چشمان معصومشان انگار به دنبال محبت میگردد. آغوشی را جستوجو میکنند که دست سرنوشت از آن محرومشان کردهاست. چهرههای کودکانهشان مثل بقیه بچهها شاد نیست. میتوان گرد غم یتیمی را در ته چهرههای یکایک این بچهها دید و شناسایی کرد. با تمام اینها، اما کم نیستند خانوادههایی که حضور این بچهها را در زندگیشان کم دارند. زن و شوهرهایی که پازل خوشبختیشان کامل نیست و یک قطعه از آن کم است. زنان و مردانی که نمیتوانند حس مادرانه و پدرانهای را که در وجودشان به ودیعه گذاشتهشده انکار و وانمود کنند بدون گرمای حضور یک کودک هم خوشبختیشان کامل است. فرزندخواندگی، اما میتواند پازل زندگی این زوجها را کامل کند و آغوش گرم و مهربان پدر و مادر را به کودکان یتیم باز گرداند. با وجود این، سرپرستی این کودکان هم گاهی با دردسرهایی همراه است و یکی از این دردسرها مسئله اوراق هویتی آنهاست؛ موضوعی که روز گذشته رئیسجمهور در مراسم گرامیداشت هفته بهزیستی و همایش تجلیل از خانوادههای فرزندپذیر در سالن اجلاس سران پیشنهاد کرد: «با کدگذاری و تهیه اسناد پشتوانهای، صدور اسناد هویتی و شناسنامه برای خانوادههای فرزندپذیر به شکلی انجام شود که این کودکان تحقیر نشوند.»
اتفاقات متعددی میتواند موجب شود که کودکی یتیم شده و نتواند طعم مهر مادر و پدر را بچشد. حوادث جادهای، طلاق، اعتیاد و دهها دلیل دیگر میتواند بین مادر و پدر و فرزند یا فرزندان جدایی بیندازد. همچنانکه در ایام کرونا به دلیل ابتلای والدین به کرونا و مرگ آنها ۵۱ هزار کودک پدر یا مادر خود را از دست دادند و یتیم شدند.
سفارشات آیات و روایات درباره کودکان یتیم
محرومیت از مهر والدین رنجی دردناک است. آنچنان دردناک که خداوند در قرآن در خصوص یتیمان سفارش ویژهای داشته و با تأکید بر یتیمنوازی بر اکرام و احسان به یتیمان تأکید و از ظلم به یتیم و خوردن مال آنها برحذر داشتهاست. همچنین سرپرستی یتیمان در آیات قرآن و روایات اسلامی توصیه شدهاست. اصلاً رسول مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی (ص)، خودشان یتیم بودند و پیش از تولد پدر و در عنفوان کودکی مادرشان را از دست دادند. از همینروست که جایگاه یتیمان در جهانبینی اسلامی جایگاه بالا و والایی است و در برخورد با این کودکان باید ملاحظات گستردهای را در نظر گرفت.
دردسرهای فرزندخواندگی
فرزندخواندگی، اما دردسرها و سختیهای خودش را دارد. از مراحل ثبتنام تأیید گرفته تا حتی شناسنامه گرفتن برای فرزندخواندهها. بهزیستی پس از بررسی شرایط متقاضیان فرزندخواندگی در صورت مساعدبودن وضعیت، تقاضای ثبتشده را به ضمیمه نظر کارشناسی برای رسیدگی و اعلام نظر به شعب دادگاه خانواده محل سکونت متقاضی ارسال میکند. در ادامه دادگاه خانواده پس از انجام مراحل قانونی حکم قطعی سرپرستی کودک را برای متقاضیان فرزندخواندگی صادر میکند. همزمان مفاد حکم صادرشده از سوی دادگاه در مورد سرپرستی کودکان بیسرپرست به اداره ثبت احوال و بهزیستی جهت ثبت و اجرا ابلاغ میشود. سپس اداره ثبت احوال پس از دریافت مفاد حکم ابلاغ شده مکلف است نام و نام خانوادگی کودک یا نوجوان موردنظر را پساز انجام امور اداری و ثبتی در شناسنامه والدین جدید ثبت و برای او شناسنامه جدید صادر کند. پس از قطعیشدن حکم فرزندخواندگی طبق ماده ۲۲ قانون حمایت از کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست مصوب سال ۱۳۹۲ خورشیدی در شناسنامهای جدید که برای کودک یا نوجوانی که به فرزند خواندگی پذیرفته شدهاست، نام و نام خانوادگی سرپرستان ثبتشده و در قسمت توضیحات مفاد حکم سرپرستی و نام و نام خانوادگی والدین اصلی و واقعی وی در صورت مشخص بودن، درج میشود؛ موضوعی که میتواند برای بچهها و والدین آنها دردسرها و نگرانیهایی را ایجاد کند و به نوعی با ورود کودک به هر فضای تازهای کافی است تا افراد شناسنامه او را ببینند و متوجه شوند او یک فرزندخوانده است.
این مسئله ممکن است به لحاظ روحی و روانی برای این بچهها سنگین باشد و آنها را با چالش مواجه کند. همچنان که برای پدر و مادرها هم خوشایند نباشد هر کسی بداند فرزندشان فرزند بیولوژیکی آنها نیست و فرزندخوانده است. رفع این چالش، اما آنقدرها هم سخت نیست و میشود برایش راهکارهایی را در نظر گرفت.
پیشنهاد رئیسجمهور برای رفع مشکل هویتی فرزندخواندهها
روز گذشته سیدابراهیم رئیسی، رئیسجمهور در مراسم گرامیداشت هفته بهزیستی و همایش تجلیل از خانوادههای فرزندپذیر در سالن اجلاس سران با تأکید بر حمایت علی الدوام سازمان بهزیستی و وزارت رفاه از کودکان بدون سرپرست و دارای معلولیت، رفع برخی نگرانیها و دغدغههای خانوادههای فرزندپذیر به خصوص در زمینه اسناد هویتی کودکان را از نکات دارای اهمیت برشمرد.
از نگاه رئیسجمهور در تهیه شناسنامه و تنظیم اسناد هویتی برای این کودکان و خانواده فرزندپذیر نباید به نحوی عمل شود که آنان احساس تحقیر کنند، بلکه باید اسناد به شکلی تنظیم شود که مشکلی برایشان ایجاد نشود. وی در این زمینه پیشنهاد داد کارت شناسایی کودکان بدون سرپرست با کدگذاری و تهیه اسناد پشتوانهای تسهیل شود، بهطوری که در اسناد هویتی مورد نیاز دستگاهها این شناسایی با سهولت صورت گیرد، اما در اسناد هویتی که در اختیار خانوادهها و فرزندان قرار میگیرد، توجهات لازم به نیازهای آنان صورت گیرد تا مشکلی برای آنها پیش نیاید. آیتالله رئیسی پیشنهاد داد در اسنادی که در اختیار کودک و جامعه است، این کدها مشخص نباشد و صرفاً برای خانواده و در اسناد رسمی تعریف شود.
حمایت از خانوادههای فرزندپذیر
آیتالله رئیسی با تأکید تسهیل فرآیند فرزندخواندگی در دولت سیزدهم گفت: «در این دولت پذیرش فرزند برای خانوادههای متقاضی تسهیل شد تا بدون سازوکار اداری پیچیده و وقتگیر، این کار انجام شود به طوری که شیرخوارگاه آمنه به سرعت توانست کودکان را به دست خانوادههای داوطلب بسپارد.» وی وظیفه دولت را حمایت از مؤسسات نگهداری از کودکان بیسرپرست دانست و گفت: «با وجود همه زحماتی که در این مؤسسات میکشند، مؤسسه جای نگهداری کودک نیست؛ جای نگهداری کودک کانون پر مهر خانواده است.»
رئیسجمهور با طرح شعار «حمایت از دولت، مراقبت از خانوادهها» برای تسهیل مسائل مربوط به خانوادههای فرزندپذیر گفت: «اقدام ارزشمند و قابلتقدیر خانوادههای فرزندپذیر برای مراقبت از کودکان حتماً باید با حمایت دولت، سازمان بهزیستی و خیرین همراه باشد که این خانوادهها به دلیل مسائل مالی و حقوقی دچار مشکل نشوند.»
آیتالله رئیسی با بیان اینکه توجه به معلولان نباید به روزهای نامگذاریشده برای تکریم آنها خلاصه شود، تصریح کرد: «نامگذاری این روزها به شکل نمادین صورت گرفته و باید در طول سال این کمک، مساعدت و توجه به این کودکان و خانوادههای فرزندپذیراستمرار داشته باشد.» آیتالله رئیسی همچنین ضمن تأکید بر حمایت از خانوادههای فرزندپذیر گفت: «در عین حضور خانواده برای مراقبت از کودکان، حمایت دولت، سازمان بهزیستی و مؤسساتی که خیرین در آنجا فعال هستند، باید وجود داشتهباشد تا به خانوادهها کمک شود و نباید خانوادههای فرزندپذیر را رها کنیم.» رئیسجمهور نیاز برخی خانوادههای فرزندپذیر به کمک مالی و حقوقی و نیز مسکن را مورد اشاره قرار داد و افزود: «حتماً باید همواره این کمک از سوی دولت وجود داشته باشد.»
تلاش بیشتر برای توانمندسازی معلولان
رئیسجمهور با قدردانی از اقدامات انجامشده در سازمان بهزیستی برای رسیدگی به نیازهای خانوادههای تحت پوشش، بخش دیگری از وظایف این سازمان را توانمندسازی بیشتر معلولان به ویژه در زمینه اشتغال و تهیه مسکن عنوان کرد. آیتالله رئیسی گفت: «تأمین اشتغال و مسکن کسانی که دارای معلولیت ذهنی هستند، مهم است و باید تسهیل شود؛ البته تاکنون رشد خوبی در این دو بخش شاهد بودیم، ولی باز هم نیاز به تلاش بیشتر دارد.» رئیسجمهور مناسبسازی مسیر تردد معلولان را مورد تأکید قرار داد و تصریح کرد: «مناسبسازی ادارات و سازمانها و مراکز و مدارس نیازمند کار جدی دستگاههاست.»
برنامهریزی برای پیشگیری از معلولیتها
آیتالله رئیسی گریزی هم به مسئله پیشگیری از معلولیتها زد و با بیان اینکه سازمان بهزیستی، وزارت رفاه و همه دستگاهها باید در حوزه پیشگیری از معلولیت تلاش کنند، اظهار داشت: «این بدان معنا نیست که برخی فقط با احتمال اینکه ممکن است طفل معلولیت جسمی پیدا کند، سقط جنین را تجویز کنند، زیرا این کار قتل نفس است. سقط جنین در مواردی که با بررسیهای دقیق قطعی باشد، انجام میشود.» وی در ادامه تصادفاتی را که منجر به معلولیت میشود، مورد اشاره قرار داد و افزود: «دقت در رانندگی، توجه به نقاط حادثهخیز در جادهها، کاستهشدن از تصادفات میتواند معلولیتها را کاهش دهد.»
آیتالله رئیسی با تأکید بر انجام اقدامات لازم برای پیشگیری از معلولیتهای جسمی، تأمین اقلام مورد نیاز افراد دارای معلولیت جسمی با کمک دولت را به دستگاههای مسئول یادآور شد.
رئیسجمهور همچنین گفت: «نکته مورد توجه آن است که بهزیستی ما باید اجتماعمحور و خانوادهمحور باشد به طوری که به جای اینکه افراد به بهزیستی مراجعه کنند، بهزیستی به خانوادهها مراجعه کند.»
