایی به ابتکار و با خلاقیت مربیان سراسر کشور تولید شده و در اختیار مؤسسان، مدیران و مربیان در سایر نقاط کشور قرار گرفتهاست و این موارد در کنار کارهایی است که استانها به صورت مبتکرانه و خلاقانه در استان خود یا مربیان در کودکستانهای خود تحت عنوان «#آموزش_تعطیل_نیست» بر اساس اهداف تربیت- یادگیری دوره پیش از دبستان انجام دادهاند. همچنین در بعضی از استانها که امکان دسترسی به فضای مجازی نبود مربیان جهادی با حضور در محل زندگی نوآموزان به آموزش آنها پرداختند.
میدانیم که در سن پیشدبستانی، حضور در جمع همسالان و تجربه تعامل اجتماعی، بخش مهمی از رشد کودک را شکل میدهد. در این دوره، چه اقداماتی انجام شد تا این بخش از رشد کودکان کمتر آسیب ببیند؟ آیا سازمان توانست در این مدت ارزیابی یا بازخورد مشخصی از وضعیت کودکان و خانوادهها جمعآوری کند؟
آموزش به خانوادهها و تقویت آنها در حوزه سلامت روانی کودکان میتواند در این بخش راهگشا باشد، در تقویت این حوزه، معاونت توانمندسازی خانوداه و تربیت کودک، اقداماتی انجام داده که تولید محتواهایی در این زمینه را شامل میشود. یکی از این موارد توصیههایی بود که با توجه به شرایط حاکم بر کشور، به والدین باید صورت میگرفت. این مورد به صورت زیرنویس با عنوان «چگونه در شرایط بحران با کودکان خود برخورد کنیم» در برخی شبکههای ملی و استانی صداوسیما پخش شد که بازخوردهای مناسبی از خانوادهها دریافت شدهاست؛ برخی از این جملات عبارتند از: «در این روزها کودک با صدای شما احساس امنیت میکند؛ با صدای آرام با کودک صحبت کنید. کودک اضطراب شما را حس میکند؛ نفس عمیق بکشید و آرام بمانید. خواندن لالایی و صدای آشنا بهترین پیام امنیت در این روزها برای کودک است. حضور نزدیک والدین در این روزها مهمترین عامل کاهش اضطراب کودک است. در این روزها برای کودک امنیت؛ یعنی بودن در جمع خانواده. در این روزها به پرسشهای کودک پاسخ کوتاه و صادقانه بدهید و از دادن اطلاعات و توضیحات زیاد بپرهیزید. در این روزها اجازه دهید کودک احساسش را بیان کند و شما با مهربانی به او گوش کنید.»
از نظر محتوا و برنامههای حمایتی نیز، چه نوع فعالیتها یا بستههای آموزشی و تربیتی برای کودکان و خانوادهها در این دوره تولید و ارائه شد؟ و میزان مشارکت خانوادهها در استفاده از این برنامهها چگونه ارزیابی میشود یا شدهاست؟
محتواهای تولید شده براساس اهداف یازدهگانه مصوب در محورهای مختلف است که میتوان به، وطندوستی و آشنایی با هویت ملی؛ با معرفی قسمتهای مختلف پرچم ایران و همچنین معرفی رهبر شهید، علوم اجتماعی؛ با معرفی شهر و روستا، مشاغل آب و هوا و دیدنیهای ایران، تقویت حواس پنجگانه، بازیهای هدفمند، کاهش استرس، کاردستی، دستورزی، آموزش هنر؛ نقاشی، ساخت سفال، علوم تجربی و دهها محور دیگر اشاره کرد که همه اینها از طریق آموزشهای غیرحضوری در حال پیگیری است.
یکی از دغدغههای جدی خانوادهها موضوع شهریههای پرداختشده برای سال تحصیلی، بهویژه در مقطع پیشدبستانی است. با توجه به تعطیلیها و اختلال در ارائه خدمات، آیا سیاست مشخصی برای این شهریهها در نظر گرفته شدهاست؟ مانند بازگشت، جبران خدمات یا انتقال آن به دورههای بعدی؟
شهریههایی که دریافت شدهاست، اگر برای ایاب و ذهاب و تغذیه نوآموزان باشد در مدتی که کودکستان تعطیل بوده باید عودت داده شود، اما مراکزی که تداوم آموزش را در شرایط جنگی به صورت مجازی داشتهاند، شهریههایشان به قوت خود باقی است.
