جوان آنلاین: در حالی که ترامپ با حمله به ایران و متعاقب آن محاصره دریایی تنگه هرمز سعی داشت ایران را منزوی کند و مسیر انرژی چین را تحت کنترل بگیرد، اما این تحرکات نتیجه عکس داده و علاوه بر غربیها، حالا سایر کشورها نیز به سمت همگرایی با قدرتهای شرقی گرایش پیدا کردهاند.
سفر ولیعهد ابوظبی به چین برای تقویت روابط دوجانبه با پکن بلافاصله بعد از آتشبس و ترسیم نقشه راه جدیدی برای خاورمیانه و تماسهای مکرر حاکمان اماراتی و سعودی با ایران با هدف تقویت ثبات در منطقه، همزمان با تلاش متحدان شرقی واشینگتن برای همکاری با تهران جهت تسهیل تجارت در آبهای خلیج فارس، آغازگر عصر جدیدی از ائتلافهای غیرامریکایی است که در آن دیگر واشینگتن تعیینکننده نیست، بلکه قدرتهای شرقی رهبری نظم نوین را برعهده خواهند داشت.
جنگافروزی دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا که جهان را بیثبات کرده، سبب شده کشورها یکی پس از دیگری مسیر واگرایی از واشینگتن را در پیش بگیرند. پس از کشورهای اروپایی که حاضر نشدند در جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران و پس از آن بازگشایی تنگه هرمز مشارکت کنند، این روزها سایر بازیگران در آسیا نیز تمایلی به همراهی با سیاستهای واشینگتن ندارند.
ولیعهد ابوظبی روز سهشنبه به چین سفر کرد تا با رهبران این کشور گفتوگو کند. شی جین پینگ، رئیسجمهور چین در دیدار با ولیعهد ابوظبی خواستار همکاری استراتژیک قویتر، مقاومتر و پویاتر با امارات شد، زیرا پکن آنچه را که ناظران به عنوان دیپلماسی «آرام، اما عملگرایانه» خود در طول بحران ایران توصیف کردهاند، تشدید کرده است. شی در دیدار با شیخ خالد بن محمد بنزاید آلنهیان از یک پیشنهاد چهار مادهای برای حفظ ثبات خاورمیانه رونمایی کرد و بر اهمیت حاکمیت ملی، حاکمیت قانون بینالمللی و نقش محوری سازمان ملل تأکید کرد. به گزارش خبرگزاری شینهوا، شی جینپینگ گفت: «باید از اقتدار حاکمیت قانون بینالمللی حمایت شود و نمیتوان آن را در مواقع لزوم استفاده کرد و در مواقع غیرضروری کنار گذاشت.»
تحلیلگران معتقدند که این سفر نشانه این است که امارات در پی جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران به دنبال شرکای قابل اعتمادتری است.
تماس با قالیباف
گفته میشود در پی برقراری آتشبس دو هفتهای میان ایران و امریکا، روز چهارشنبه معاون رئیس امارات با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس تماس تلفنی برقرار کرد که طی آن دو طرف در مورد تحولات منطقهای و راههای کاهش تنش در منطقه گفتوگو کردند. همچنین، روز سهشنبه وزیر خارجه عربستان در تماس تلفنی با سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه درباره روابط دوجانبه و کاهش تنشها در منطقه گفتوگو کردند. فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان روز چهارشنبه هم در سخنانی گفت که این کشور و سایر اعراب حاشیه خلیج فارس سیاستهای خود را بر اساس منافع دیگران تعیین نمیکنند، بلکه بر اساس منافع خود سیاستگذاری میکنند. او گفته که «ما هم با امریکا و هم با چین منافع مشترک داریم و پشت منافعمان عمل میکنیم، چه این منافع در شرق باشد و چه در غرب و هر جا آن را بیابیم در راستای دستیابی به آن عمل میکنیم.»
رایزنیهای بعد از آتشبس امارات و عربستان با ایران در حالی است که واشینگتن انتظار داشت شیخنشینهای عربی به دلیل حملات موشکی و پهپادی ایران به این کشورها، مسیر واگرایی را در پیش بگیرند. والاستریت ژورنال گزارش کرده سعودیها به ترامپ فشار میآورند تا زودتر به محاصره دریایی ایران پایان دهد، چراکه این نگرانی وجود دارد، انصارالله یمن نیز در واکنش به این اقدام تنگه بابالمندب را ببندد و در این صورت عربستان از دو طرف آسیب خواهد دید.
چرخش کشورهای منطقه به سمت مدار چینی در حالی است که ترامپ از زمان ورود به کاخ سفید تلاش کرد با اعمال تعرفههای سنگین به کشورها، موقعیت اقتصادی امریکا را تقویت و رقیب نوظهور خود را تضعیف کند، اما افزایش همکاریهای اقتصادی اروپاییها با چین در ماههای اخیر به دلیل سیاستهای زیادهخواهانه ترامپ، جایگاه پکن را در عرصه بینالمللی ارتقا داد. الان هم در تنگه هرمز سعی داشت با محاصره ایران، شاهرگ انرژی چین را قطع کند که نتیجه معکوس گرفت.
ترامپ دیروز در تروث سوشال بار دیگر منت سر چینیها گذاشت و مدعی شد: «چین بسیار خوشحال است که من تنگه هرمز را برای همیشه باز میکنم. من این کار را برای آنها و همچنین برای جهان انجام میدهم. این وضعیت دیگر هرگز تکرار نخواهد شد. آنها موافقت کردهاند که به ایران سلاح نفرستند. رئیسجمهور شی جین پینگ وقتی چند هفته دیگر به آنجا برسم، مرا در آغوش خواهد گرفت. ما هوشمندانه و خیلی خوب با هم کار میکنیم، آیا این بهتر از جنگیدن نیست.»
ترامپ در حالی خود را منجی بازگشایی تنگه هرمز میداند که به اذعان تحلیلگران خودش مسبب اصلی این بحران است، زیرا این آبراه قبل از تجاوز به ایران باز بود، ولی اکنون بسته شده و با محاصره دریایی وضعیت به مراتب بدتری یافته است. بلومبرگ نوشته که مدل قدیمی اتحادهای امریکا در حال مرگ است، اما شاید مدل جدیدی در حال تولد باشد. این جنگ، گسست عمیقی را در معامله فراآتلانتیکی آشکار کرد.
متحدان واشینگتن در کنار ایران
علاوه بر کشورهای عربی، قدرتهای شرقی متحد واشینگتن هم که سیاستهای جنگافروزانه ترامپ را تهدیدی برای منافع خود در نظر میگیرند، بدون توجه به هشدارهای ترامپ سعی دارند مستقلانه با ایران همکاری کنند.
سایت «لویدز لیست»، به تازگی گزارش داد که دولت کرهجنوبی در حال مذاکره مستقیم با ایران بر سر کشتیهای سرگردان خود است و یک فرستاده ویژه نیز اطلاعات کشتیها را برای تسهیل مذاکرات به اشتراک گذاشته است. همچنین انجمن مالکان کشتی کرهجنوبی نیز پیشنهاد پرداخت عوارض عبور از تنگه هرمز به ایران را به عنوان راهحلی کوتاهمدت برای پایان دادن به بنبست ایجاد شده مطرح کرده است. همزمان، توشیمیتسو موتگی، وزیر خارجه ژاپن روز چهارشنبه طی یک تماس تلفنی با عراقچی، در خصوص آخرین وضعیت روابط دوجانبه، تحولات منطقهای و تحولات مرتبط با مذاکرات ایران و امریکا در اسلامآباد گفتوگو کردند. رایزنیهایی که نشانه کرنش متحدان شرقی امریکا در برابر واقعیتهای جدید در فضای جنگ با ایران و مسدود شدن هرمز است. تحلیلگران و مقامات غربی به سیاست محاصره دریایی ایران از سوی دولت ترامپ چندان خوشبین نیستند، بهخصوص که روز چهارشنبه گزارش شد نفتکش دوم ایران هم بدون هیچگونه مزاحمتی از سوی ناوهای امریکایی در بازگشت از چین به تنگه هرمز وارد شد.
جنگ ایران کابوس شرکای واشینگتن
جنگ ایران و امریکا به اذعان کارشناسان اکنون به «کابوسی سیاسی و اقتصادی» برای متحدان واشینگتن تبدیل شده است. گرچه متحدان اروپایی امریکا به طور رسمی وارد جنگ نشدند، اما با چالشهای ناشی از این جنگ دست و پنجه نرم میکنند و فعلاً راه گریزی ندارند. به گزارش والاستریت ژورنال، کییر استارمر، نخستوزیر انگلیس که دوستیاش با ترامپ بر سر جنگ از بین رفت، هفته گذشته گفت از اینکه مردم بریتانیا بهخاطر اقدامات ترامپ با قبضهای بالاتر انرژی مواجه هستند، «خسته» شده است.
شبکه بلومبرگ در گزارشی نوشت که ترامپ هرگز قبل از شروع جنگی که اقتصاد متحدان سازمان پیمان آتلانتیک شمالی را به لرزه درآورد، با آنها مشورت نکرد. او وقتی آنها از پیوستن به جنگ خودداری و در برخی موارد حتی حقوق پایگاه و پرواز بر فراز ایالات متحده را نیز رد کردند، با عصبانیت از کوره در رفت. بسیاری از مقامات متحد به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ یک دوست بیوفاست که فقط بیرحمانه از کشورهای آنها اخاذی میکند. پولتیکو نیز با اشاره به استراتژی تهاجمی ترامپ علیه دوست و دشمن نوشت که این سیاست دولتها را به سمت تنوعبخشی به متحدان خود میکشاند و دنیا را به سمت «عصر فراهژمونی امریکا» میبرد.
براساس این گزارش، تحولات ژئوپلیتیک اخیر جهانی نشان میدهد که رویکرد تقابلی ترامپ، در سیاست خارجی نتیجه معکوس میدهد، زیرا کشورها و رهبران به جای تبعیت از این شیوه، آن را رد کرده و در برابر آن مقاومت میکنند. به نوشته والاستریت ژورنال، مقامهای اروپایی میگویند که در حال کار روی طرحی برای تشکیل یک ائتلاف گسترده برای حرکت کشتیها در تنگه هرمز بدون مشارکت امریکا هستند. پیش از این روز سهشنبه مدیرعامل شرکت فرانسوی توتال، در سخنانی گفته بود که ترجیح میدهد هر روز به ایران عوارض پرداخت کنند تا اینکه امریکا با محاصره دریایی بخواهد آن را بسته نگه دارد.
