جوان آنلاین: ایران و امریکا بعد از هفت ساعت مذاکره غیرمستقیم در عمان، برای ادامه مذاکرات به تفاهم رسیدند، مذاکراتی که وزیر خارجه ایران گفته که «شروع خوبی» داشته و از عبارت «سازنده» هم برای توصیف آن استفاده کرده است. وزیر خارجه هرچند عصر دیروز گفت که نمیخواهد درباره نگاه خوشبینانه به مذاکرات زود قضاوت کند، اما گفت که اگر ادامه روند مذاکرات به همین شکل باشد میشود به یک چارچوب مورد توافق رسید و ادامه داد که درباره چگونگی ادامه مذاکرات در پایتختها هماهنگی میشود.
به گزارش «جوان»، اولین دور مذاکرات ایران و امریکا در سایه بیاعتمادی ناشی از جنگ ۱۲ روزه و جنگ و کودتای شهری دیماه، صبح و عصر دیروز در عمان برگزار شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه سرپرست هیئت مذاکرهکننده ایرانی بود که «مجید تختروانچی» معاون سیاسی، «اسماعیل بقایی» سخنگوی وزارت امور خارجه، حمید قنبری معاون اقتصادی وزیر امور خارجه و تعدادی از دیپلماتهای ایرانی وی را همراهی کردند. استیو ویتکاف نماینده خاورمیانهای و جرارد کوشنر داماد ترامپ در تیم امریکایی حضور داشتند که البته انتشار برخی تصاویر درباره حضور خبر پیوستن دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام در تیم امریکایی، بحث برانگیز شد. دستکم تا لحظه تنظیم این گزارش، طرف امریکایی موضع رسمی درباره مثبت یا منفی بودن این مذاکرات ابراز نکرده ولی عباس عراقچی در پایان مذاکرات دیروز گفت که «گفتوگوها سازنده بوده و فضای خوبی حاکم بود و شروع خوبی داشت» و توضیح داد که «تصور ما این است اگر همین دیدگاه امروز در جلسات بعدی ادامه پیدا کند میتوانیم در جلسات بعدی به یک چارچوب مورد توافق برسیم»، هرچند او این را هم گفت که «نمیخواهم زود قضاوت کنم.» گفته عراقچی، در مورد ادامه مذاکرات توافقنظر وجود دارد و قرار شده مذاکرات ادامه پیدا کند، هرچند او این را هم گفت که «ادامه مذاکرات منوط به مشورت در پایتختها است.» عراقچی گفت که ادامه مسیر به رفتار و تصمیم طرف امریکایی بستگی دارد. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز، مذاکرات روز جمعه بین ایران و امریکا در عمان را «بسیار جدی» توصیف کرده و گفته که «مفید بود که دیدگاههای ایران و امریکا روشن و زمینههای پیشرفت احتمالی مشخص شود.»
سایه جنگ ۱۲ روزه بر مذاکرات
هنوز مشخص نیست که دور بعدی مذاکرات چه زمانی برگزار خواهد شد، ولی وقوع جنگ ۱۲ روزه در میانه دور قبلی مذاکرات در ماه ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴)، فضای بیاعتمادی بین طرفین ایجاد کرده، موضوعی که به خصوص باعث شده برخی ناظران در تهران با ایجاد اینهمانی بین موضع عراقچی در مذاکرات قبلی، درباره «شروع غیرمنتظره جنگ» در میانه مذاکرات هشدار بدهند، به خصوص که امریکا طی هفتههای اخیر نقل و انتقال نظامی کم سابقهای به سمت غرب آسیا انجام داده است. عباس عراقچی دیروز با اشاره به همین واقعیت گفت: «بعد از هشت ماه پرتلاطم، روند گفتوگوها آغاز شده و چالش بزرگ، بیاعتمادی است» و تأکید کرد که «بیاعتمادی به امریکا همچنان وجود دارد». او گفت که «به صراحت اعلام کردیم که لازمه هر گفتوگویی، خودداری از تهدید و فشار است.» وزیر خارجه ایران پیش از شروع مذاکرات هم گفت که «ایران با چشمانی باز و بدون از یاد بردن رویدادهای سال گذشته وارد مسیر دیپلماسی میشود. ما با حسننیت وارد تعامل میشویم و در عین حال، قاطعانه بر حقوق خود ایستادگی میکنیم.» او در ایکس نوشته است: «تعهدات باید محترم شمرده شوند. برابری در جایگاه، احترام متقابل و منافع متقابل صرفاً شعار نیستند، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر و از پایههای یک توافق پایدار به شمار میروند.»
هستهای؟ فرا هستهای؟!
اینکه گفتوگوهای طرفین صرفاً به موضوع هستهای محدود خواهد بود یا نه، هنوز مشخص نیست. طی هفتههای اخیر، موضع دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا عمدتاً بر مسئله هستهای تمرکز کرده است. او ۲۸ ژانویه در توییتی که البته چاشنی تهدید داشت، در تروثسوشال نوشت که یک «ناو عظیم» با «سرعت بالا و با قدرت، انگیزه و هدفمندی فراوان» در حال حرکت بهسوی ایران است»، ولی مطالبه او بر بحث هستهای محدود ماند: «امیدوارم ایران بهسرعت پای میز مذاکره بیاید و درباره یک توافق منصفانه و عادلانه گفتوگو کند، بدون سلاح هستهای»؛ چیزی که در مواضع ونس معاون او نیز منعکس شده است: «اجازه نمیدهیم ایران به سلاح هستهای دست یابد، در غیر این صورت، کشورهای منطقه از جمله عربستان به دنبال تسلیحات هستهای خواهند رفت.» با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا روز چهارشنبه این هفته گفت که برای اینکه مذاکرات به نتیجهای معنادار برسند، گفتوگوها باید شامل موضوعاتی از جمله «برد موشکهای بالستیک ایران»، «برنامه هستهای»، «نحوه برخورد حکومت با مردم خود» و همچنین آنچه که «حمایت از سازمانهای تروریستی در سراسر منطقه» خوانده شد، باشد. اینکه موضع استیو ویتکاف نماینده خاورمیانهای ترامپ و جرارد کوشنر داماد او در مذاکرات دیروز، چه بوده، هنوز مشخص نیست. عباس عراقچی درباره مذاکرات دیروز که به گفته او هفت ساعت طول کشیده، گفته «جلسات متعددی بهصورت غیرمستقیم برگزار شد» و «دیدگاهها، نگرانیها، حقوق و منافع ایران در جو مثبت منتقل شد» و در عین حال، بر این موضع طرف ایرانی هم اصرار کرد که «مذاکرات ما محدود به موضوع هستهای است و هیچ گفتوگویی با امریکاییها در مورد هیچ موضوع دیگری نداریم.» روزنامه گاردین نوشت: «ایران در آستانه مذاکرات جدید، همان مواضع حداکثری پنج دور گفتوگوی پیشین را حفظ کرده و حاضر به عقبنشینی نشده است؛ مواضعی که پیش از توقف مذاکرات پس از حمله ناگهانی اسرائیل به ایران در ژوئن گذشته مطرح بود.» والاستریتژورنال دیروز نوشت که تهران درخواست امریکا برای توقف غنیسازی اورانیوم و انتقال ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد غنی شده به خارج کشور را رد کرد. برخی اما، نگاهی خوشبینانهتر به مذاکرات داشتهاند. حوالی ظهر دیروز برخی منابع از وقفه در مذاکرات برای تماس طرفین با پایتختهاخبر دادند، موضوعی که گفته شد نشاندهنده روند مثبت مذاکرات است. علی هاشم، خبرنگار الجزیره گفت که آنچه اکنون از عمان میشنویم بهروشنی نشان میدهد که دستکم شکافها در حال ترمیم یا پر شدن هستند. او خاطرنشان کرد: مذاکرات غیرمستقیم به مرحلهای رسیده که در آن ایرانیها و امریکاییها برداشت خود از چارچوب گفتوگوها را به وزیر خارجه عمان ارائه کردهاند. حالا همه منتظرند ببینند آیا این روند به مذاکرات مستقیم منتهی خواهد شد یا نه.» الجزیره قطر در تحلیلی جداگانه و بدبینانه، نوشته که در حال حاضر «شکافهای عظیمی» در مواضع دو طرف مذاکره یعنی ایران و امریکا وجود دارد. امریکاییها میگویند که لازم است ایران برنامه هستهای خودش را برچیند و برد موشکهای خودش را تا حدی محدود کند که نتواند به اسرائیل حمله کند. به نوشته الجزیره، خواسته دیگر امریکا این است که ایران با کسانی که در جنگ ۱۲ روزه و ناآرامیهای اخیر دستگیر شدهاند رفتار خوبی داشته باشد. ایران همچنین باید عرضه محصولات انرژی به چین را محدود کرده و از متحدان منطقهایاش فاصله بگیرد. الجزیره در گزارشی جداگانه، به نقل از منابع آگاه ادعا کرده که قطر، ترکیه و مصر چارچوبی را به ایران و امریکا برای مذاکرات در مسقط ارائه کردهاند که علاوه بر مسائل هستهای، موضوعات دیگر از جمله موشکی را هم شامل میشود.
همبستگی متحدان ایران، اصرار همسایگان و دوستان بر دیپلماسی
همزمان با شروع مذاکرات در مسقط، فراکسیون وفاداری به مقاومت در پارلمان لبنان با صدور بیانیهای هشدار داد که در صورت آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران توسط ایالات متحده، این درگیری به یک جنگ منطقهای تمامعیار تبدیل خواهد شد و واشینگتن قادر به کنترل پیامدهای آن نخواهد بود. یمنیها نیز دیروز به درخواست سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، رهبر انصارالله در پاسخ به درخواست مجاهدان و یاری به مردم مظلوم فلسطین و همبستگی با ایران و تظاهرات میلیونی برگزار کردند. همزمان، لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین در پاسخ به اینکه آیا چین در مرحله فعلی امکانی برای کاهش تنشهای امریکا و ایران میبیند، گفت: «میائو دیو، معاون وزیر امور خارجه چین و لیو بین، دستیار وزیر امور خارجه روز پنجشنبه با کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران که به چین سفر کرده است، دیدار کردند. او گفت که چین همیشه ارتباط خود را با همه طرفها در مورد مسائل مربوطه حفظ کرده و امیدوار است که همه طرفها اختلافات را از طریق گفتوگو حل و به طور مشترک از صلح و ثبات منطقهای محافظت کنند. مصر با اعلام حمایت از مذاکرات میان ایران و ایالات متحده امریکا با میانجیگری عمان تأکید کرد، هیچ جایگزینی جز مذاکره برای حلوفصل پرونده هستهای ایران وجود ندارد. وزیر امور خارجه عراق در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای فرانسوی خود ضمن تأکید بر لزوم حل مشکلات با مذاکرات، گفت که باید آتش جنگ را از منطقه دور ساخت. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه نیز ضمن تأکید بر رد قاطعانه هرگونه مداخله نظامی، مسیر دیپلماتیک را تنها راه پیشگیری از یک فاجعه منطقهای دانست و گفت: «ما تمام تلاش خود را میکنیم تا از کشیده شدن منطقه به سمت هرج و مرج ناشی از تنش بین واشینگتن و تهران جلوگیری کنیم و بر موضع خود مبنی بر رد هرگونه مداخله نظامی در ایران تأکید میکنیم.»
