نماینده ویژه رئیسجمهور در امور افغانستان با اعلام اینکه جمهوری اسلامی ایران به جدیت موضوع حقابه رود هیرمند را پیگیری میکند و حقابه هیرمند باید طبق توافق دهه ۵۰ تهران با کابل محقق شود، همکاری طالبان در راستای بازدید کارشناسان ایرانی از سد کجکی را تأیید کرد.
ایران در عین حال که از زمان روی کار آمدن طالبان همواره بر این نکته تأکید کرده که تا تشکیل دولت فراگیر در افغانستان، دولت این کشور را به رسمیت نخواهد شناخت، همزمان در راستای تحقق منافع ملی، تعامل با طالبان را در پیش گرفت که یکی از برجستهترین موارد، برخورداری ایران از حقابه رود هیرمند طبق توافق سال ۱۳۵۱ بود تا به این ترتیب حقوق از دست رفته مردم مردم سیستان و بلوچستان از آب این رود پس از سالها احیا شود. حسن کاظمی قمی، نماینده ویژه و سرپرست سفارت ایران در کابل طی گفتوگویی تلویزیونی با تأکید بر اینکه طالبان باید به معاهده حقابه هیرمند پایبند باشد، از موافقت طالبان برای بازدید کارشناسان ایرانی از سد کجکی خبر داد و خاطرنشان کرد: «حقابه هیرمند در چارچوب معاهده ایران و افغانستان باید تأمین شود.» سرپرست سفارت ایران در کابل در جریان برنامه صف اول گفت: «موافقتهایی اکنون صورت گرفته که متخصصان ما بروند منطقه را ببینند و زمینهساز شود برای اینکه انشاءالله این آب رها شود.» وی گفت که امروز سیستان دچار مشکل است و جمهوری اسلامی ایران از این مسئله غافل نیست. این دیپلمات کهنهکار ایرانی گفت: «من علاوه بر اینکه وظیفه دارم در افغانستان دنبال این باشم که حقابه در چارچوب معاهده تأمین شود، نسبت به آب پایدار در منطقه باید تلاشهای دیگری هم صورت گیرد که آن بر عهده دستگاههای دیگر است که باید کار مکملی انجام شود که نگرانیها برطرف شود، منطقهای که بسیار حاصلخیز است، امروز تبدیل شده به تلی از خاک و تغییر اکوسیستم و فاجعه زیست محیطی ایجاد شده که بتواند انشاءالله تبدیل به یک فضای خرم شود.»
ردپای امریکاییها در تنش
پیش از این مقامات ایران از جمله ابراهیم رئیسی رئیسجمهور از اقدام طالبان در رعایت نکردن حقابه انتقاد کرده بود. طالبان همواره اعلام کرده بود که به حق ایران در این زمینه متعهد است. امیرخان متقی، وزیر امور خارجه طالبان در حاشیه همایش ویژه افغانستان در اندیشکده مطالعات راهبردی اسلامآباد، گفت که این گروه حقابه ایران را به رسمیت میشناسد و هرگز نمیخواهد برای ایران مشکل ایجاد کند. با این حال، دستیابی به حقابه با توجه به نقش امریکاییها در تنشآفرینی در زمینه مسائل مربوط به آب، مسیری است که ایران باید با دقت نظر آن را طی کند. اگرچه امریکاییها از افغانستان خارج شدهاند، اما با دخالت به طرق گوناگون میکوشند تا از فرصتی برای ضربه زدن به منافع ایران غافل نشوند. تلاش امریکا این است که با حمایت از گروه تروریستی داعش و دست گذاشتن روی اختلافات ایران و افغانستان زمینه را برای آتشافروزی در منطقه مساعد کند.
حسن کاظمی قمی در بخش دیگری از این گفتگو درباره رابطه دو کشور همسایه تصریح کرد: «ما فارغ از اینکه دو کشور همسایه هستیم با یک مرز طولانی مشترک، و دارای مشترکات دینی و مذهبی یک رابطه کهن تاریخی بین دولت، حوزه تمدنی، از منظر اقتصاد و تجارت افغانستان یک بازار تجارت خوب در حوزه صادرات ماست، بهعنوان یک بازار باید بر رویش حساب کنیم و توجه کنیم و ساختارها و قوانین متناسب با توسعه روابط تجاری و اقتصادیی را باید ایجاد کنیم، در بین کشورهایی که ما صادر میکنیم جزو کشورهای اول است، در طی سال گذشته میزان روابط تجاری دو کشور عدد ۸/۱ میلیارد دلار بود، در حالی که افغانستان بیش از ۷۰ درصد درآمدهایش که عمدتاً درآمدهای خارجی بود از بین رفت، اما ما در بین کشورها رقم اول را داریم در مسئله تجارت غفلت نکردیم.» وی گفت: «افغانستان میتواند بهعنوان یک اقتصاد مکمل برای ایران عمل کند به این معنا که افغانستان دارای ذخایر و معادن بزرگی است، در حوزه کشاورزی هم همینطور از لحاظ سرزمینی و آبی بسیار غنی است، امروز کشورمان در زمینه صنعت فولاد میخواهد در سال ۱۴۰۴، ۵۵ میلیون تن فولاد تولید کند نیازمند به سنگآهن است، که افغانستان بهترین معادن سنگ و آهن را دارد.»
