جوان آنلاین: دانشبنیانمحورشدن صنایع بزرگ یکی از مهمترین مسیرهای تحقق توسعه صنعتی به شمار میرود و مهمترین محورهای کلیدی موضوعات حوزه دانشبنیانشدن صنایع نیز مرتبط با بومیسازی تجهیزات راهبردی و فناوریها در لبه علم و دانش است. اولین و مهمترین آورده بومیسازی، بینیازی از واردات و کاهش ارزبری آن است. با توجه به بومیسازی انجامشده و میزان موفقیت آن، در بقیه صنایع و موارد مشابه نیز تجهیز یا فناوری بومیسازیشده، مورد استفاده قرار میگیرد و پس از بومیسازی کامل در داخل، سراغ بازارهای جدید صادراتی خواهیم رفت. در صفحه پیشرو به بررسی این موضوع پرداختهایم.
کارگروه تولید بار اول با شناسایی دقیق نیاز صنعت و توانمندی همه شرکتهای دانشبنیان بر فرایند صفر تا صد تولید بار اول تجهیز صنعتی نظارت میکند و این نظارت مهم به عنوان تنظیمگر (رگولاتور) بین صنعت و اکوسیستم اقتصاد دانشبنیان است و مسیر بومیسازی را نیز هموارتر میکند. مهمترین بخش تولید بار اول، بازارسازی تضمینی برای شرکتهای دانشبنیان در جهت انجام فرایند بومیسازی در حوزه فروش تجهیزات و فناوریهای راهبردی مورد نیاز صنعت است. همچنین مسئله تولید بار اول علاوه بر اینکه بسیار مهم و سازوکار منحصربهفرد و موفق در بومیسازی تجهیزات و فناوریهای استراتژیک است، زمینهساز دانشبنیانشدن صنایع بزرگ، افزایش بهرهوری، صرفهجویی ارزی و خودکفایی در فرایند تولیدات صنعتی کشور خواهد شد که در ادامه با سازوکار موفق اجرایی و به ثمر نشستن تلاش تولید بار اول، به توسعه ظرفیت صادرات تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی به کشورهای همسایه نیز خواهد رسید.
مسیر دانشبنیانشدن صنایع و دستیابی به تولید بار اول، یکی از محورهای کلیدی و سناریوهای مهمی است که امروز با کمک قانون جهش تولید دانشبنیان و سازوکار تولید بار اول در حال تحقق است. سازوکار تولید بار اول، تنها سناریوی موفق بومیسازی اجراشده در کشور است و به دلیل تناسب بین هدف تعیینشده و سازوکار اجراشده، میتوان نشان تولید بار اول را به عنوان محوریترین سناریوی بومیسازی در کشور معرفی کرد. این سازوکار مهم و کلیدی، اما در قانون جهش تولید دانشبنیان و برنامه هفتم توسعه دوباره یک رویکرد اجرایی به خود گرفته و یک مزیت نسبی بزرگ برای مدیران صنایع و دستگاههای دولتی مرتبط با صنعت و همچنین شرکتهای دانشبنیان ایجاد کرده است، همانطور که اشاره مسیر بومیسازی یک تجهیز بسیار پیچیده و برای هر تجهیز صنعتی نیز منحصربهفرد است، بنابراین مسیر بومیسازی کاملاً منطبق با همین پیچیدگی و در عین حال یکتا و منحصربهفرد بودن، باید طراحی شود.
اولین و شاید مهمترین بخش تولید بار اول، بازارسازی تضمینی برای شرکتهای دانشبنیان در جهت انجام فرایند بومیسازی در حوزه فروش تجهیزات و فناوریهای راهبردی موردنیاز صنعت است. مسئله بعدی بحث ارتباط یک شرکت دانشبنیان بدون تجربه بالا در فروش خدمات و محصولات خود با یک شرکت بزرگ صنعتی و دولتی است. مشتری اصلی تولید بار اول شرکتهای متعلق به دولت و شرکتهای صنعتی بزرگ مرتبط با دولت هستند و همین بخش اولین و شاید مهمترین مشکل کار بوده است. اولین نقطه همکاری با این شرکتها، مسئله برندهشدن در قانون مناقصات است. برگزاری مناقصه و شرایط پیچیده وثیقهگذاری و همچنین شرایط پذیرفتهشدن برای مناقصه برای یک شرکت دانشبنیان نوپا بسیار سخت و تقریباً غیرممکن است و یکی از مشکلات شکستخوردن فرایندهای قبلی بومیسازی دقیقاً تداوم این شرایط بوده است، در همین مرحله سازوکار تولید بار اول برای بومیسازی تجهیزات کلیدی و راهبردی صنعت، مسئله ترک تشریفات از برگزاری مناقصه را برای شرکتهای دانشبنیان مورد تأیید معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ایجاد کرده است. این ویژگی کلیدی موجب خواهد شد فرایند بومیسازی و تولید بار اول با توجه به پیچیدگی و منحصربهفرد بودن، از طریق سازوکاری شفاف، اما با ترک تشریفات انجام پذیرد و به دلیل ترک تشریفات تولید بار اول، شرکتهای دانشبنیان، نیازمند هزینههای مربوط به حضور در فرایند مناقصه نیستند و از این نظر هزینه عقد قرارداد نیز به شدت کاهش مییابد. مزایای ورود یک شرکت دانشبنیان در فرایند تولید بار اول و به ثمر نشاندن این مسئله در این است که بهرهمندی شرکت فعال در حوزه تولید بار اول جهت واردشدن به لیست دارندگان رتبه پیمانکاری و استاندارد حوزه وندورلیست یا لیست ارائهدهندگان خدمات (AVL) دولتی است. همچنین پس از ایجاد مرجع فروش از طریق اجرای طرح تولید بار اول و قرارگیری در فهرست بلند کارفرمایان یا دریافت رتبه پیمانکاری، مسیر همواری برای حضور در قراردادهای بعدی از مسیر مناقصه خواهد بود و حتی امکان استفاده از تولید انحصاری و همچنین برندینگ و تبدیلشدن به اصلیترین ارائهدهنده استاندارد تولید محصول تحریمی یا وارداتی در کشور را در اختیار خواهد داشت.
خنثیکردن تحریمهای کشور با کمک قانون تولید بار اول
محمدرضا میرتاجالدینی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس در رابطه با اهمیت بومیسازی تجهیزات و فناوریهای راهبردی صنعت به «جوان» میگوید: «یکی از مهمترین موضوعاتی که در قانون جهش تولید دانشبنیان به آن اشاره شده و مورد توجه قرار گرفته است، مسئله مربوط به حوزه بومیسازی تجهیزات و فناوریهای استراتژیک موردنیاز صنعت بوده که با کارگروه و سناریوی مبتنی بر تولید بار اول به سرانجام رسیده است.»
وی در رابطه با هزینه بالای عدمتولید بار اول تجهیزات راهبردی صنعتی کشور میافزاید: «سازوکار بومیسازی و تولید بار اول کالاهای فناورانه در قالب ماده۱۰ قانون جهش تولید دانشبنیان به تصویب مجلس رسیده و این مسئله یکی از مسائل مهم صنعت کشور نیز است که به دلیل اینکه خرید این تجهیزات راهبردی به دلیل تحریمها به ایران ممنوع است، موجب شده است چند برابر هزینه برای صنعت کشور ایجاد شود و صنعت نیز در این زمینه به مشکل خورده و نیازمند این تولید بار اول است.»
این نماینده مجلس در ادامه با اشاره به اهمیت تولید بار اول قانون جهش تولید دانشبنیان تصریح میکند: «به منظور مقابله هدفمند با این نظام تحریمی و در جهت حل مشکل محدودیت عرضه این اقلام و فناوریهای استراتژیک و گلوگاهی، ما نیز باید با کمک شرکتهای دانشبنیان به تولید بار اول این اقلام بپردازیم و به بومیسازی فناوری اقدام کنیم.»
میرتاجالدینی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس خاطرنشان میکند: «راهکار تولید بار اول که راهکاری آزمودهشده و موفقیتآمیز است، در زمینه خنثیکردن تحریمها بسیار راهگشا خواهد بود و ورود فناوری به صنایع و دانشبنیانشدن صنایع بزرگ کشور را تحقق خواهد بخشید، از همین رو تولید بار اول و ترک تشریفات مرتبط با این موضوع به کاهش اثرات تحریم در صنعت و اقتصاد کشور کمک خواهد کرد و در نهایت نیز با تولید بار اول موفق تجهیز راهبردی و موردنیاز کشور، یک قدم مهم در زمینه کاهش استفاده از منابع ارزی کشور و خودکفایی خواهیم برداشت.»
ورود به بازارهای صادراتی جدید
محمدصادق سالم، کارشناس حوزه علم و فناوری نیز با اشاره به اهمیت دستیابی به سازوکار بومیسازی و تولید بار اول تجهیزات صنعتی به «جوان» میگوید: «بومیسازی نه تنها به نفع صنایع داخلی است بلکه فرصتهایی را برای صادرات فناوری و دانش ایجاد میکند. هنگامی که بومیسازی به دست آمد، شرکتها میتوانند بازارهای صادراتی جدید را کشف کنند و به صادرکنندگان فناوری و دانش تبدیل شوند. این امر جریانهای درآمدی را گسترش، شهرت کشور را به عنوان یک مرکز نوآورانه افزایش و تنوع اقتصادی را ارتقا میدهد.»
وی میافزاید: «مکانیسم تولید بار اول یک راهبرد حیاتی برای دستیابی به اهداف بومیسازی است. در راستای اهداف قانون، جهش تولید دانشبنیان و برنامه هفتم توسعه در ایران با موفقیت اجرا شده است. این مکانیسم یک رویکرد منحصربهفرد و مؤثر برای بومیسازی ارائه میدهد و کمک بزرگی به خنثیکردن تحریمهای حوزه فروش تجهیزات راهبردی به کشور خواهد کرد.»
این کارشناس تصریح میکند: «مزایای تولید بار اول برای مدیران صنعت، سازمانهای دولتی و شرکتهای دانشبنیان بسیار متنوع و زیاد است. بازاریابی تضمینی برای شرکتهای دانشبنیان اولین مزیت این سازوکار مهم بومیسازی است. مکانیسم تولید بار اول بازاریابی تضمینشده را برای شرکتهای دانشبنیان درگیر در فرایند بومیسازی تضمین میکند. این حمایت فروش تجهیزات و فناوریهای استراتژیک مورد نیاز صنعت را تسهیل میکند و شرکتها را قادر میسازد قراردادها را ایمن و درآمدزایی کنند. با حذف عدمقطعیت مرتبط با بازاریابی، شرکتهای دانشبنیان میتوانند بر تلاشهای بومیسازی بدون بار یافتن خریداران مناسب تمرکز کنند.»
وی میافزاید: «همچنین مشتریان اصلی تولید بار اول، شرکتهای دولتی و بزرگ صنعتی هستند. با این حال، ایجاد همکاری بین شرکتهای دانشبنیان و این نهادها میتواند چالشبرانگیز باشد، به ویژه برای استارتآپهایی که تجربه محدودی در فروش محصولات و خدمات خود دارند. سازوکار تولید بار اول با سادهکردن فرایند مناقصه به این موضوع میپردازد. شرکتهای دانشبنیان مورد تأیید معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری از الزامات پیچیده مناقصه، کاهش هزینهها و موانع اداری مستثنی هستند. این فرایند ساده، همکاری بین شرکتهای دانشبنیان و غولهای صنعتی را تقویت میکند.»
این کارشناس حوزه علم و فناوری در رابطه با اهمیت تداوم تولید بار اول تأکید میکند: «مشارکت موفقیتآمیز در اولین فرایند تولید، شرکتهای دانشبنیان را قادر میسازد به عنوان پیمانکار یا ارائهدهنده خدمات در فهرست قرار گیرند و از سوی دولت به رسمیت شناخته شوند. این فهرست اعتبار آنها را افزایش میدهد و درها را به روی فرصتهای قرارداد بعدی باز میکند. همچنین راه را برای تولید انحصاری، برندسازی و تبدیلشدن به ارائهدهنده اولیه تولید استاندارد برای محصولات ممنوعه یا وارداتی در داخل کشور هموار میکند.»
وی تأکید میکند: «تولید بار اول موجب بهرهوری و خودکفایی در تولید صنعتی میشود. شرکتهای دانشبنیان با بومیسازی تجهیزات و فناوریهای استراتژیک، به ظرفیت کشور برای رفع نیازهای صنعتی در داخل کمک میکنند. این امر باعث کاهش اتکا به واردات و ارز، تقویت بخش صنعتی داخلی و ارتقای استقلال اقتصادی میشود. با اجرای موفقیتآمیز مکانیسم تولید بار اول، شرکتهای دانشبنیان میتوانند توان صادراتی خود را گسترش دهند، با تولید تجهیزات و خدمات صنعتی باکیفیت میتوانند به بازارهای همسایه دست پیدا و محصولات فنی و مهندسی صادر کنند. این نه تنها درآمد اضافی ایجاد میکند، بلکه شهرت کشور را به عنوان صادرکننده قابل اعتماد فناوری و راهحلهای مهندسی افزایش میدهد.»
وی در پایان خاطرنشان میکند: «بومیسازی نقش بسزایی در توسعه صنایع دانشبنیان دارد. مکانیسم تولید بار اول، با فرایند مناقصه کارآمد، نظارت و بازاریابی تضمینشده، یک استراتژی کلیدی برای دستیابی به اهداف بومیسازی است. با بومیسازی تجهیزات و فناوریهای استراتژیک، کشورها میتوانند وابستگی به واردات را کاهش دهند، گسترش فناوری را تقویت کنند و وارد بازارهای صادراتی جدید شوند. اجرای موفقیتآمیز تولید بار اول موجب ارتقای صنایع بزرگ دانشبنیان، افزایش بهرهوری، صرفهجویی در ارز و افزایش خودکفایی در تولید صنعتی میشود. در نهایت، این کشور را برای صادرات تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی قرار میدهد که به رشد و توسعه اقتصادی منطقه کمک میکند.»
جمعبندی
مسئله تولید بار اول علاوه بر اینکه بسیار مهم و سازوکار منحصربهفرد و موفق در بومیسازی تجهیزات و فناوریهای استراتژیک است، زمینهساز دانشبنیانشدن صنایع بزرگ، افزایش بهرهوری، صرفهجویی ارزی و خودکفایی در فرایند تولیدات صنعتی کشور خواهد شد که در ادامه با سازوکار موفق اجرایی و به ثمر نشستن تلاش تولید بار اول، به توسعه ظرفیت صادرات تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی به کشورهای همسایه نیز خواهد رسید که در تجربه صنعت پالایشگاهی، امروز شاهد این روند موفقیتآمیز و تجربه موفق صنعت نفت کشور هستیم.
