روزنامـه فاینــنشـالتایمز اواســط خرداد ۱۴۰۲ (ژوئن ۲۰۲۳) از سفر مخفیانه ویلیام برنز، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) به چین در ماه گذشته خبر داد و نوشت که سفر معتمدترین مقام دولت جو بایدن، شدت نگرانی کاخ سفید از وخامت روابط بین واشنگتن و پکن را نشان میدهد. این دیدار همزمان با تلاشهای واشنگتن برای تعامل با پکن در سطح مقامات ارشد با هدف تلاش برای ایجاد ثبات در روابط دو کشور انجام شده است.
کاخ سفید در تلاش است تعامل با چین را پس از یک دوره پرتنش که در فوریه ۲۰۲۳ با پرواز یک بالن جاسوسی چینی بر فراز امریکایشمالی آغاز شد از سر بگیرد. بحران بالن جاسوسی تلاشها برای برقراری روابط دو کشور را که بایدن و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین طی دیدار در شهر بالی در نوامبر ۲۰۲۲ درباره آن توافق کرده بودند، از مسیر خارج کرد. بایدن ماه گذشته گفته بود انتظار دارد روابط دو کشور در آینده نزدیک گرمتر شود، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد. سفر برنز به چین قبل از اظهارات بایدن در نشست سران گروه ۷ در هیروشیما انجام شده است.
چین در واکنش به اقدامات خصمانه امریکا علیه این کشور که به انحای مختلف از جمله حمایت گسترده از تایوان، اعمال انواع محدودیتها و تحریم علیه مقامات و شرکتهای چینی، ممنوع کردن خرید مصنوعات و کالاهای این کشور به ویژه در بخش الکترونیک و نیز ممنوع ساختن شبکه اجتماعی تیکتاک صورت میگیرد، در ماههای اخیر بیمیلی خود به دیدار مقامات ارشد دو کشور را آشکارا ابراز کرده است. فایننشالتایمز در این زمینه نوشت: امریکا در تلاش برای احیای سفر آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجهاش به چین است که به طور ناگهانی به دلیل حادثه بالن لغو شد، اما پکن تاکنون از دادن چراغ سبز به آن خودداری کرده است. لی شانگ فو، وزیر دفاع چین نیز به تازگی از دیدار با لوید آستین، همتای امریکایی خود در سنگاپور سر باز زد، زیرا واشنگتن از لغو تحریمها علیه وی خودداری کرده است. آستین در واکنش به این مسئله ادعا کرد: «گفتگو بین امریکا و چین ضروری است و به جلوگیری از اشتباهاتی که میتواند منجر به درگیری شود، کمک خواهد کرد.»
هشدار کیسینجر
تشدید تنشها میان امریکا و چین موجب هشدارهای جدی شده است. «هنری کیسینجر» وزیر امور خارجه اسبق امریکا و استراتژیست برجسته امریکایی درباره وقوع جنگ سرد دومی به مراتب خطرناکتر از جنگ سرد اول هشدار داد. کیسینجر اوایل فروردین ۱۴۰۲ در مصاحبه با روزنامه اسپانیایی «موندو» از احتمال آغاز جنگ سرد جدیدی میان پکن و واشنگتن سخن گفت. به اعتقاد او هر دو کشور برخلاف دوران جنگ سرد نخست (که میان امریکا و اتحاد جماهیر شوروی و متحدان آنها از اواسط دهه۱۹۴۰ تا اوایل دهه۱۹۹۰ میلادی درگرفت)، اکنون دارای منابع اقتصادی مشابهی هستند. وزیر خارجه اسبق امریکا تأکید کرد که این دو قدرت بزرگ اقتصادی اکنون به دو رقیب متخاصم تبدیل شدهاند و نباید منتظر ماند که چین به سمت غرب چرخش کند. هشدار کیسینجر به عنوان یکی از بزرگترین و مهمترین سیاستمداران و استراتژیستهای امریکایی درباره وقوع جنگ سرد جدید بین امریکا و چین، تأییدکننده روند تنش و تخاصم رو به تزاید در روابط بین واشنگتن و پکن است که به ویژه به دلیل رویکرد و اقدامات ایالات متحده علیه چین به وجود آمده است. این مسئله امری نیست که از چشم کیسینجر دوره مانده باشد. او پیش از این نسبت به خطر بروز منازعه میان چین و امریکا هشدار داده بود. به باور او، این منازعه میتواند به «بزرگترین چالش فراروی بشریت» تبدیل شود. وزیر خارجه پیشین امریکا با تأکید بر اینکه دو کشور از قدرت نابودکردن جهان برخوردارند، تأکید کرد هرگونه درگیری نظامی میان آنها، وضعیت جهان را به سمت اوضاعی بدتر از دوران پساجنگ جهانی اول سوق خواهد داد.
«وانگ یی» وزیر امور خارجه چین پیشتر هشدار داده بود که آغاز «جنگ سرد جدید» میان کشورش و امریکا، فاجعهای برای کل جهان خواهد بود. مواضع کنونی کیسینجر در حالی بیان میشود که تنش میان واشنگتن و پکن به ویژه بر سر جزیره تایوان، پرونده جاسوسی از طریق بالن، اپلیکیشن «تیک تاک» در کنار نگرانی امریکا از همگرایی چین و روسیه روندی فزاینده به خود گرفته است.
تصویرسازی
امریکا مدتهاست در اسناد بالادستی خود چین را به عنوان مهمترین تهدید علیه خود و نیز جهان غرب شناسایی کرده است و بر لزوم مقابله با بلند پروازیهای پکن تأکید میورزد. «لوید آستین» در جریان رونمایی از استراتژی دفاع ملی در پنتاگون در اواخر اکتبر ۲۰۲۲ گفت که به رغم حمله روسیه به اوکراین، چین همچنان بزرگترین تهدید علیه ایالاتمتحده است. در استراتژی جدید دفاع ملی امریکا آمده که چین در تلاش است منطقه ایندوپاسیفیک و نظام بینالملل را مطابق منافع و ترجیحات اقتدارگرایانه خود تغییر دهد. در متن این استراتژی آنچه فعالیتهای خصمانه چین نسبت به تایوان خوانده شده، بیثباتکننده و چالشی برای صلح در منطقه توصیف گردیده است. مقامات ارشد نظامی و امنیتی دولت بایدن بارها چین را مهمترین چالش ژئوپلتیکی امریکا اعلام کرده و مدعی قصد آن برای تغییر نظام بینالمللی مبتنی بر نظم لیبرال شدهاند. این تصویرسازی مبتنی بر چینهراسی با توجه به رویارویی رو به رشد ایالاتمتحده و چین در عرصه منطقهای و جهانی قابل تبیین است.
اکنون نیز به رغم ادعاهای مقامات دولت بایدن درباره رقابت برابر با چین و تنشزدایی در روابط دوجانبه و اقدامات در این زمینه از جمله سفر مخفیانه برنز به پکن، آنچه از خلال مواضع و اقدامات امریکا در قبال چین از زمان روی کار آمدن بایدن میتوان دریافت، تلاش واشنگتن برای تقابل همهجانبه در عرصههای اقتصادی، تجاری، نظامی و امنیتی، سیاسی و سایبری با پکن و مقابله با ادعاهای دریایی آن است. در واقع واشنگتن از این مسئله در هراس است که چین به همراه روسیه، نظم بینالمللی لیبرال را که جهان غرب مبدع و حامی بقای آن است، به چالش بکشند و اقتدار چند قرنی غرب بر نظام بینالمللی را خدشه دار سازند. از دیدگاه ایالات متحده که همواره رویکرد یکجانبهگرایی را در عرصه جهانی دنبال کرده و به دنبال منافع و اهداف خود به قیمت زیر پا نهادن منافع دیگر کشورهاست، این امر قابل قبول نیست، لذا تلاش میکند بازیگران جدید جهانی به ویژه چین را تا آنجا که توان دارد محدود و تضعیف کند، با این حال بررسی روندهای جهانی نشانگر افزایش ملموس توان چین به عنوان قدرتی شرقی و روسیه به مثابه قدرتی اوراسیایی و افول فزاینده امریکاست. روسیه و چین به عنوان دو قدرت بینالمللی مهم در سالهای اخیر گامهای مهمی برای گسترش همکاریها و نیز اتخاذ مواضع واحد علیه سیاستها و اقدامات یکجانبهگرایانه امریکا برداشته و خواهان اتخاذ رویکرد چندجانبهگرایی به عنوان مبنای نظم بینالمللی جدید هستند. مسکو و پکن معتقدند تحولات بینالمللی و واقعیات نظام جهانی مؤید گذار به سوی نظام چندقطبی است، در حالی که امریکا همچنان با پافشاری بر حفظ نظام تکقطبی و تلاش برای ایفای نقش پلیس جهانی به دنبال اهداف و خواستههای خود از طریق یکجانبهگرایی است.
