رزمایش مشترک ذوالفقار ۱۴۰۱ با شرکت یگانهایی از نیروهای زمینی، دریایی، هوایی، پدافند هوایی و نظارت قرارگاه مرکزی پدافند هوایی خاتمالانبیا با پیام «اقتدار، امنیت و بازدارندگی فعال و هوشمندانه در سایه وحدت، همدلی و یکپارچگی ملی» در راستای افزایش سطح آمادگیهای رزمی ارتش جمهوری اسلامی ایران با بهرهگیری از پیشرفتهترین تجهیزات و تاکتیکها برای مقابله با تهدیدات متصور و جنگهای ترکیبی در حال برگزاری است. با توجه به تنوع و تعدد نیروها و یگانهای شرکتکننده، تمرین شرایط واقعی جهت مقابله با طیفهای مختلف تهدید- که دارای ویژگیهای همزمانی، پیوستگی و درهمتنیدگی در حوزههای نرم، سخت، نیمهسخت و هوشمند هستند- برای اولین بار در این رزمایش عملیاتی شده است. برابر اصل ۱۴۳ قانون اساسی، ارتش وظیفه پاسداری از استقلال، تمامیت ارضی و نظام جمهوری اسلامی ایران را بر عهده دارد و به حکم آیه کریمه «و ان جندنا لهم الغالبون...» وظیفه دارد جهت غالب شدن بر دشمنان جمهوری اسلامی ایران بر توانمندهای دفاعی خود بیفزاید، پس با نگرش به نسبی بودن امنیت و مطلق بودن تهدید، حفظ آمادگی و تمرین شرایط نبرد واقعی جهت غافلگیر نشدن در برابر تعرضات نیروهای منطقه و فرامنطقهای و طیف مختلف تهدیدات از جمله تهدیدات نرم، سخت، نیمهسخت و ترکیبی از حیطه وظایف اصلی ارتش جمهوری اسلامی ایران است. از نظر اندیشمندان علوم سیاسی و مدیریت راهبردی نظامی، تهدید عبارت است از: قابلیتها، نیات و گاه اقدام دشمنان بالقوه و بالفعل برای ممانعت از دستیابی موفقیتآمیز خودی به علائق و مقاصد امنیت ملی به نحوی که ثبات سیاسی و امنیت ملی کشور به خطر بیفتد. تهدید ممکن است اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، نظامی یا تهدید نرم، سخت، نیمهسخت و هوشمند بوده و از نظر نوع نیز تهدید خارجی یا داخلی باشد. در حال حاضر نیروهای فرامنطقهای همواره درصدد تهدید نظامی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به روشهای تهدید نوین، تهدید متقارن (همتراز)، تهدید نامتقارن/ناهمگون/ناهمتراز، تهدید مرکب/ هیبریدی و تهدیدات نوپدید هستند.
در این رابطه ارتش جمهوری اسلامی ایران با رصد مداوم تهدیدات نسبت به بازدارندگی هوشمندانه اقدام میکند. بازدارندگی هوشمندانه به معنای اقدام یا مجموعهاى از اقداماتی است که برای پیشگیری از اقدامات خصمانه دشمن صورت مىگیرد، به عبارتی دیگر تمامی اقداماتی که انجام میشود تا دشمن را از حمله به ما منصرف کند یا در فکر دشمن هزینه حمله را به حد بالایی افزایش دهد. باید گفت که در حوزه بازدارندگی اقدامات دولتها متفاوت و در محورهایی هم مشترک است و هر کشوری با توجه به ظرفیتها و توانمندیهای خود اقدام به بازدارندگی میکند. عوامل مؤثر بر بازدارندگی ارتش جمهوری اسلامی ایران عبارتند از:
۱- نقش تجربیات گذشته دفاعی و میزان مقاومت و افتخارآفرینی آنها در طول هشت سال دفاع مقدس و ۴۳ سال مقاومت فعالانه ۲- نمایش قدرت (برگزاری رزمایشها، تمرینات تاکتیکی، عملیاتی و راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران) ۳- میزان پایبندی منحصربهفرد کارکنان ارتش به اعتقادات و باورهای مذهبی و مشروعیت دفاع (شهادتطلبی) ۴- ایجاد ابهام در برآورد قدرت نیروهای دفاعی و عدماطلاع دقیق از قدرت واقعی در نظر دشمنان ۵- تلاش ارتش جمهوری اسلامی ایران در همگرایی عقیدتی و انسجام ملی و تکیه بر دفاع مردمی ۶- استفاده بهینه و حداکثری از موقعیت ژئوپلتیکی جمهوری اسلامی ایران ۷- دکترین دفاعی متأثر از اندیشههای دفاعی امام خامنهای (مدظلهالعالی).
ارتش جمهوری اسلامی ایران با انجام رزمایشی متفاوت تمامی سناریوهای شناختهشده نظامی را به شکل بومیسازی شده با قابلیت بازدارندگی هوشمندانه و فعالانه در رزمایش مشترک ذوالفقار به نمایش گذاشته است. مواردی نظیر:
۱- تمرین همافزایی و هماهنگی، عملیات ترکیبی ۲- طراحی صحنه جنگ ۳- عملیات متحرک هوایی ۴- عملیات نفوذ و تهاجم ۵- خروج از راهبرد تدافعی فعال و اتخاذ راهبرد تهاجمی فعال ۶- اخلال در سامانههای فرماندهی و کنترل (جنگال) ۷- پدافند نقطهای و پدافند ارتفاع پست، میانی و بلند ۸- شکار پهپاد ۹- دفاع همهجانبه ۱۰- تهاجم هوایی دورایستا ۱۱- عملیات نامنظم ۱۲- تست سلاحهای متعارف ۱۳- نمایش تهدید، نمایش قدرت و نمایش بازدارندگی ۱۴- تمرین وابستگی کمتر به لجستیک متمرکز ۱۵- فروپاشی روانی دشمن با تمرین سناریوهای عملیات روانی ۱۶- تمرین اقدامات تاکتیکی در جهت گرفتن خروجی راهبردی ۱۷- طراحی عرصه و قواعد رزم ۱۸- جنگ ترکیبی خطی و غیرخطی ۱۹- اتخاذ راهبردهای متنوع و تمرین سناریوهای مختلف دفاعی ۲۰- مدیریت راهبردی صحنه جنگ ۲۱- به نظم کشیدن وظایف و تعیین نقش و مأموریتها
۲۲- صورتبندی و آرایش نظامی غیرقابل پیشبینی ۲۳- مدیریت زمان ۲۴- تمرین الگوهای بازدارندگی.
رزمایش مشترک ذوالفقار ۱۴۰۱ با تمرین همافزایی و هماهنگی موجب اعتلای شأن، موقعیت، اقتدار و نقش جمهوری اسلامی ایران در منطقه و نظام بینالملل به منظور تحکیم امنیت ملی و پیشبرد منافع ملی با تأکید بر تقویت همکاریهای دوجانبه منطقهای و بینالمللی با اولویت کشورهای همسایه و غیرمتخاصم و مقابله با افزونخواهی و اقدام متجاوزانه در روابط خارجی، تلاشی مؤثر برای رهایی منطقه از حضور نظامی بیگانگان انجام شده است. بیشک انجام چنین رزمایشهایی خود نمایش تهدیدی است برای دشمنانی که همواره چشم طمع به تمامیت ارضی ایران داشتهاند و با ایجاد بازدارندگی در نمایش قدرت، هزینه اعمال ماجراجویی را برای دشمنان بالا خواهد برد و تهدیدات منطقه و فرامنطقهای را در اقسام مختلف تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران کاهش خواهد داد.
* دکترای مدیریت راهبردی نظامی
