بر اساس گزارش‌های جدید بهره‌وری نیروی کار در سال ۱۴۰۳ کمتر از ۵۰ درصد از میانگین جهانی است

نیاز فوری برای افزایش بهره‌وری کارگاه‌های صنعتی

افزایش بهره‌وری، نیاز به تغییرات جدی در سیاست‌های اقتصادی، آموزشی و مدیریتی دارد

جوان آنلاین: بهره‌وری پایین در تولید سرمایه‌های مادی و غیرمادی را به یغما می‌برد و سالانه مشکلات را در مدیریت فضای کاری کشور افزون می‌کند. بر اساس گزارش‌های سازمان آمار ایران و مؤسسه مطالعات اقتصادی، بهره‌وری نیروی کار در ایران در سال ۱۴۰۳ به کمتر از ۵۰ درصد از میانگین جهانی رسیده است. این وضعیت نه تنها بر سودآوری شرکت‌ها تأثیر می‌گذارد، بلکه در بلندمدت، رشد اقتصادی کشور را مختل می‌کند. 

برای رسیدن به هدفگذاری رشد اقتصادی ۸ درصدی که ۳۵ درصد آن (یعنی ۸/۲ درصد) باید از طریق بهره‌وری حاصل شود، نقش کارگاه‌های صنعتی بسیار حائز اهمیت است. کمبود سرمایه گذاری و تجهیرات قدیمی، کمبود آموزش و مهارت‌های فنی، سیستم مدیریتی ضعیف و ناکارآمد، کمبود انگیزه و رضایت شغلی، تخریب ساختار تولید و بحران اقتصادی از جمله دلایل اصلی پایین بودن بهره‌وری در کارگاه‌هاست. 
بسیاری از کارگاه‌ها و کارخانجات در کشور با دستگاه‌ها و تجهیزات قدیمی و غیرمعاصر کار می‌کنند که به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری و تحریم‌ها به روزرسانی نشده‌اند. این امر موجب کاهش سرعت تولید، افزایش هزینه‌های نگهداری و کاهش کیفیت محصولات می‌شود. 
از سوی دیگر بسیاری از کارگران در کارگاه‌ها نیز دارای مهارت‌های کافی برای استفاده از تجهیزات مدرن نیستند. آموزش‌های ارائه شده در سطح ملی و صنعتی اغلب به سمت نظریات تمرکز دارند و کمتر به مهارت‌های عملی و نیاز‌های واقعی صنعت می‌پردازند. این امر منجر به افت کارایی و افزایش خطا‌های تولید می‌شود. 
همچنین بسیاری از کارگاه‌ها دارای سیستم‌های مدیریتی قدیمی و غیرسازمان‌یافته هستند. نبود برنامه‌ریزی دقیق، کنترل کیفیت ناکافی و عدم تحلیل عملکرد نیروی کار، منجر به اتلاف منابع و زمان می‌شود. 
از طرفی، کارگران در شرایطی که درآمد پایین، شرایط کاری نامناسب و نبود امکانات اجتماعی و حرفه‌ای دارند، احساس ناامیدی می‌کنند. این امر سبب کاهش انگیزه، افزایش غیبت و کاهش بهره‌وری می‌شود. 
 همچنین شرایط تحمیل شده به اقتصاد کشور نیز موجب تخریب ساختار تولید و در نهایت کاهش بهره‌وری می‌شود. محدودیت‌های بین‌المللی، تورم بالا و ناپایداری ارزی منجر به کاهش تقاضا، کاهش سرمایه‌گذاری و افزایش هزینه‌های تولید شده است. این عوامل سبب می‌شود کارگاه‌ها در شرایط اضطراری و ناپایدار عمل کنند. 

 افزایش بهره‌وری نیروی کار چگونه میسر می‌شود؟
ارتقای تجهیزات به سمت فناوری‌های مدرن، اتوماسیون و هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری را چند برابر کند. دولت و بخش خصوصی باید در این زمینه سرمایه‌گذاری و از طریق تسهیلات مالی و تخفیف‌های مالیاتی، تحریم‌ها را جبران کنند. 
یکی دیگر از راهکار‌های افزایش بهره‌وری نیروی کار برنامه‌های آموزشی مهارتی و عملی است. ایجاد مراکز آموزشی صنعتی با همکاری دانشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ می‌تواند مهارت‌های کارگران را ارتقا دهد. 
بهبود سیستم مدیریتی و ایجاد سیستم‌های کنترل کیفیت از دیگر لازمه‌های ارتقای بهره‌وری در کارگاه‌های صنعتی است. استفاده از سیستم‌های مدیریت مدرن مانند ISO ۹۰۰۱، ایجاد سیستم‌های ارزیابی عملکرد و تحلیل داده‌های تولید می‌تواند کارایی را افزایش دهد. 
 از سویی دیگر ارتقای شرایط کاری و ایجاد انگیزه‌های شغلی نیز در افزایش بهره‌وری کارگاه‌ها مؤثر است. افزایش حقوق، ایجاد بیمه‌های اجتماعی، ارائه فرصت‌های ارتقا و ایجاد محیط کاری مثبت می‌تواند رضایت شغلی را افزایش دهد و بهره‌وری را بهبود بخشد. 
همچنین ایجاد شراکت‌های چندجانبه بین دانشگاه‌ها، صنایع و دولت نیز می‌تواند موجب ایجاد نیروی کار مهارت‌دار و متناسب با نیاز‌های صنعت شود. 
در این‌باره سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران گفت: ارتقای بهره‌وری با مشارکت دادن کارگران امکانپذیر است. افزایش انگیزه و مالکیت حسی اینکه کارگران در تصمیم‌گیری شرکت داده شوند، موجب می‌شود احساس کنند کار مربوط به خودشان بوده است. در نتیجه اشتیاق بیشتر برای انجام کار با کیفیت و افزایش راندمان در فعالیت‌شان خواهد داشت. 
وی افزود: استفاده از دانش عملی و تجربه کارگران بسیار در افزایش بهره‌وری مؤثر بوده است، زیرا کارگران اغلب بهترین شناخت را از فرآیندها، مشکلات و راه‌حل‌های عملی دارند. به طور قطع، مشارکت آنها مساوی با بهبود فرآیند‌ها بدون هزینه اضافی است. 
این فعال کارگری در کنار افزایش بهره‌وری به شکسته شدن سد مقاومت در برابر تغییرات اشاره کرد و به مهر گفت: اگر سیاست‌ها و تغییرات با مشارکت کارگران طراحی شوند، با کمترین مقاومت اجرا می‌شوند. مشارکت دادن کارگران موجب کاهش زمان و هزینه اجرایی می‌شود و اعتماد و همدلی را به دنبال دارد. 

 تأثیر مشارکت کارگران در افزایش بهره‌وری کارگاه‌ها
گلپور با تأکید بر افزایش خلاقیت‌ها در فضای کار مشارکتی ادامه داد: خلق فرهنگ نوآوری و حل مسئله جمعی و محیطی که افراد مجاز به پیشنهاد ایده هستند، منجر به نوآوری‌های کوچک و بزرگ شده که مستقیماً بر بهره‌وری تأثیر می‌گذارد. 
وی یادآور شد: بر اساس تحقیقات برخی سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان جهانی کار (ILO) نهاد‌هایی که از مدل‌های مشارکتی استفاده می‌کنند، ۲۰ درصد به بهره‌وری کار‌ها می‌افزایند. 
رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چرخه پنج مرحله‌ای سیاستگذاری از دستورکار، تبیین مسئله تا تصمیم، اجرا و ارزیابی با حضور ذی‌نفعان حوزه فعالیت‌ها توضیح داد: در تبیین مسئله در حوزه هر فعالیت تولیدی، کارگران و کارفرمایان دانش عملی و تجربه واقعی را در اختیار دارند که می‌تواند تحلیل‌های علمی را کامل کند. استفاده از این تجربیات مانع آزمون و خطا می‌شود و سرمایه زمانی را به هرز نمی‌برد. گلپور بیان کرد: این مشارکت و بهره بردن از تجربیات نیروی انسانی از جمله کارگران، جلوی تشخیص نادرست و تحلیل ناقص را گرفته و در نهایت راندمان کاری را ارتقا می‌دهد. 
این فعال جامعه کارگری با تأکید بر کارگروه متشکل از کارگران، کارفرمایان، کارشناسان و نمایندگان دولت برای تحلیل مسئله با رویکرد خلاقانه و کاربرمحور در امر مشارکت تصریح کرد: تصمیم‌گیری حیاتی‌ترین مرحله مشارکت است. تصمیمات بدون حضور مستقیم ذی‌نفعان، اغلب غیرقابل اجرا یا غیرعادلانه هستند. بدین منظور شورا‌های سه‌جانبه تصمیم‌گیرنده با اختیارات قانونی با اختیارات محدود ولی واقعی در تصمیم‌گیری مثل تصویب سقف حداقل دستمزد، شرایط کار شبانه یا برنامه‌های آموزشی باید تشکیل شود. 
وی تأکید کرد: اعضای این شورا‌ها باید منتخب و مستقل باشند و با سیستم ارزیابی عملکرد، تحت نظارت باشند. به عنوان مثال شورای صنعتی خودرو با حضور نمایندگان کارگری و کارفرمایی، سیاست‌های ایمنی و حقوقی را تصویب می‌کنند. 
رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران در پایان با اشاره به مؤلفه ارزیابی در طرح مسئله گفت: کارگران و کارفرمایان بهترین منبع برای ارزیابی اثرات واقعی سیاست‌ها هستند و بدون بازخورد آنها اصلاح سیاست‌ها غیرممکن است. 

 نیاز به تغییرات اساسی در سیاست‌های اقتصادی  و مدیریتی
پایین بودن بهره‌وری در کارگاه‌ها نه تنها یک مشکل اقتصادی، بلکه نتیجه ساختار‌های ضعیف مدیریتی و آموزشی است. با توجه به وضعیت بهره‌وری نیروی کار و کارگاه‌های صنعتی توجه به اصلاحات ساختاری و عملی در سیستم تولیدی کشور بیش از پیش ضروری است. ضریب نفوذ دانش، فناوری، دانش بنیان‌ها، خلاقیت و... از عوامل افرایش بهره‌وری است که خلأ آن سبب ناترازی در بخش‌های زیادی از حوزه‌های اجرایی، تولیدی و خدماتی شده است. 
کارشناسان اقتصادی تأکید دارند برای افزایش بهره‌وری، نیاز به تغییرات جدی در سیاست‌های اقتصادی، آموزشی و مدیریتی است. اگر این تغییرات به درستی اجرا شود، می‌توان از ایران به عنوان یک قطب تولیدی و صنعتی در منطقه خاورمیانه یاد کرد.