دکتر آذردخت داوری، روانشناس بالینی در گفتگو با «جوان» میگوید: همه ما، حاصل پنج نفر اول حلقه ارتباطی خود هستیم. به اعتقاد وی تأثیر دوست حتی در بزرگسالی هم ادامه دارد، اما در دوران نوجوانی این اثربخشی به دلایل مختلف پررنگتر میشود. گفتوگویی کوتاه با وی داشتهایم.
دوست چه تأثیری در شکلگیری شخصیت افراد دارد؟
عمدتاً کسانی که در زندگی با ما مؤانست دارند افراد تأثیرگذاری روی ما محسوب میشوند. این جمله را بسیار زیاد شنیدهایم که همه افراد حاصل پنج نفر اولی هستند که با آنان ارتباط دارند. برخی افراد انتخاب ما نیستند، مثل اعضای خانواده و فامیل، اما دوستانمان دقیقاً همان کسانی هستند که انتخاب میکنیم و بیشترین تأثیر را از آنها میگیریم. طبیعی است اگر دوستانمان افراد مثبت و هدفمندی باشند، تأثیر مثبت میگیریم، اما اگر نگاه منفی یا اهداف منفی داشته باشند، تأثیرپذیری منفی خواهیم داشت، درست همانطور که گفته میشود، حرف اثرگذار است و اگر کسی ادعا کند تأثیر نمیگیرد، یک ادعای کذب است. در واقع ما از اطرافیان تأثیر میگیریم و کلام ما نیز بر سایرین اثرگذار است. گفتگو با افراد در روح و روان ما و در خوب یا بد بودن ما مؤثر است. بسیاری از مشکلات نوجوانان ناشی از اثرگذاری دوستان است.
از چه دوره سنی این اثرگذاری پررنگتر میشود؟
دوستی در دوره بلوغ بیشترین تأثیرگذاری را در گروه همسالان دارد، یعنی تأیید و تشویق گروه همسالان روی نوجوان تأثیر میگذارد. همانگونه که نظر منفی هم همین عملکرد را دارد، یعنی چه تأیید و چه تکذیب در گروه همسالان پررنگ است و این در دوره بلوغ به حد اعلا میرسد چراکه نوجوان در این دوره به دنبال هویتیابی است. معمولاً حرف دوست حتی در مورد یک لباس بیشترین اثرگذاری را نسبت به سایرین دارد. نوجوانان رفتاری را انجام میدهند که مورد تأیید گروه همسالان باشد، پس ما نمیتوانیم گروه همسالان را نادیده بگیریم و نگاه سطحی به اثربخشی و تأثیرگذاری آن داشته باشیم.
نقش دوستی با همسالان در شکلدهی به هویت اجتماعی چیست؟
دوران نوجوانی دوران بلوغ و هویتیابی نوجوان است. سردرگمیهایی در دوران نوجوانی وجود دارد و گروه همسالان بیشترین تأثیر را در این زمینه میگذارند. نظرات، تأیید و تکذیب همسالان روی نوجوان بسیار اثرگذار است و آن را عمیقاً جدی میگیرد. از آنجا که فرد برای هویتیابی در این دوره دچار سردرگمی است، در نتیجه منتظر تأیید و تکذیب همسالان است و به شدت از آن متأثر میشود.
شیوه مواجهه والدین از کودکی تا پایان دوران نوجوانی در این مسیر چگونه باید باشد؟
ما در همه ادوار زندگی متأثر از دوست هستیم، اما دوران نوجوانی این تأثیر بسیار جدی است و دلیل آن هم شکلگیری و تغییرات هورمونی دوران بلوغ و دوران هویتیابی است. نوجوان در این دوران به دنبال استقلال است و به همین خاطر تأثیرگذاری و تأثیرپذیری بیشتر خواهد بود. والدین از سویی میتوانند مستقیم وارد شوند و ارتباط محبتآمیز ایجاد کنند، از سویی باید نظارت دورادوری بر دوستان نوجوان داشته باشند. صحبت مستقیم یا تأیید و تکذیب مستقیم تأثیر منفی روی فرزند نوجوان آنها خواهد داشت.
