***
اخلاص و توجه به خدا در تربیت
یکی از مهمترین و بلکه ریشهایترین تکنیک و روشی که میتواند راه را برای تربیت فرزند هموار کند، توجه ویژه پدر و مادر به خدا و اخلاص در تربیت است. اما چرا برای خدا تربیت کنیم؟ زیرا اگر برای خدا باشد، برای خدا میماند. متأسفانه بعضی والدین برای تربیت کودکان خود به دنبال این هستند که فرزندان خود را با انواع هدایتگریها و تربیتهای سلیقهای به رخ دیگران بکشند و این طفل معصوم را ابزاری برای خودنمایی قرار دهند. آنها در واقع ناخواسته فرزند را طعمهای برای مطرح کردن خود میکنند، در حالی که اگر با دقت به علت رفتار خود توجه کنند، به این مطلب پی خواهند برد که هر چه انسان برای غیرخدا تلاش کند، روزبهروز نگران این است که مبادا نوع تربیت، من و فرزندم را از چشم دیگران بیندازد و این امر فرزند را نیز ناخالص کرده و فرزند نیز برای اینکه نظر پدر و مادر را بیشتر جلب کند، به دنبال خودنمایی و رفتارهایی خواهد رفت که باعث تمجید او شود. اگر برای خدا و به خاطر خدا برای تربیت فرزند قدمی برداریم، بیشک فرزندمان نیز از ریا و خودنمایی رها و از همان کودکی باعث محبت مردم به او میشود. فطرهای پاک و الهی اگر در مسیر صحیح خود قرار گرفت، مثل عطری است که با قراردادن آن در یک محیط شامه انسانهای الهی را معطر و باعث محبت و توجه میشود. امام سجاد (ع) برای توجه والدین به تربیت الهی و خالصانه در مورد حق فرزند بر پدر و مادر میفرماید: «وَ الدَلَالَهِ عَلَى رَبِهِ عَزَوَجَلَ تو باید راهنمای فرزندت به سوی خدای متعال باشی.» از اینکه امام سجاد (ع) از بین تمامی اسمای الهی کلمه رب را انتخاب میکند، در واقع میخواهد بگوید باید مربی واقعی فرزندت را خدا قرار دهی، یعنی دست او را در دست خدا بگذاری و این فقط با اخلاص در تربیت محقق میشود.
ارتباط شایسته پدر و مادر با یکدیگر برای تربیت کودک
پدر و مادر دو نیمه از یک میوهای هستند که در مقابل فرزند و در معرض افکار و رفتار او قرار میگیرد، از این رو اگر بین آنها مهربانی، عطوفت و احترام به یکدیگر وجود داشته باشد، این اتفاق باعث ایجاد آرامش بین نقشآفرینان تربیت فرزند و همزمان باعث آرامش فرزند خواهد شد؛ فرزندی که از همان کودکی محبت و تنفر را درک و لمس میکند. او تشنه احترام و متنفر از کینه و بدلی و نگرانی است. متأسفانه یکی از عوامل مهمی که فرزندان مخصوصاً کودکان را در دوران کلیدی تربیت از احساس آرامش بیبهره میکند، همین اختلافات و ضعف ارتباط عاطفی بین زن و شوهر و به تعبیری پدر و مادر است. پدران و مادران بدانند اگر محیط پاک تربیت را در معرض اختلافات و بددلی و مشاجره خود قرار دهند، بیشک این امر باعث نگرانی و بیاعتمادی فرزند خواهد شد و چه تبهکارانی که بعد از گرفتارشدن در دام عدالت علت اصلی این بزهکاریها را طلاق یا اختلافات و مشاجرات پدر و مادر در دوران کودکی میدانند. پس پدر و مادر باید مواظب نعمت و رحمتی که خدای متعال بعد از ازدواج برای آنان قرار داده است، باشند.
فضای آرام در محیط منزل
یکی از مواردی که در تریبت کودک تأثیر قابل توجهی دارد، محیط رشد فرزند است. بیشک گلدانی که قرار است این گل زیبا در آن قرار گیرد، باید مناسب باشد. اولین محیطی که فرزند تجربه میکند، دوران بارداری و همراهی او با مادر است و برای اینکه فرزند در این محیط از تربیت مادر و پدر محروم نشود، سفارشات دین اسلام برای دوران بارداری را باید سرلوحه زندگی قرار دهند. پدر باید در دوران بارداری همسر از هر گونه رفتاری که باعث رنجش او شود، خودداری و مادر نیز از هر گونه کاری که باعث اثرگذاری منفی در این دوران است، دوری کند. همچنین پدر و مادر باید در محیط منزل مواظب رفتارهای خود باشند تا این محیط برای فرزند آرامبخش باشد. آنان باید به جای مشاجره و کشاندن انواع گناهان به محیط پاک منزل به شدت به دنبال ایجاد فضای معنوی شاد و محبتآمیز از طریق ابراز محبت، دوستی و همکاری در درون منزل باشند. امنیت و آرامش بهترین هدیهای است که ما به کودکان خود میدهیم.
فضای تکریم، تشویق و تجلیل در مقابل تحقیر، تبعیض و تضعیف
پدر و مادر باید فضای تربیت کودک را تحت تأثیر رفتارهای تحقیرآمیز و تضعیف و تبعیضگونه قرار ندهند. گاهی اوقات برای اینکه فرزندان را به یک کار شایسته و صحیح هدایت و راهنمایی کنیم، به جای نشان دادن الگوی شایسته و تشویق و تکریم آنان یا او را به خاطر رفتار کودکانه تحقیر یا تضعیف کرده یا فرزندان دیگران را تضعیف و تحقیر میکنیم تا مثلاً فرزند ما رشد پیدا کند، در حالی که اگر برای رشد معنوی فرزندان خود فرزندان دیگران را در مقابل فرزند خود قرار دهیم و مقایسهای غیرمنصفانه داشته باشیم، یقیناً جلوی رشد او را میگیریم و بذر بدبینی و کینه از خود و دیگران را در وجود فرزندمان میکاریم و روحیه خودبرتربینی را در فرزندمان ایجاد میکنیم.
اخلاقمداری در تربیت کودک
یکی از عواملی که در تربیت صحیح فرزند تأثیر بسزایی دارد، توجه به رعایت اخلاق و مسائل اخلاقی مثل عمل به وعده، صداقت در گفتار، صبر و بردباری و اقسام دیگر صفات اخلاقی است. به طور مثال اگر انسان تمام امکانات مادی و همه شرایط یک زندگی مادی را برای فرزند فراهم کند ولی نسبت به رعایت وعدههایی که به فرزندان در کودکی و نوجوانی میدهد، بیتفاوت باشد، بسیار آسیبزاست، چراکه کودکان تمام رفتارها و گفتارهای پدر و مادر را مثل یک حرف جدی که به زودی اتفاق خواهد افتاد، در ذهن خود نگه میدارند و اگر این وعدهها عملی نشود، فرزندان نسبت به پدر و مادر بیاعتماد خواهند شد، از این رو است که رسول خدا (ص) فرمود: کودکان خود را دوست بدارید و با آنان مهربان باشید، وقتی به آنها وعدهای میدهید، حتماً وفا کنید، زیرا کودکان، شما را رازق خود میپندارند.
در مثالی دیگر اگر فرزندی در رفتار پدر و مادر در کودکی تبعیضی را نسبت به خود و دیگر کودکان و فرزندان ببیند، نسبت به پدر و مادر بدبین میشود و به جایگاه تربیتی فرزند ضربه خواهد خورد. پدری با دو فرزند خود شرفیاب محضر رسول اکرم (ص) بود. یکی از فرزندان خود را بوسید و به فرزند دیگر اعتنایی نکرد. پیغمبر (ص) که این رفتار را مشاهده کرد، به او فرمود: چرا با فرزندانت به طور مساوی رفتار نمیکنی؟ اگر این رفتار، رفتار خوبی بود، یقیناً پیامبر (ص) به این شخص تذکر نمیداد. این تبعیض باعث خدشهدار کردن روحیه فرزند دیگر میشود، بنابراین پیامبر (ص) او را از این کار نهی کرد.
