با وجود اینکه قیمت خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ رقم مورد انتظار گندمکاران نبود، اما خبرهای رسیده حاکی است خرید تضمینی گندم تاکنون از ۹/۷ میلیون تن عبور کرده و تا پایان فصل برداشت میزان خرید به ۱۰میلیون تن میرسد. برای ادامه این روند صعودی در سالهای آتی گندمکاران به مشوقی برای افزایش تولید و فروش گندم به دولت نیاز دارند؛ مشوقی که با محاسبه منطقی قیمت تمامشده تولید در مهر ماه همزمان با آغاز فصل کاشت باید اعلام شود، البته برخی گندمکاران همچنان از تأخیر چندماهه دولت در پرداخت مطالباتشان گلهمند هستند و توقع دارند با دریافت بهموقع پولشان برای سال زراعی آتی برنامهریزی کنند.
دولت سیزدهم در سال آغازین شروع به کارش نرخ گندم را اعلام کرد و در فروردین ماه ۱۴۰۱ به دلیل وقوع جنگ اوکراین و افزایش هزینههای تولید گندم نرخ خرید تضمینی را از ۷ هزارو ۵۰۰ تومان به ۱۱هزارو ۵۰۰ تومان افزایش داد، اما در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ به دلایل نامعلومی در اعلام قیمت خرید تضمینی گندم تعلل کرد، به طوری که با گذشت ۱۵ روز از آغاز برداشت گندم در فروردین امسال هنوز نرخهای جدید اعلام نشده بود. همزمان با تأخیر دولت در اعلام نرخ خرید تضمینی گندم، دلالان دستبهکار شدند و با سوءاستفاده از عدماعلام نرخ خرید تضمینی، گندم کشاورزان را اندکی بالاتر از سال گذشته پیشخرید کردند. در آن زمان نرخ این کالای استراتژیک در عراق به ۳۰هزار تومان رسیده بود.
هرگاه که رسانهها به این موضوع میپرداختند، ساداتینژاد، وزیر سابق وزارت جهاد کشاورزی وعده میداد موضوع در حال بررسی در شورای سیاستگذاری دولت است و مقرر شده نرخ جدید به ۱۳هزار تومان افزایش یابد. در نهایت پس از فرازونشیب بسیار نرخ خرید تضمینی گندم ۳هزار تومان کمتر از قیمت تمامشده آن یعنی حدود ۱۵هزار تومان اعلام شد.
با اعلام این نرخ انجمن گندمکاران و فعالان بازار از احتمال عدماستقبال گندمکاران سخن گفته و پیشبینی کرده است مانند سال ۱۴۰۰ دولت مجبور به واردات گندم شود، اما پیشبینی کارشناسان چندان درست از آب درنیامد و به رغم پرداخت مطالبات گندمکاران با تأخیر چند ماهه، گندمکاران بار دیگر دین خود را به دولت نشان و فروش گندم به دولت را به دلالان و واسطهها ترجیح دادند. در اینباره معاون امور زراعی وزارت جهاد کشاورزی در گفتگو با رسانهها میگوید: خرید تضمینی گندم تاکنون از ۹/۷ میلیون تن عبور کرده است و برآوردها نشان میدهد تا پایان فصل برداشت میزان خرید به ۱۰میلیون تن برسد که بیانگر خودکفایی کشور در تأمین گندم در دولت سیزدهم است. به عبارت دیگر دولت امسال ۱۰میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری کرده که برای تأمین آرد نانواییها کافی است و به واردات گندم نیازی نداریم. این اتفاق مهم علاوه بر تأثیر در امنیت غذایی کشور، چانهزنی ما را در مذاکرات سیاسی تقویت میکند، در معادلات جهانی غذا به ابزار سیاسی تبدیل شده است و کشوری که نتواند نان خود را تأمین کند، مجبور به عقبنشینی سیاسی میشود.
رشد ۱۱۴ درصدی خرید تضمینی گندم نسبت به سال ۱۴۰۰
آمار خرید تضمینی گندم در سال۱۴۰۰ حدود ۴ میلیونو ۵۰۰هزار تن و در سال۱۴۰۱ حدود ۷ میلیونو ۵۰۰هزار تن بوده است، بر این اساس خرید تضمینی گندم امسال نسبت به سال۱۴۰۰ حدود ۱۱۴درصد و نسبت به سال۱۴۰۲ حدود ۴۱درصدی رشد داشته است.
در دو سال اخیر با کاهش ۵ میلیون تن واردات گندم، توانستیم ۲ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی داشته باشیم. سیدمجتبی خیام نکویی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی به سه دلیل افزایش خرید تضمینی گندم در سال جاری اشاره میکند و میگوید: امسال از کودهای فسفاته و پتاسه در کشت گندم به میزان کافی استفاده شد.
همچنین کشاورزان از بذرهای اصلاحشده به خوبی استفاده کردند و اینها عامل افزایش تولید و خرید تضمینی گندم در کشور شد.
کشت قراردادی گندم در سطح ۱/۵ میلیون هکتار
«کشاورزی قراردادی» طرح دیگری بود که وزارت جهاد کشاورزی امسال برای افزایش تولید گندم اجرایی کرد، پایگاه اطلاعرسانی دولت هم اعلام کرده است امسال بیش از یکمیلیونو۵۰۰هزار هکتار اراضی گندم به صورت قراردادی کشت شده است. در این طرح با هدف تغذیه بهینه مزارع دیم و آبی، نهادهها در زمان کاشت در اختیار کشاورزان قرار میگیرد و بهای آن در انتهای برداشت دریافت میشود.
برنامه سال آینده، افزایش تولید کالاهای اساسی
دولت جهش تولید گندم و دیگر کالاهای اساسی را برای سال آینده هم برنامهریزی کرده است، به طوری که در برنامه کشت قراردادی سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ حداقل در سطح ۳میلیون هکتار کشت قراردادی گندم، جو و دانههای روغنی هدفگذاری شده و در صورت آمادگی کشاورزان و تأمین اعتبار و امکانات، سقف کشت قراردادی این محصولات در سطح بیش از ۶میلیون هکتار پیشبینی میشود.
این طرح به خوداتکایی در تولید گندم، کاهش واردات جو و تأمین قسمتی از کنجاله و روغن مورد نیاز کشور که جزو برنامههای اصلی وزارت جهاد کشاورزی است، کمک خواهد کرد. تأمین غذای آینده جهان نیاز به شگردهای جدیدی دارد، معادلات جهانی تغییر کرده و حتی قانون تجارت جهانی که باید مرزها آزاد گذاشته شود نیز نقض میشود، تعرفههای سنگین برای صادرات وضع میشود و خودکفایی ایران در گندم اهمیت زیادی پیدا میکند. بررسی آمار میزان خرید تضمینی گندم در سالهای گذشته و مقایسه با سال جاری هم بیانگر واقعیت تولید گندم کشور است. اکنون که کشاورزان همکاری و برای رسیدن به خودکفایی دولت را یاری کردهاند، زمان آن است با اعلام بموقع نرخ خرید تضمینی گندم و تعیین قیمت مناسب با افزایش هزینههای تولید، ادامه خودکفایی در تولید گندم تضمین شود و کار جهادی دولت به سرانجام برسد.
