شرکتهای دولتی از آنجایی که نظم و نسق درخوری نداشته و غالباً کارکنان و مدیران، تعصب و وجدان کاری مطلوبی نیز ندارند و خبری از شایستهسالاری هم نیست، همواره با بینظمی و شلختگی مواجهه بوده و معمولاً عاری از شفافیت هستند. برآیند چنین روندی، نظام حکمرانی کنونی را رقم زده که بستر اصلی ایجاد نارضایتی عمومی است. حال دولت سیزدهم درصدد بهبود این شرایط است و به همین منظور آییننامه انتظامبخشی، شفافسازی و ضابطهمندسازی درآمدها و هزینههای شرکتهای دولتی را تدوین کرده است. در صفحه پیشرو به بررسی تلاش دولت برای انتظامبخشی شرکتهای دولتی از نگاه صاحبنظران و اهل فن میپردازیم.
شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی برای بهبود حاکمیت شرکتی، عملکرد و پاسخگویی مهم است. برای دولتها تشویق و حمایت از شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی مهم است، زیرا این امر میتواند به ایجاد منابع جدید درآمد و حمایت از رشد اقتصاد ملی کمک کند. همچنین از چندین جهت اهمیت ویژهای دارد و زمینه را برای تحول در مدیریت شرکتهای دولتی و افزایش سودآوری این شرکتها در بودجه سنواتی و هدایت منابع و داراییهای این شرکتها به سمت توسعه اقتصادی فراهم خواهد کرد.
یکی از محورهای اساسی در زمینه آیین نامه جدید انتظامبخشی به شرکتهای دولتی، بحث شفافیت در عملکرد شرکتهای دولتی است. شفافیت صورتهای مالی شرکتهای دولتی عاملی حیاتی در بهبود مدیریت این شرکتها و افزایش سودآوری آنها در بودجه سالانه است. همچنین یک عنصر اساسی در جهت دهی منابع و داراییهای این شرکتها به سمت توسعه اقتصادی است. اهمیت شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی را نمیتوان نادیده گرفت، زیرا نقشی حیاتی در ارائه اطلاعات لازم برای ذینفعان برای نظارت بر عملکرد این شرکتها و پاسخگویی مدیریت آنها دارد.
شرکتهای دولتی ایجاد و تحت مالکیت دولت هستند و نقش بسزایی در اقتصاد دارند. این شرکتها معمولاً در صنایع استراتژیک مانند انرژی، مخابرات و حمل و نقل فعالیت دارند. عملکرد شرکتهای دولتی برای توسعه اقتصادی یک کشور، حیاتی است و مدیریت آنها باید شفاف و پاسخگو باشد تا اطمینان حاصل شود که آنها کارآمد و مؤثر عمل میکنند. شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی به چند دلیل حائز اهمیت است.
اولاً، کمک میکند تا اطمینان حاصل شود که شرکتهای دولتی در بهترین منافع ذینفعان خود مدیریت میشوند. دلیل این امر این است که صورتهای مالی، اطلاعات مورد نیاز برای نظارت بر عملکرد شرکت و پاسخگویی مدیران آن را در اختیار ذینفعان قرار میدهد. به عنوان مثال، سهامداران میتوانند از صورتهای مالی برای ارزیابی سلامت مالی شرکت استفاده کنند و تصمیمات آگاهانهای در باره سرمایهگذاری یا واگذاری سهام خود بگیرند. کارکنان میتوانند از صورتهای مالی برای ارزیابی توانایی شرکت در پرداخت حقوق و ارائه مزایا استفاده کنند. مشتریان میتوانند از صورتهای مالی برای ارزیابی ثبات و قابلیت اطمینان شرکت به عنوان تأمین کننده استفاده کنند. جامعه گستردهتر میتواند از صورتهای مالی برای ارزیابی سهم شرکت در اقتصاد ملی و تأثیر آن بر محیط زیست استفاده کند.
ثانیاً، شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی میتواند حاکمیت شرکتی را بهبود بخشد. حاکمیت شرکتی سیستمی از قوانین، رویهها و فرآیندهایی است که از سوی آن یک شرکت هدایت و کنترل میشود. شفافیت در صورتهای مالی یکی از اجزای حیاتی حاکمیت شرکتی است، زیرا کمک میکند تا اطمینان حاصل شود که شرکتها به شیوهای مسئولانه و اخلاقی اداره میشوند. برای مثال، اگر صورتهای مالی یک شرکت شفاف نباشد، ممکن است برای ذینفعان سختتر باشد که مدیران شرکت را در قبال اقدامات خود پاسخگو بدانند. شفافیت در صورتهای مالی همچنین میتواند به شناسایی مناطقی که شرکت در آنها عملکرد ضعیفی دارد یا فرصتهایی برای بهبود وجود دارد، کمک کند که میتواند به هدایت تصمیمگیری استراتژیک و بهبود عملکرد کلی شرکت کمک کند.
ثالثاً، شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی میتواند منجر به استفاده کارآمدتر از داراییهای دولتی شود. وقتی صورتهای مالی شفاف هستند، شناسایی مناطقی که شرکت در آن منابع را هدر میدهد یا منابع را میتوان برای بهبود عملکرد بهتر تخصیص داد، آسانتر میشود. این میتواند به کاهش هزینهها و بهبود بهرهوری کمک کند که در نهایت به نفع اقتصاد ملی باشد. به عنوان مثال، اگر یک شرکت دولتی بتواند هزینههای خود را با بهبود کارایی کاهش دهد، ممکن است بتواند سود بیشتری ایجاد کند که میتواند برای تأمین مالی برنامههای اجتماعی، پروژههای زیربنایی و سایر ابتکاراتی که به نفع عموم است مورد استفاده قرار گیرد.
در نهایت شفافیت در صورتهای مالی شرکتهای دولتی میتواند منابع درآمدی جدیدی را برای دولت ایجاد کند. زمانی که شرکتهای دولتی عملکرد خوبی داشته باشند و سود ایجاد کنند، میتوانند با پرداخت سود سهام به دولت به اقتصاد ملی کمک کنند. این سود سهام میتواند برای تأمین مالی برنامههای اجتماعی، پروژههای زیربنایی و سایر ابتکاراتی که به نفع مردم است، استفاده شود. با بهبود عملکرد مالی شرکتهای دولتی از طریق شفافیت بیشتر، دولت میتواند منابع درآمدی جدیدی ایجاد و از رشد اقتصاد ملی حمایت کند. شرکتهای دولتی میتوانند با ارائه اطلاعات اضافی درباره عملکرد مالی خود، مانند سطح بدهی، ساختار سرمایه و نسبتهای مالی، شفافیت را بهبود بخشند. این میتواند به ذینفعان کمک کند تا سلامت مالی شرکت و چشم انداز آینده را بهتر درک کنند.
