نگاه کردن به این چند لحظه تاریخی ثبت شده در راهپیمایی روز قدس امسال چقدر فخرآمیز بود؛ پر از معنا، پر از غرور و لحظه فشرده شده تاریخ سراسر حماسه یک ملت. جمعیتی که برای دفاع از آرمانی بیرون از مرزهای جغرافیایی خود- آزادی قدس شریف- در میانه تهدیدات لفظی دشمن به خیابان میآید- مادری که کودک نوزادش را در آغوش گرفته و جمعیتی که دو قدم آن طرفتر وقوع انفجار را میبینند و کمترین لرزشی بر گامهای استوارشان حاصل نمیشود.
نه تنها پراکندگیای نیست، فراری نیست، دلهرهای نیست، بلکه بانگ الله اکبرای است که بلندتر شنیده میشود. کجای جهان معاصر، کجای پهنه فعلی زمین، مشابه چنین بلندنظری، آرمان خواهی و انسانی اندیشیدن را سراغ دارید؟ چه قوم و ملتی در صحنه کنونی زمین، حاضر است تا بدین حد بهای شرافت و «تعهد به درهم تنیدگی سرنوشت انسانی» را بپردازد؟!
در تاریخ این سرزمین، هرگاه ظلمت زمانه سنگین شده، سه نیروی عمیق از دل فرهنگ ایرانی سر برآوردهاند: «نیروی مردم، نیروی رهبری، و نیروی معنا».
فردوسی کبیر دو عنصر از این سه مولفه را در داستان کاوه و فریدون روایت میکند: کاوه نماد مردمی است که ظلم و استکبار و بیداد را تاب نمیآورند و درفش مقاومت برمیافرازند، و فریدون نماد نظمی است که در برابر ضحاک زمان زاده میشود تا داد را به جای بیداد بنشاند.
اما روح این ایستادگی و ضمانت تجلی دائمی آن، در فرهنگ شیعی به اوج میرسد. در حافظه شیعی این سرزمین، عاشورا به مدرسهای بدل شده که در آن کرامت انسانی تعریف و جستوجو میشود. آنجا که حسین بن علی (علیه آلافُ التحیة والسلام) میگوید «هیهات منا الذلة»، در حقیقت یک اصل اجتماعی را بیان میکند: «جامعهای که کرامت را پاس بدارد، حتی در سختترین آزمونها نیز قادر به خلق معناست.»
از پیوند این سه سرچشمه- مردمی که همچون کاوه برمیخیزند و استوارند، رهبر شجاع، جانباز و منتقمی که، چون فریدون نظمِ داد را پرچمداری میکند، و فرهنگی که از عاشورا معنای ایستادگی میآموزد- حماسهها زاده میشوند.
حماسه نه فقط در میدانها، بلکه پیش از آن در دلها و روایتها شکل میگیرد؛ آنجا که یک ملت تصمیم میگیرد تمام تاریخ خود را در یک لحظه به نمایش جهانیان بگذارد و مقاومت تاریخی خود را به معنایی حماسی بدل کند و از دل آن، داستانی بسازد که نسلهای بعد نیز بتوانند با آن بایستند و ادامه دهند. «ملتی که کرامت خود، دیگری و «انسان» را محور هویت خود قرار دهد، حتی در سختترین آزمونها نیز روسپید خواهد بود.»
