جوان آنلاین: تمرکز بر سوخت جایگزین در صنعت خودروی ایران مهمترین راهحل برای رفع مشکلات امنیتی و اقتصادی ناشی از کمبود بنزین است. توسعه فناوریهای سوخت جایگزین مانند خودروهای هیبریدی و خودروهای سوزاننده CNG، پتانسیل قابل توجهی برای افزایش بهرهوری سوخت دارد. ایران در تولید برق و همچنین دارا بودن منابع سرشار گازی و استخراج آن بسیار توانمند است و حتی در فصول گرم سال به صادرات گاز و برق نیز میپردازد. بنابراین با توجه به مازاد این منابع انرژی و همچنین واردات بالای بنزین، کاملاً عقلانی است به سمت افزایش خودروهایی با سوخت جایگزین سوئیچ کنیم.
یکی از چالشهای مهم حاکمیت اقتصادی ایران، موضوع کمبود بنزین و در پی آن نیاز به واردات است. این مشکل خطرات امنیتی و اقتصادی بالایی را برای کشور به همراه داشته و نیاز به راهحلی فوری و مؤثر دارد. با پرداختن به موضوع مصرف بالای بنزین و ترویج استفاده از سوختهای جایگزین، ایران میتواند خطرات مرتبط با واردات بنزین را کاهش دهد و به امنیت انرژی بلندمدت دست یابد. در سالهای اخیر، ایران به دلیل عواملی مانند رشد جمعیت، توسعه اقتصادی و کاهش همهگیری کووید- ۱۹ شاهد افزایش مداوم مصرف بنزین بوده است. این رشد مصرف به نرخ سالانه حداقل ۶ درصد رسیده است. برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده، کشور به سوآپ بنزین، واردات و استفاده از ظرفیتهای پتروشیمیها روی آورده است. با این حال، این رویکرد هزینه قابل توجهی داشته و نیاز به هزینه سالانه حدود ۳ میلیارد دلار ارز خارجی برای واردات بنزین دارد. اگر روند کنونی ادامه یابد، ایران ممکن است مجبور شود تا سال ۱۴۱۲ روزانه یک میلیون بشکه نفت بفروشد تا واردات بنزین را حفظ کند که پیامدهای امنیتی و اقتصادی شدیدی برای کشور به همراه خواهد داشت.
رسیدگی به علت اصلی مصرف بالای بنزین برای مقابله با چالش کمبود بنزین و کاهش وابستگی به واردات بنزین، رسیدگی به علت اصلی مصرف بالای انرژی بسیار مهم است. یکی از عوامل اصلی این موضوع مصرف ناکارآمد، غیراستاندارد و غیربهینه بنزین در بازار خودروی ایران است. حل این مشکل نیازمند یک رویکرد جامع است که بر کاهش مصرف بنزین و افزایش استفاده از سوختهای جایگزین تمرکز دارد.
طیف وسیعی از اقدامات باید برای ترویج سوختهای جایگزین در صنعت خودروی ایران اجرا شود. مهمترین اقدام توسعه فناوریهای سوخت جایگزین به ویژه از طریق معرفی خودروهای دوگانه سوز، خودروهای هیبریدی یا خودروهای گاز طبیعی فشرده (CNG) است. هدف این راهحلها تنوع بخشیدن به سبد سوخت، کاهش وابستگی به بنزین و کاهش مصرف کلی بنزین است. توجه فوری و اولویتبندی این رویکرد برای رفع نیاز مبرم به بهرهوری انرژی و امنیت ضروری است.
اهمیت افزایش خودروهای هیبریدی و دوگانهسوز گازی
خودروهای هیبریدی که از ترکیبی از موتور احتراق داخلی و موتور الکتریکی استفاده میکنند، راهحل امیدوارکنندهای برای کاهش مصرف بنزین ارائه میدهند. با گنجاندن فناوری هیبریدی در صنعت خودرو، ایران میتواند بهرهوری سوخت را ارتقا و انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد. مشوقهایی مانند معافیتهای مالیاتی و یارانهها میتواند برای تشویق به پذیرش خودروهای هیبریدی، در دسترستر کردن آنها برای عموم و تسهیل گذار به سمت سوختهای جایگزین ارائه شود.
گاز طبیعی فشرده (CNG) یکی دیگر از گزینههای سوخت جایگزین مناسب است که میتواند مصرف بنزین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. ثابت شده است خودروهای سوزاننده CNG در مقایسه با خودروهای بنزینی معمولی، کم مصرفتر و سازگارتر با محیط زیست هستند. توسعه زیرساختها مانند افزایش تعداد ایستگاههای سوختگیری CNG و گسترش در دسترس بودن خودروهای CNG، برای تشویق پذیرش گسترده این سوخت جایگزین بسیار مهم است. همچنین در کنار توسعه گزینههای سوخت جایگزین، یک رویکرد سیاست جامع برای حمایت از اجرای آنها مورد نیاز است. این رویکرد باید شامل سیاستهای قیمتگذاری، چارچوبهای نظارتی و کمپینهای آگاهی عمومی برای ترویج مزایای سوختهای جایگزین و تشویق مصرفکننده باشد. همکاری بین دولت، تولیدکنندگان خودرو و تأمینکنندگان انرژی برای انتقال به سمت فناوریهای سوخت جایگزین حیاتی است.
صرفه اقتصادی کاهش وابستگی به بنزین
از نظر اقتصادی کاهش وابستگی به بنزین و افزایش بهرهوری سبد سوختی خودروهای سواری کشور از گاز و برق نیز بسیار به صرفه و با اهمیت است.
اولاً، کاهش وابستگی به واردات بنزین، استقلال انرژی ایران را افزایش میدهد. اتکا به بنزین وارداتی کشور را در برابر تنشهای ژئوپلتیکی، اختلال در عرضه و نوسان قیمت جهانی نفت آسیب پذیر میکند. با توسعه فناوریهای سوخت جایگزین، ایران میتواند از منابع انرژی داخلی خود بهره برده و منابع سوخت خود را متنوع کند. این امر نه تنها امنیت انرژی را تقویت میکند، بلکه میزان قرار گرفتن کشور در معرض خطرات اقتصادی مرتبط با بازارهای نوسان نفت را کاهش میدهد.
ثانیاً، ایران در تولید برق و همچنین دارا بودن منابع سرشار گازی و استخراج آن بسیار توانمند است و حتی در فصول گرم سال به صادرات گاز و برق نیز میپردازد. بنابراین با توجه به مازاد این منابع انرژی و همچنین واردات بالای بنزین، کاملاً عقلانی است به سمت افزایش خودروهایی با سوخت جایگزین سوئیچ کنیم. همچنین سرمایه گذاری در سوختهای جایگزین فرصتهای اقتصادی را برای ایران به ارمغان میآورد. توسعه و تولید خودروهای هیبریدی، زیرساختهای سوختگیری CNG و فناوریهای مرتبط میتواند باعث رشد صنعت خودروسازی داخلی نیز شود. این به نوبه خود فرصتهای شغلی و اقتصادی نیز ایجاد میکند، نوآوریهای تکنولوژیکی را تقویت و سرمایهگذاریها را جذب میکند. ایران پتانسیل تبدیل شدن به یک رهبر منطقهای در فناوریهای سوخت جایگزین، صادرات تخصص و محصولات خود به کشورهای همسایه را دارد.
ثالثا؛ ً تغییر به سمت فناوریهای سوخت جایگزین، نوآوریهای تکنولوژیکی در بخش خودرو را هدایت میکند. تلاشهای تحقیق و توسعه در خودروهای هیبریدی، فناوریهای باتری و موتورهای CNG میتواند منجر به پیشرفتهایی شود که به نفع صنایع مختلف فراتر از حملونقل است. این شامل توسعه سیستمهای ذخیره انرژی تجدیدپذیر، مواد پیشرفته و راهحلهای بهبود بهرهوری انرژی است. سرمایهگذاری در سوختهای جایگزین، فرهنگ نوآوری را تقویت میکند و ایران را در خط مقدم پیشرفتهای فناوری در منطقه قرار میدهد.
راه درست کنترل ناترازی بنزین تقویت سوخت جایگزین بنزین کشور است
فریدون حسنوند، رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی درباره تقویت سوخت جایگزین بنزین در کشور به «جوان» میگوید: «یکی از موضوعاتی که در برنامههای توسعه قبلی تقویت شده بود تقویت تنوعبخشی به سبد انرژی و افزایش استفاده از سوخت جایگزین بنزین نظیر برق یا CNG بود که اهداف مختلفی از جمله کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از آلودگی و آلایندگی محیط زیست را دنبال میکرد. وقتی کاهش مصرف داشته باشیم عملاً میتوانیم تولیدمان را به صادرات تبدیل کنیم و ارزآوری داشته باشیم. متأسفانه طی سالهای گذشته این روند متوقف شد و اعتراضات زیادی هم از جانب مردم داشتیم. از طرفی هم در برنامههای قبلی دولت را مکلف به ساخت ماشینهای دوگانه سوز کردیم که به این تکلیف نیز عمل نشد و عملاً این قسمت از برنامه هم یک چیز عبث و بیهودهای بود که عملی نشد. حتی تولید خودروهای هیبریدی یا دوگانهسوز نیز به درستی انجام نشد.»
وی میافزاید: «حتماً راهی که باید طی شود و مسیر درست، تقویت زیرساختهای CNG در کشور است. ان شاءالله مجلس و دولت در مسیر آینده خودشان این را به عنوان اولویت تلقی کنند. دولت سیزدهم اعلام کرد به دنبال تقویت زیر ساختهای CNG است و در بحث خودروها این کار را انجام میدهد، اما گام اول، احداث CNG در سراسر کشور و مناطق پرتردد است. یعنی مسیرهای جادهای که چه به لحاظ مسافر و چه بار پرتردد هستند و عملاً نیاز به زیرساختهای انرژی در آنجا محقق نشده است.»
حسنوند خاطرنشان میکند: «در بخش خصوصی و مردمی درخواستهای زیادی برای ساخت CNG است که متقاضی هستند، اما پروتکل و مسیر احداث طولانی است و در صحبتی که با وزیر و معاونت پخش داشتیم قول دادند موانع را برطرف کنند و انشاءالله این موانع و مشکلات نیز حل شود.»
توسعه سوختهای جایگزین، مهمترین راهکار برای کاهش مصرف و ناترازی بنزین
مصطفی نخعی، عضو کمیسیون انرژی مجلس نیز درباره سیاست دولت در بحث تقویت سوخت جایگزین خودرو نظیر برقی کردن خودروها یا استفاده از سوخت گازی یا CNG به «جوان» میگوید: «ناترازی بنزین در کشور ما واقعیتی است که نمیتوان آن را انکار کرد. باید سعی کنیم با تولید خودروهای کم مصرف، مصرف را کاهش و بهینه و متنوع کردن سبد سوخت را نیز در دستور کار قرار دهیم.»
عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی میافزاید: «یکی از راهکارهای جایگزین برای کاهش مصرف بنزین، استفاده از سوخت دوم است که از طریق تولید خودروهای هیبریدی یا دوگانهسوز کردن خودروها و افزایش مصرف CNG است که در گذشته هم طرحی اجرا و ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه احداث شد. امروزه به دلایل متعددی که از آن جمله اقتصاد سوخت و دلایل متعدد دیگر که بخشی اقتصادی و بخشی فنی است از همه ظرفیت جایگاههای سی ان جی در کشور استفاده نمیشود.»
وی بیان میکند: «ما باید بحث قیمت را اصلاح کنیم و قیمت CNG تفاوت معناداری با بنزین داشته باشد. یعنی باید قیمت سی ان جی را کاهش دهیم که مردم انگیزه پیدا کنند و به سمت مصرف سی ان جی بروند و از تکنولوژیهای روز CNG و کیتهای استاندارد در خودورها استفاده کنیم.»
نخعی با بیان اینکه توسعه صنعت سی ان جی در کشور به کاهش مصرف بنزین کمک میکند، میگوید: «دولت بر اساس ماده ۱۲قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و تکلیفهایی که در قانون بودجه دارد به این سمت و سو یعنی تقویت CNG رفته است ولی با این حال باید جدیتر باشد. اخیراً هم شورای اقتصاد مصوباتی در این راستا داشته که باید دنبال شوند.»
تقویت سوخت دوم با تکیه بر منابع گازی سرشار برای کنترل ناترازی بنزین
غنی نظری، عضو هیئت رئیسه کمیسیون اقتصادی مجلس همچنین درباره سیاست دولت در بحث تقویت CNG به «جوان» میگوید: «CNG یک سوخت پاک و ارزان است و از جمله ویژگیهای آن این است که از آلودگی محیط زیست به شدت جلوگیری میکند. با توجه به اینکه الان در کشور گرانی است و یکسری مشاغل نظیر وانت بارها، اسنپها و آژانسها زندگیشان با مصرف بنزین به سختی میگذرد، بنابراین میتوانند با CNG راحتتر فعالیت داشته باشند و با مبلغ کمتری درآمدشان را بالا ببرند.»
عضو هیئت رئیسه کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی میافزاید: «با تقویت CNG میتوانیم به حل مشکل ناترازی بنزین در کشور کمک کنیم. اگر این فرهنگ را عمومی کنیم و همه دستگاهها از CNG استفاده کنند میتوانیم به صادرات بنزین هم اقدام کنیم. یعنی به جای اینکه بنزین را که موضوعی امنیتی و مهم است وارد کنیم صادر میکنیم.»
وی ادامه میدهد: «با توجه به اینکه منابع گازی کشور فوقالعاده زیاد است و ما تقریباً دومین کشور دارای گاز هستیم میتوانیم از این ظرفیت استفاده و ناترازی بنزینمان را جبران کنیم.»
نظری خاطرنشان میکند: «اقدام دولت در گازسوز کردن خودروها به صورت رایگان اقدام خوبی است و بهتر است مردم را از مزایای آن مطلع و در شبکهها و رسانهها درباره آن صحبت کنند، چراکه همبه نفع دولت و هم مردم است.»
جمعبندی
بهنظر میرسد تمرکز بر سوخت جایگزین در صنعت خودروی ایران مهمترین راهحل برای رفع مشکلات امنیتی و اقتصادی ناشی از کمبود بنزین است. با پرداختن به علت اصلی مصرف بالای انرژی، ایران میتواند وابستگی خود به واردات بنزین و خطرات امنیتی و اقتصادی را کاهش دهد و به امنیت انرژی بلندمدت دست یابد. توسعه فناوریهای سوخت جایگزین مانند خودروهای هیبریدی و خودروهای سوزاننده CNG، پتانسیل قابلتوجهی برای افزایش بهرهوری سوخت، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و ترویج حملونقل پایدار دارد. اجرای یک رویکرد سیاست جامع که شامل استراتژیهای قیمتگذاری، مقررات و کمپینهای آگاهی عمومی باشد برای موفقیت این انتقال بسیار مهم خواهد بود. ایران با تمرکز بر اجرای راهبرد سوختهای جایگزین میتواند راه را برای آینده انرژی پایدارتر، ایمنتر و انعطافپذیرتر هموار کند.
