انگار قرار نیست یکبار برای همیشه درباره زبالههای استانهای شمالی تصمیمگیری شود. زبالههایی که برای این مناطق فقط به عنوان «دورریزهای روی دست مانده» به حساب نمیآیند، بلکه حالا به بلای جان طبیعت و محیط زیست و انسانهایی که خودشان با بیتوجهی همچنان به تولید زباله میپردازند تبدیل شده است. در مازندران نفوذ شیرابهها به منابع آبی دریا، رودخانهها و سفرههای زیرزمینی، این استان را با چالشهای جدی روبهرو کرده و قلههای سیاه و کثیفی از پسماند در مناطق مختلف استان قد برافراشته است و مسئولان نه میتوانند فرهنگ کم تولید کردن زباله را آموزش داده و جداسازی از مبدأ و بازیافت را اجرا کنند و نه قدرت از بین بردن این همه آشغال متعفن و ویرانگر را دارند.
جالب است هر روز باید این جمله را مرور کنیم که «روزانه بیش از ۳هزار تن زباله در مازندران تولید میشود»، اما هیچ کس ابتدا نمیگوید چطور میتوان این رقم را کاهش داد و یا آن را مدیریت کرد.
بعد از تولید زباله به تولید شیرابهها و معضلات بعد از آن میرسیم که با نفوذ به منابع آبی دریا و رودخانهها و سفرههای زیرزمینی چنان بلایی سر محیط زیست و طبیعت و جانوران میآورند که سالهای سال عوارض آن ادامه خواهد داشت. آنطور که مسئولان اعلام میکنند مازندران به ۹ منطقه زونبندی شده تقسیم شده است، اما همچنان پسماندهای آن در حاشیه دریا و رودخانهها و عرصههای جنگلی دپو میشود و نفوذ شیرابههای آن به منابع زیرزمینی وضعیت هشدار دهندهای به وجود آورده است. دیگر نه جنگل از دست زبالهها آرامش دارد و نه کوه و دریا و رودخانهها، بهطوری که به عنوان مثال، دپوی زباله در منطقه عمارت کوهی از پسماند را ایجاد کرده است و نفوذ شیرابههای آن به رودخانه هراز زنگ خطر را در این منطقه به صدا در آورده و از سوی دیگر انباشت زباله در حاشیه دریا در شهرهای محمودآباد و دیگر شهرهای ساحلی وضعیت مازندران را بغرنج کرده است.
تأکید بر مقرراتی که اجرا نمیشود
شرایط مازندران وضعیت جوی و رطوبت و الگوی مصرف سبب شده تا زباله استان به صورت درهم اعم از تر، خشک و فلزات باشد و این شرایط را سخت کرده است. در عین حال استاندار مازندران در جلسه مدیریت پسماند استان از اجرای طرح مطالعاتی هوشمندسازی مدیریت زباله و پسماند استان خبر داده و گفته است فرمانداران باید در مسائل مرتبط با مدیریت پسماند شهرستانهای متبوع بسیار مطلع و آگاه باشند.
سیدمحمود حسینیپور با بیان اینکه پهنهبندی مدیریت پسماند مازندران باید طبق مقررات و استانداردهای بینالمللی عملیاتی شود، گفت: «آمایش سرزمینی برای دفع بهداشتی زبالههای استان مشخص شده است و نباید خارج از آمایش کاری کرد.»
این مسئول مدل مدیریت پسماند و زباله طبق آمایش سرزمینی مازندران را مهم و حساس توصیف کرد و افزود: «باید حداکثر تا ۴۵ روز آینده مجموعه جانمایی مدیریت پسماند مشخص شود. با توجه به حساسیتهای زیست محیطی منطقه شمال، جانمایی مدیریت پسماند باید به تأیید وزارت کشور و سازمان حفاظت محیط زیست کشور برسد. همه دستگاههای اجرایی در جمعآوری زبالهها در اماکن عمومی مشارکت خوبی داشتند، اما باید در این مورد به جایی برسیم که کاملاً احساس رضایت داشته باشیم.»
پاک کردن صورت مسئله
اینجا همیشه صورت مسئله را پاک میکنند و در مورد آلایندههایی که وارد آب رودخانهها و دریا میشوند هم به جای اینکه جلوی این کار گرفته شود و برای شیرابهها چارهای اندیشیده شود، شناکردن در دریا ممنوع شده است. در همین راستا مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران به شناسایی ۲۷ چالش در مدیریت پسماند استان اشاره کرد و گفت: «نبود تصفیه فاضلاب شهری و دپوی زباله در مناطق جنگلی و حاشیه رودخانه و دریا از جمله مشکلات به شمار میرود.»
عطاءالله کاویان با اشاره به تولید روزانه ۳ هزار تن زباله در استان افزود: «نبود سایت ویژه مدیریت پسماندهای صنعتی دارویی و شیمیایی از دیگر چالشهای فراروی به شمار میرود.» وی با اشاره به اینکه روند ساخت نیروگاههای زباله در ساری شتاب گرفته است، یادآور شد: «نیروگاه زبالهسوز نوشهر روزانه ۱۲۰ تن زباله میسوزاند و به دلیل نداشتن تصفیه خانه شیرابه آن روانه منابع آبی دریای خزر میشود.»
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران نفوذ شیرابهها را یک معضل عظیم عنوان کرده و با تأکید بر اینکه برخی از شناگاههای استان تحت تأثیر مستقیم این مراکز پسماند قرار گرفته، گفت: «اگر این روند ادامه پیدا کند بسیاری از آبزیان و موجودات زنده و حیوانات و پرندگان را از دست خواهیم داد و آنها قربانی بیتدبیری ما خواهند شد.»
سنگ بزرگ...
با شروع فصل تابستان و حضور گردشگران در مازندران یا باید منتظر اجرای برنامههای درست مسئولان شهری برای جمع آوری زبالهها باشیم یا یک کار فرهنگی که همه را ملزم به کمتر تولید کردن زباله و پرتاب نکردن آن به هر جا کند. البته استاندار مازندران مدعی شده «باید آنقدر فضای عمومی استان تمیز باشد تا پرتاب شدن زباله از ماشین یا ریختن زباله در مناطق عمومی اصلاً رخ ندهد» که در جواب این مسئول باید گفت همین کوههای به وجود آمده از زباله را جمعآوری کنید، تبدیل کوچه و خیابان به آیینه پیشکش!
هم اکنون دپو و انباشت غیربهداشتی زباله در مازندران سندی بر ناکارآمدبودن مدیریت پسماند است که وضعیت زیست بوم مازندران را شکننده و وضعیت برخی مناطق را بحرانی کرده است.
در حال حاضر زباله مازندران در ۲۷ منطقه به صورت غیربهداشتی انباشته میشود و سطح وسیعی از عرصههای طبیعی استان را درگیر کرده و این وضعیت، ایجاد مرکز جامع مدیریت پسماند را در استان الزامی میسازد. سرپرست معاونت امور عمرانی استانداری مازندران با بیان اینکه پسماند همه مناطق استان مازندران را درگیر کرده است، گفت: «اینکه زباله در حاشیه جنگل دریا و رودخانه دفع شود این معضل همگانی و همه جایی است و باید به این اجماع برسیم که سایتهای مدرن و مکمل برای مدیریت پسماند در استان ایجاد شود.»
احمد توکلی با بیان اینکه وجود یک سایت مدیریت پسماند مدرن و مجهز برای تأمین نیازها امری ضروری است و این سایت باید به سیستم بازیافت کمپوست ... مجهز باشد و علاوه بر این تفکیک زباله از مبدأ نیز باید به صورت جدی در دستور کار قرار گیرد، گفت: «نبود استاندارد ملی مدیریت پسماند از چالشهای مدیریت پسماند است. طبق قانون مدیریت پسماند، این تکلیف را به سازمان ملی استاندارد داده بود که پروتکل لازم را تدوین کند. در نور سایت مدیریت پسماند راهاندازی شده است و باید به برنامه جامع در حوزه مدیریت پسماند برسیم و از ظرفیت سرمایهگذاران در این بخش بهرهگیری کنیم.»
