حفظ آیین های مذهبی ایران و در عین حال پای بندی به اخلاقیات در داستان پردازی و ارائه تصاویری مطلوب از ارتباط خانواده با فرزندان، از جمله ویژگیهایی است که هر محصول بصری ایرانی باید بدان ها متصف باشد تا بتواند مورد توجه مخاطبان قرار گیرد.
موفق ترین فیلمها و سریالهای مذهبی ایرانی آنها بوده اند که نه به طور مستقیم بلکه با واسطه به سمت سوژه رفته اند. چه سفیر فريبرز صالح که متمرکز بر زندگی قیس بن مسهر بود، چه روز واقعه شهرام اسدی براساس متن بهرام بیضایی که زندگی شبلی(عبدالله) تازه مسلمان را روایت میکرد، چه سریال امام علی(ع) که از طریق مالک اشتر، ضرباهنگ را بالا برد و چه سریال مختارنامه داوود میرباقری که با مرور زندگی خونخواهان امام حسین(ع) نقبی زده بود به کربلا و...، همه و همه آثاری بودند که به طور غیرمستقیم سوژه های مذهبی را دستمایه خلق درام کردند و اتفاقا به غیر از متشرعین توانستند توجه مخاطبان کمعلاقه به مفهوم را نیز به خود جلب کنند.
سریال تاریخی "رحیل" در امتداد همین نگاه و با روایت زندگی زنان و مردانی در جامعه در حال گذار از قاجار به پهلوی، پیرنگ هایی از نقش آیین های مذهبی در زندگی ایرانیان را به نمایش میگذارد. سیاست سازندگان رحیل آن بوده که داستان اصلی خود را به گونه ای طرح ریزی کرده اند که منطق پرداخت های آیینی قصه کاملا توجیه پذیر باشد تا از سریال بیرون نزند.
رحیل در جاهایی از درام به خوبی به معرفی عمان سامانی شاعر آیینی قرن سیزدهم و چهاردهم دست میزند؛ شاعر بزرگ عارف مسلک ایران که به اشعار مثنوی «گنجینة الاسرار» حرکت امام حسین(ع) و واقعه عاشورا را با زبانی عرفانی بیان کرده؛ این مجموعه بسیار زیبا و تاثیرگذار سروده شده...
در تعداد معدودی از برنامه های فرهنگی و ادبی تلویزیون درباره عمان سامانی صحبت شده و اشعارش را نیز قرائت کرده اند، اما به یاد نمی آوریم در مجموعه ای داستانی، با این صراحت اشعار او را خوانده و مورد توجه قرار داده باشند و حتی در تیتراژ سریال نیز، سروده او شنیده شود.
اشعار زیبا، قوی و جانسوزی توسط شاعران ایرانی درباره وقایع عاشورا و شهادت امام حسین(ع)، خاندان و یارانش سروده شده که قابل شمارش نیست. کتابهای نوحه بسیاری نیز وجود دارد که شاعران گذشته و امروز سروده اند. بیشتر مردم وقتی به واقعه عاشورا فکر می کنند، اول ترکیب بند معروف و بی بدیل محتشم کاشانی با مطلع: «باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟ /باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟» را به یاد می آورند، زیرا هزاران بار در مناسبت ها و برنامه های مختلف تکرار شده و میشود، هرگز نیز کهنه نشده و نمی شود. اشعار این دوازده بند محتشم در لوح های مختلف ماه محرم که با آن دیوارهای مساجد و تکایا را می پوشانند نوشته شده و مردم با آن مانوس هستند.
جنس اشعار عمان سامانی در مثنوی «گنجینة الاسرار» با دوازده بند محتشم کاشانی فرق دارد. مهم ترین تفاوت این است که اشعار محتشم در قالب ترکیب بند و شعرهای عمان در قالب مثنوی سروده شده اند.
عمان سامانی واقعه عاشورا و شهادت و اسارت امام حسین(ع) و یاران و خاندانش را با زبانی عارفانه،آنچنان گیرا و تاثیرگذار سروده که هر صاحبدلی را تحت تاثیر قرار می دهد.
در عین حال سریال رحیل نگاهی ویژه برای حفظ حرمت پدر و مادر در خانواده ایرانی داشته و سعی کرده برخلاف نگاه سینمای سفارتی این سالها که با نگاهی تلخ و زننده، پدر و مادر را زیر سوال میبرد، جایگاهی ویژه هم برای پدر و هم برای مادر در سریال ترسیم کند. این میتواند امتیازی باشد برای سیمافیلم که تولید این سریال را برعهده داشته؛ سیمافیلم به مدیریت مهدی نقویان در دوره جدید فعالیت خود کوشیده به جای حرف، در عمل پاسخ محصولات سینمای سفارتی را با آثاری همچون رحیل دهد.
فرخ نعمتی و ثریا قاسمی دو بازیگر قدرتمند دو نقش کلیدی پدر و مادر را بازی میکنند و کاراکترهای هر دو نفر در چگونگی ایجاد ارتباط میان والدین و فرزند، هم واقعیت خانواده ایرانی را به نمایش میگذارد و هم میتواند الگوی موثری برای درام سازی باشد.
بازی های موثر فرخ نعمتی و فرزندش که به خوبی توسط علی عباسی زاده ایفا شده و در جاهایی چالش های پدری فرزندی را به نمایش گذاشته از یک طرف و بازی تاثیرگذار ثریا قاسمی در نقش مادری نگران فرزند به شدت میتواند با ارتباط مخاطبان ایرانی روبرو گردد.
هوشمندی رامین عباسی زاده طراح و تهیهکننده سریال رحیل در تمرکز بر چنین مفاهیمی که اتفاقا از منظر زمانی نیز با رویدادهای سریال همپوشانی نسبی دارد با یک تیر دو نشان زدن است و هم وجه آیینی سریال را جذاب میکند و هم مخاطب را با تاریخ ایران و ایرانی در حفظ حرمت بزرگترها آشناتر میکند.
کم نبودند مخاطبانی که بعد از تولید سریال هزاردستان، عاشق رضا تفنگچی شدند که تا لحظه آخر نگران فرزند و عیال بود و یا با تماشای سریال پدرسالار، عاشق میرزااسدالله شدند که حتی در بدترین شرایط نیز باز هوای فرزندان و خانواده را داشت.
در سریال رحیل نیز گذر بجا و به اندازه از کنار هم آیین های عاشورایی هم اهمیت پدرانگی و مادرانگی در خانواده های ایرانی، سریال را به محصولی مطلوب مخاطب خانواده دوست ایرانی بدل کرده.
این توجه همزمان به آیین های مذهبی و در عین حال تاکید بر حفظ حرمت خانواده همچنان باید در سریالهای تلویزیونی و حتی شبکه خانگی ادامه یابد تا مخاطبان باز هم به جای محصولات خارجی به تماشای محصولات وطنی بنشینند.
