احمد بن فضلان بن عباس دارای سفرنامه ای ارزشمند در تاریخ بلاد ترک، خزر، روس و صقالبه است. او همراه با گروهی چند نفره در روز پنج شنبه یازدهم صفر سال 309 از بغداد سفر خود را شروع کرده و از همدان، ری و سپس بخارا عبور کرد و نزد پادشاه اسلاو رفته و در نهایت به بغداد برگشت.
ابن فضلان در این سفر که یازده ماه طول کشیده است مشاهدات عینی و جزئیات دقیق، تاریخ عزیمت و مدت مسافرت و تعداد روزها و خط سیر سفر خود را به وضوح معلوم و مشخص کرده و این مسائل را به طوری شیوا و ادیبانه در سفرنامه خود عنوان کرده است.
نسخه سفرنامهای که در برنامههای سه شنبههای علمی و فرهنگی رونمایی شد، تنها نسخه خطی منحصر و یگانه این رساله ارزشمند در جهان است که در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره 5229 نگهداری میشود. این سفرنامه که از 4 رساله تشکیل شده از صفحات 196 الی 212 به سفرنامه ابنفضلان اختصاص یافته است.
این نسخه کتابت شده در قرن ششم هجری به خط نسخ 19 سطری در 212 حنایی است که توسط ابن خاتون عاملی در سال 1067 هجری قمری وقف این مکان شده است. این رساله به خاطر نفاست و ارزش آن به زبانهای مختلف روسی و آلمانی ترجمه شده است.
رئیس نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی خراسان رضوی، به عنوان سخنران این جلسه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی را قرارگاه دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد.
علی باقری تصریح کرد: این سازمان میکوشد با استفاده از اشتراکات فرهنگی و ظرفیتهای تعاملی اهداف الهی و بشر دوستانه نظام مقدس جمهوری اسلامی، منویات مقام معظم رهبری و تمدن کهن ملت ایران را به جهانیان بشناساند و با استفاده از فرهنگ و به خدمت گرفتن ابزارهای فرهنگی در دیپلماسی، مناسبات کشورمان را با سایر کشورها ارتقاء بخشد.
وی ادامه داد: امروزه راهبردی شدن روابط ایران و روسیه در زمینه همکاریهای همه جانبه مورد تاکید مقامات ارشد این کشورها است که این هدف را باید از طریق مناسبات فرهنگی و قرابتهای اجتماعی پیگیری کرد.
باقری آستان قدس رضوی را علاوه بر یک مرکز مقدس برای مسلمانان، مرکز علمی و حامل میراث کهن اسلامی و موزهای زنده تمدن سراسر افتخار اسلامی دانست و اقدام کتابخانه رضوی در رونمایی از تنها نسخه کهن و قدیمی ابن فضلان و همانند سازی این نسخه برای اهدا به مسلمانان و دانش دوستان این منطقه را اقدامی ستودنی خواند که در راستای گسترش گفتگوی فرهنگی دو کشور صورت گرفته است.
وی سفرنامه ابن فضلان را از جنس دیپلماسی فرهنگی برشمرد که حکایتی دیرین از ارتباط فرهنگی و در هم تنیدگی تاریخ، فرهنگ و تمدن این منطقه دارد و ارتباط عالم اسلامی را با روسیه خزر و قفقاز بیان میکند.
معاون مفتی جمهوری تاتارستان و رئیس شورای آموزش اسلامی فدراسیون روسیه نیز که به صورت وبیناری در این برنامه حضور داشت، گفت: امروز در روسیه همه زیربناها برای فعالیتهای دینی فراهم است و در حال حاضر 4 هزار نفر شاگرد و دانشجو در مراکز آموزشی اسلامی مشغول به تحصیل هستند.
رفیق محمدویچ محمدشین سفرنامه ابنفضلان را برای کشور روسیه که سالگرد پذیرش اسلام را جشن میگیرد، بسیار مهم عنوان کرد و این نسخه تاریخی را فرصتی برای مطالعه پیرامون تاریخ این منطقه دانست.
وی با اشاره به ارتباطات روسیه و ایران در ادوار گذشته و وجود منابع دسته اول مطالعاتی در مراکز نگهداری نسخ خطی ایران، توسعه ارتباطات فرهنگی را فرصتی برای مطالعات منطقهای عنوان کرد.
