جوان آنلاین: شفافیت شرکتهای دولتی و بارگذاری اطلاعات هزار شرکت دولتی برای دوره جدید در «کدال» تازهترین گام دولت در راستای تحقق شفافیت است. انتشار صورتهای مالی شرکتهای دولتی به عنوان محرک میتواند مدیران شرکتها را برای بهبود عملکرد تحریک کند، زیرا مدیری که بداند نتیجه عملکرد او در اختیار تمام جامعه قرار خواهد گرفت، سعی خواهد کرد کارایی شرکت متبوع خود را افزایش دهد. در مجموع، انتشار عمومی صورتهای مالی شرکتهای دولتی، ابتدای مسیر اصلاح این شرکتهاست و این تاریکخانه مهم بودجه دیگر در یک اتاق شفاف و قابل بررسی برای عموم مردم قرار دارد. این اطلاعات میتواند دست کارشناسان را در راستای جهتدهی به حجم عظیمی از اقتصاد ما که دست شرکتهای دولتی است، باز کند. مشابه این وضعیت برای شرکتهای عمومی و حاکمیت هم وجود دارد.
دسترسی به اطلاعات درباره شرکتهای دولتی تا چند سال قبل، آنقدر سخت بود که حتی نمایندگان مجلس برای دسترسی به اطلاعات حداقلی از عملکرد این شرکتها مجبور بودند از وزرا مستقیماً پیگیری کنند، اما اخیراً با رهیافت دولت، اوضاع تغییر کرده و شفافیت عملکرد شرکتهای دولتی از طریق انتشار عمومی صورتهای مالی آنها در دستور کار قرار گرفته است، به گونهای که این موضوع یکی از وعدههای در حال تحقق دولت به شمار میرود. در راستای اجرای بند (۱) اصول حاکم بر نقشه ملی پیشگیری و مقابله با فساد اداری و اقتصادی دولت سیزدهم که بر شفافسازی اطلاعات به خصوص در حوزه فعالیتهای اقتصادی تأکید دارد، در تاریخ ۳۱ فروردین ماه پارسال، صورتهای مالی حسابرسی شده ۲۹۸ شرکت دولتی در سال۱۳۹۸ و ۳۱۲ شرکت دولتی در سال ۱۳۹۹ برای دسترسی عموم، روی سامانه کدال قرار گرفت. در اول خرداد ۱۴۰۱ هم صورت مالی سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ شرکت تابعه بانکها و بیمههای دولتی، شرکتهای تابعه نهادها و مؤسسات غیردولتی و همچنین سازمانهای مناطق آزاد و شرکتهای تابعه آنها روی سامانه کدال منتشر شد. در مهر و دی پارسال و فروردین امسال هم مجموعاً هزارو ۱۲۴ صورت مالی شرکتهای دولتی و عمومی در دسترس عموم قرار گرفت.
هدف اصلی از انتشار صورتهای مالی شرکتهای دولتی، افزایش بهرهوری این شرکتها یا به عبارت دقیقتر، بهبود کیفیت حکمرانی داراییهای دولت است، در واقع انتشار صورتهای مالی زمینه اصلاح شرکتهای دولتی را فراهم خواهد کرد، مثلاً موجب میشود مدیران با عملکرد قوی که توانستهاند کارایی شرکت را افزایش دهند، با مدیران با عملکرد ضعیف شناسایی و تفکیک شوند تا در انتصابهای بعدی از مدیرانی استفاده شود که دارای عملکرد قابل قبولتری هستند و مدیران ناکارآمد به پستهای پایینتر، تنزل رتبه پیدا کنند. همچنین در گذشته عملکرد شرکتها در یک تاریکخانه صورت میگرفت و ارزیابی از عملکرد مدیران آنها به نمایش گذاشته نمیشد، در نتیجه این افراد انگیزه کمتری برای افزایش بهرهوری داشتند.
شرکتهای دولتی نقش مهمی در اقتصاد هر کشور ایفا و اغلب در بخشهای حیاتی مانند انرژی، حملونقل و ارتباطات فعالیت میکنند. به عنوان نهادهایی که از پول مالیاتدهندگان تأمین مالی میشوند، بسیار مهم است که این شرکتها شفافیت در صورتهای مالی خود را حفظ کنند. شرکتهای دولتی با انتشار عمومی دادههای مالی خود، میتوانند مسئولیتپذیری را تقویت کنند و عملکرد و فضای کلی اقتصادی یک کشور را بهبود بخشند.
شفافیت صورتهای مالی در شرکتهای دولتی مزایای بیشماری را هم برای خود شرکتها و هم برای اقتصاد کشور به همراه دارد. از طریق شفافیت، این شرکتها میتوانند پایبندی خود را به شیوههای اخلاقی نشان دهند و در عین حال ثبات مالی خود را به نمایش بگذارند. این به نوبه خود اعتماد سرمایهگذاران را تقویت، سرمایهگذاری مستقیم خارجی بیشتری را جذب و رشد اقتصادی را تحریک میکند. علاوه بر این، به سهامداران از جمله شهروندان، نهادهای نظارتی و شرکای تجاری بالقوه اجازه میدهد سلامت مالی و عملکرد این شرکتها را ارزیابی کنند.
شفافیت در صورتهای مالی همچنین به عنوان ابزاری قدرتمند در کاهش ناکارآمدیها و مبارزه با فساد در شرکتهای دولتی عمل میکند. این شرکتها با انتشار آشکار دادههای مالی، محیطی از پاسخگویی ایجاد میکنند. این امر از اعمال فاسد و سوءاستفاده از بودجه جلوگیری میکند، زیرا افراد احتمالاً مسئول هر گونه اختلافی هستند که از سوی مردم شناسایی میشود. علاوه بر این، بررسی و نظارت عمومی میتواند زمینههایی را که ناکارآمدیها وجود دارد، شناسایی کند که به بهبودهای بالقوه در فرایندهای عملیاتی و مدیریت مالی منجر میشود.
دولت سیزدهم در راستای افزایش شفافیت در شرکتهای دولتی گامهای قابل تقدیری برداشته و سیاستها و مقرراتی را برای اطمینان از افشای صورتهای مالی این شرکتها برای عموم اجرا کرده است. با انجام این کار، دولت بر تعهد خود برای مهار فساد، کاهش ناکارآمدی و تقویت رشد اقتصادی تأکید کرده است. چنین ابتکاراتی را باید ستود، زیرا فرهنگ شفافیت و پاسخگویی را در شرکتهای دولتی ترویج میکند.
انضباط مالی و سختگیریها در شفافیت عملکرد شرکتهای دولتی باعث شد طی سال گذشته ۴۸ شرکت زیانده دولتی به شرکتهای سودده تبدیل شدند و ۱۲۳ شرکت دولتی که زیان انباشته داشتند، به این معنا که سالهای متوالی زیانشان روی هم انباشته شده بود، به سمت سودآوری و کاهش زیان حرکت کردند. ۱۸۳ شرکت دولتی نسبت به سالهای قبل سوددهتر شدند و ۱۳۳ شرکت نیز بیش از ۵۰ درصد افزایش سودآوری داشتند.
شفافیت صورتهای مالی در شرکتهای دولتی برای رفاه کلی اقتصاد یک کشور اهمیت زیادی دارد. شرکتهای دولتی با انتشار عمومی دادههای مالی خود تعهد خود را به پاسخگویی، کاهش فساد و تشویق اعتماد سرمایهگذاران نشان میدهند. اقدامات قابل تقدیر دولت سیزدهم در راستای ارتقای شفافیت باید مورد شناسایی و حمایت قرار گیرد. علاوه بر این، مراکز تحقیقاتی نقش مهمی در ارائه بازخورد ارزشمند برای بهبود عملکرد این شرکتها ایفا میکنند. ضروری است سیاستگذاران همچنان بر اهمیت شفافیت صورتهای مالی در شرکتهای دولتی تأکید و آینده اقتصادی مسئولانه و پایدار را تضمین کنند.
نظارت ۸۵ میلیون ایرانی بر عملکرد شرکتهای دولتی
محمد عنبری، مدیر کل امور شرکتهای دولتی وزارت اقتصاد در گفتگو با «جوان» در خصوص انتشار عمومی صورتهای مالی شرکتهای دولتی و اثرات آن بیان کرد: انتشار صورتهای مالی به معنای تمامی دادههای عملکردی و مالی یک شرکت است که شامل تمامی دریافتها و پرداختها، سود و زیان، سود و زیان انباشته، داراییها و بدهیها، انواع و اقسام تعهدات و مطالبات دولت در تمام قراردادها یا هر تراکنش مالی دیگر آن شرکت، به انضمام گزارش حسابرس میشود.
عنبری تصریح کرد: هرگونه خطا و ایراد از جانب شرکت در گزارش حسابرس دیده میشود که این مورد هم در انتشار کمک خواهد کرد. نظارت عمومی یا همان نظارت ۸۵ میلیونی به کاهش ناکارآمدیها، فسادها و تخلفات کمک میکند، همچنین مسئولان را تحت فشار افکار عمومی قرار میدهد، یعنی زمانی که آنها گزارش عملکرد خود را در معرض انظار جامعه ببینند، قطعاً در رفتارهای غلط و تخلفات محتمل تجدیدنظر میکنند.
وی در ادامه افزود: بعد از پدیده انتشار صورتهای مالی شرکتهای دولتی اتفاقات مثبت بسیاری مشاهده شد، برای مثال شاهد روندی صعودی در تعداد شرکتهای سودده یا تعداد شرکتهایی که زیان انباشتهشان کاهش یافت، بودیم. اثرات مثبت انتشار صورتهای مالی به صورت محسوس در دو ساله اخیر دولت قابل مشاهده است.
عنبری عنوان کرد: ما یک گروه شرکت دولتی، یک گروه شرکتهای تحت کنترل دولت و یک گروه شرکتهای تحت نظر نهادهای عمومی غیردولتی داریم، همه این موارد بدنه اقتصادی و مالی وابسته به حاکمیت میشود، انتشار صورتهای مالی و شفافیت تمامی آنها مهم است، زیرا با سرمایههای عمومی مردم و بیتالمال ایجاد شدهاند و طبعاً کاربرد و کارکردشان در راستای منافع عمومی ملت است.
مدیر کل امور شرکتهای دولتی وزارت اقتصاد در خصوص محل استفاده صورتهای مالی منتشرشده بیان کرد: صورتهای مالی منتشرشده برای اقشار دانشگاهی، اندیشکدهای، پژوهشگران و حتی اقشار عمومی مردم محل استفاده خواهد بود، همچنین دادههایی را به صورت سابقهدار و قابل دسترس منتشر میکند که به تحقیقات و پژوهشهای آتی کمک میکند.
این مقام مسئول در پایان افزود: صورتهای مالی منتشرشده میتواند محل استفاده جدی برای سیاستگذاران، نمایندگان مجلس شورای اسلامی یا هر نهاد حاکمیتی دیگری که نسبت به وضع قواعد، قوانین و مقررات، آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی اقدام میکنند، باشد.
