جوان آنلاین: اکران و دیده شدن فیلمهای مستند در سینمای ایران از اهمیت زیادی برخوردار است و مسئولان سینمایی باید برای این کار برنامهریزی و سیاستگذاری داشته باشند. سینمای مستند، حافظه زنده یک جامعه و آینهای است که بیواسطهتر از سینمای داستانی، واقعیتهای پنهان، صداهای شنیدهنشده و روایتهای مغفول را ثبت میکند، اما در ساختار اکران رسمی سینمای ایران، فیلمهای مستند همواره در حاشیه قرار گرفتهاند و سهم آنها از پرده نقرهای سینما، محدود به سانسهای کممخاطب یا نمایشهای مقطعی جشنوارهای بوده است.
در سالهایی که سینمای داستانی با چالشهای گیشه، سرمایهگذاری و رقابت با پلتفرمها دستوپنجه نرم میکند، فیلم مستند میتواند نقش مکمل و حتی نجاتبخش ایفا کند؛ ژانری کمهزینهتر، اما پرظرفیت در جذب مخاطب آگاه و جستوجوگر. تجربههای موفق اکران مستند در گروههایی مانند «هنر و تجربه» نشان داده که اگر بستر مناسب تبلیغ، زمانبندی درست و استمرار نمایش فراهم شود، مخاطب برای دیدن روایتهای واقعی هم بلیت میخرد.
اهمیت اکران مستند، فقط در فروش آن خلاصه نمیشود؛ مسئله، حق دیده شدن است. مستندساز ایرانی، از بحرانهای زیستمحیطی و آسیبهای اجتماعی گرفته تا پرترههای فرهنگی و تاریخی، بخشی از حافظه جمعی ما را ثبت میکند. اگر این آثار به چرخه اکران راه پیدا نکنند، حلقه ارتباط میان فیلمساز و جامعه گسسته میشود و مستند به کالایی صرفاً جشنوارهای یا آرشیوی تقلیل مییابد. خوشبختانه به تازگی فیلم مستند «گوش شیطان کر» به کارگردانی مهدی بوستانی شهربابکی به روی پرده و حداقل میتوان به اکران فیلمی مستند در گروه «هنر و تجربه» اکران شده است. مقطع کنونی امیدوار بود. مقطعی که سینما در اکران فیلمِ داستانی خوب و در جذب مخاطب ناکام مانده است.
فیلمی درباره شوخطبعی
مهدی بوستانیشهربابکی، کارگردان مستند «گوش شیطان کر» با ابراز امیدواری از اکران فیلمش، معتقد است بهترین شکل مستندسازی واداشتن مخاطب به تفکر در تمام امور زندگی است.
مهدی بوستانیشهربابکی با اشاره به آخرین اثر خود «گوش شیطان کر»، اضافه کرد: این فیلم به شکل مستقل تولید شده و در تولید فیلم با هیچ نهادی همکاری نداشتم. در سطح شهر پلان نداشتیم و در خانه افراد فیلمبرداری انجام شده است و نیازی به مشارکت نهادها نبود. به شخصه معتقدم کاش همیشه همینطور باشد.
این کارگردان در خصوص روند ساخت این فیلم گفت: سالها تولید فیلمی با مفهوم «گوش شیطان کر» در ذهنم بود. اینکه اثری درباره شوخطبعی باشد. از تابستان ۹۹ ساخت آن را با اولین شخصیت از این مجموعه آقای باقر کافی شروع کردم. به مرور زمان شخصیتها با مشاغل مختلف به مجموعه اضافه شد و پروسه دو سال طول کشید. به مرور ساختار روایی شکل گرفت و به تدوین رسید.
بوستانیشهربابکی تأکید کرد: این فیلم یک تنه ساخته شده و در برخی قسمتها خانم سمیه مولایی به عنوان دستیار کارگردان کمک کرده، اما مابقی را به تنهایی ساختم. هرچند در تیتراژ اسامی به شوخی لحاظ شده و نه تصویربردار و نه صدابردار به آن شکل ندارم.
فیلم را یک نفره ساختم
بوستانی شهر بابکی با بیان اینکه این فیلم ساده به لحاظ بصری است و ادعایی در صدابرداری و فیلمبرداری ندارم، افزود: اینکه یک نفره کار کنم انتخاب خودم بود، به دلیل محدودیت بودجه و همچنین راحتی سوژهها. از طرفی بدقولیها و متعهد نبودن به کار به حدی خستهام کرده بود که تصمیم گرفتم فیلم را به تنهایی بسازم.
به گفته این مستندساز، گوش شیطان کر بیش از هر چیز به دلیل موضوع و نگاه نو و ساختار متفاوت خود متمایز است. کلیت ساختار و فیلمنامه که مرتب شوخی است با مخاطب و حتی فیلمساز و سوژه متفاوت است.
وی متذکر شد: معمولاً مفاهیم خاص را در فیلمها میگنجانم و میتوانم بگویم به لحاظ ساختار و موضوع، «گوش شیطان کر» مشابهی ندارد. این فیلم به شدت ایرانی است، اما مفاهیم مطرح شده در آن برای همه آدمها در دنیاست. کارگردان فیلمهای «بلانسبت شما» و «بینای نابینا» معتقد است فیلم خوب فیلمی است که تلنگری برای زندگی خوب داشته باشد. اگر ما را به زیست روزمره، دنیای اطراف و اخلاقیات و محیط زیست به تفکر واندارد، حتی اگر هنر موسیقی و نور و تدوین داشته باشد بیارزش است. سینما برای زیست بهتر است و هنر برای هنر از نظر من بیمعناست.
فرصت مغتنم اکران
این مستندساز با بیان اینکه خوشبختانه فیلم «گوش شیطان کر» شانس اکران داشته است، در خصوص وضعیت اکران مستندها ادامه داد: به غیراز فیلم کمدی اوضاع سینما مناسب نیست و اوضاع عمومی جامعه طوری است که مخاطب دل و دماغ فیلم دیدن ندارد. هرچند خود این فیلم به امیدواری و شوخطبعی تأکید دارد.
وی تأکید کرد: انتظار میرود تلویزیون و پلتفرمها رویکری برای نمایش چنین فیلمهایی داشته باشند، اما اینکه مردم برای دیدن آن هزینه کنند نباید چنین انتظاری داشته باشیم.
کارگردان «جزر و مد» با تأکید به اینکه بهتر است تلویزیون از چارچوبهای قدیمی خود در اکران فیلمها دست بردارد، اضافه کرد: مخاطب این فیلم عموم مردم است. این فیلم در رابطه با شوخطبعی است و به تمامی اقشار اختصاص دارد. فیلمهای من هیچ وقت نخبهگرایانه نیست. شاید بنا به سواد فرد لایههای مختلف فیلم متفاوت درک شود، اما اعتقاد دارم این فیلم را حتی یک کودک میتواند ببیند.
بوستانیشهربابکی درباره عوامل فیلم گفت: این فیلم یک فیلم یک نفره است. تمام امور کارگردانی، فیلمبرداری، تدوین و تصویربرداری را خودم انجام دادهام و اسامی در تیتراژ به شوخی نوشته شده است. سمیه مولایی دستیار کارگردانی، محمدعلی شفیعی دستیار تدوین و عرفان نجفآبادی در تدوین و جلوههای بصری و سینا افشار در طراحی پوستر فیلم همکاری داشتند.
