در ایران تعطیلات با هجوم مسافران به جادهها و در پیش گرفتن راهها گره خورده و در این سفرها میتوان رد زبالهها را گرفت تا بدانیم کدام استان و منطقه، بیشترین میزبانی را از هموطنان بیمسئولیت داشته است. مسئله زبالههای شمال، پاکسازی معابر و حاشیه شهرها و راهها و دفن و از بین بردن آنها طی سالهای اخیر به یک معضل و چالش بزرگ برای مدیریت این مناطق تبدیل شده است. وضعیت زبالهها به جایی رسیده که حتی در برخی دورهها به شعار اصلی انتخاباتی نمایندگان مجلس یا وعده مسئولان برای گرفتن پست و جایگاهی تبدیل شده است. با این حال یک چیز به وضوح دیده میشود و آن هم فقر فرهنگی مسافرانی که میتوانند آمار میزان تولید زبالههای یک منطقه را روزانه تا هفت برابر بالا ببرند.
کافیست سری به استانهای شمالی بزنیم تا ببینیم با پایان یافتن تعطیلات نوزورزی و بازگشت مسافران از این مناطق، چه چیزی در طبیعت لطیف و دلنواز بهاری بر جای مانده است.
گیلان و مازندران و گلستان، زیر هزاران خروار آشغال و زباله کمر خم کرده و بوی تعفن بیمسئولیتی و بیفکری گروهی از هموطنان از گوشه و کنار جنگلها و سواحل و رودخانهها به مشام میرسد.
در شهرهای مختلف گیلان، از جمله زیباکنار و انزلی که طی چند هفته اخیر میزبان میلیونها مسافر بودند، آنقدر در کنار خیابانها و کوچهها زباله ریخته شده که جمعآوری و دفن و از بین بردن آنها به نوبه خود معضلی بزرگتر است.
با یک حساب و کتاب سرانگشتی و غیررسمی میتوان به این نتیجه رسید که فقط در ایام نوروز چند میلیون تن زباله در طبیعت لطیف و زیبای استانهای شمالی انباشته شده که برای از بین رفتن برخی از آنها باید صدها سال منتظر نشست.
گیلان سرسبز در حالی با تمام توان به مهمان نوازی از مسافران نوروزی رفت که مورد بیرحمانهترین رفتارها و بیمسئولیتی از طرف برخی مسافران قرار گرفت. حالا و با وجود تلاش و دستور مسئولان و مدیران ارشد استان برای جمعآوری زبالهها همچنان حاشیه جادهها و جنگل و سواحل مملو از آشغالهایی هستند که بوی آزاردهندهشان لطافت بهار را از بین میبرد.
افزایش زباله تا ۷ برابر
زبالهها فقط به همانهایی که روی زمین هستند و به چشم میتوان دید، ختم نمیشوند. بلکه نفوذ شیرابهها و آلایندهها به منابع طبیعی و زیست بوم هر روز بیشتر میشود و سطح وسیعی از منابع آبی و خاکی استانهای شمالی را در بر میگیرید و این وضع در حالی است که همچنان چرخه منسوخ شده جمعآوری، دفن و انباشت غیربهداشتی روی میز متولیان امر قرار دارد.
کمی آنطرفتر به مازندران میرویم. جایی که سرانه تولید زبالهاش در روزهای عادی حدود ۳ هزار تن است. اما این میزان در ایام نوروز با ورود بیشمار گردشگران به شهرهای مختلف این استان به ۲۱ هزار تن در روز افزایش مییابد.
این موضوع را دوستداران محیطزیست هم خوب میدانند و همیشه ناله سر میدهند که چرا مسئولان فکری برای چاره این درد نمیکنند.
به گفته آنها روزانه تا حدود ۳۵۰۰ تن زباله در مازندران تولید میشود؛ اما در نخستین ماه سال و تقارن سال نو با ماه مبارک رمضان و همچنین با ورود حدود ۲۰ میلیون نفر گردشگر نوروزی به این استان، میزان تولید زباله حداقل تا هفت برابر افزایش مییابد.
تحقیقات نشان داده که ۳۰ درصد زبالههای مازندران زبالههای خشک و مابقی زبالههایتر هستند. در خوشبینانهترین حالت، این استان فقط توانایی مدیریت ۱۳۰۰ تن از زباله ۳ هزار و ۵۰۰ تنی در روز را دارد که با تشدید آن در این شرایط فقط شرایط بحرانیتر میشود.
هدر رفت زحمات دوستداران محیطزیست
قبل از نوروز بود که دوستداران محیطزیست در گروههای مختلف تلاشهای زیادی برای پاکسازی طبیعت و حاشیه راهها و تفرجگاهها انجام دادند و حالا پس از تعطیلات و به واسطه حضور مسافران در تفرجگاهها و بوستانها، انبوهی از پسماند تلمبار شده که هیچ کس نمیداند باید با آنها چه کار کند.
یکی از پژوهشگران محیطزیست با بیان اینکه امروزه به دلیل افزایش جمعیت، زبالههای شهرها نیز افزایش یافته و از آن گذشته رواج فرهنگ مصرف بیرویه سبب شده میزان تولید سرانه زباله هر ایرانی بیشتر از استاندارد جهانی باشد، میگوید: «در این میان سهم رفتار نامناسب برخی از مسافران که در نهایت بیمسئولیتی اجتماعی، رعایت و احترام به حقوق دیگران و طبیعت را نمیدانند بیش از پیش دشنه بر پیکره زخم خورده طبیعت و بلاتکلیفی مدیریت پسماند مازندران میزند.»
به گفته دکتر شبنم دلفان آذری چگونه است که هموطنی تمام تلاش خود را برای رسیدن به شمال کشور به کار گرفته و در بهترین خودرو نشسته، اما از کمترین اصول اولیه احترام به طبیعت و دیگران بیاطلاع است.
این دکترای محیطزیست یادآور میشود: «جادههای مازندران از دیرباز به طراوت و زیبایی و سرسبزی شناخته میشد که همین به نوع خود خاص بودن جغرافیا و طبیعت، باعث به وجود آوردن به نوعی سیاحت ویژه را برای گردشگران فراهم میکرد، اما طی چندسال اخیر انبوهی از زبالههای تل شده چهره سرسبز شمال را مکدر و آزرده کرده و سیمای دلنشین مازندران را به تصویری ناخوشایند، زشت و آزار دهنده و دردناک برای دوستداران محیطزیست و طبیعت تبدیل کرده است.»
فقر فرهنگی عامل زباله ساز!
رهاسازی زبالههای جا مانده از مسافران نوروزی در حاشیه جادههای زیبای کندوان، هراز و سراسر شمال چهره نازیبایی و نامهربانی را برای این محورهای پرتردد ایجاد کرده است. این در حالیست که مازندران به عنوان استانی گردشگرپذیر و مهمان نواز در تمام فصول سال میزبان میلیونها ایرانی است و صنعت توریسم در این استان شمالی تعطیلی ندارد و از این همه ظرفیت، سهم مازندران روزی ۲۰ هزار تن زباله است.
حقیقت دردناک این است که برخی از این مسافران دارای فقر فرهنگی میباشند و حتی در کشورهای پیشرفته غربی، برای برخورد با این قانون شکنان و نامهربانان، قوانین سخت تنبیهی و جریمه در نظر میگیرند.
بنابراین در این شرایط که استان مازندران طی چند سال اخیر با مشکل عدیده زباله دست و پنجه نرم میکند و این امر ضرورت شرایط را انکارناپذیر میکند که همه دستگاههای متولی و مسئول باید حل این معضل را تکلیف جهادی خود بدانند و به آن اهتمام ویژه داشته باشند و شرایط را برای قانون شکنان و تخطی گران به حریم طبیعت و مردمان شمال، سختتر کنند.
