کاهش تعرفه روغن به امید کاهش قیمت در بازار

مرداد ماه امسال بود که با ابلاغ ستاد تنظیم بازار سود بازرگانی برای واردات روغن خام و دانه‌های روغنی صفر شد. مشاور وزیر جهاد کشاورزی هدف از صفر کردن تعرفه واردات دانه‌های روغنی را ایجاد تعدیل در قیمت‌ها می‌داند و معتقد است: «با توجه به اینکه حدود ۹۰ درصد از نیاز کشور به روغن از خارج از کشور تأمین می‌شود و خودکفایی فعلاً صورت نگرفته است، ناچاریم تا زمان افزایش تولید داخل و کاهش وابستگی به واردات، این تغییرات را انجام دهیم.»، اما صاحبنظران همچنان بر حمایت از تولید داخلی تأکید دارند و می‌گویند: «به رغم کاهش ۳۰ درصدی قیمت جهانی دانه‌های روغنی قیمت داخلی کاهش نیافته است. آن‌ها نسبت به بروز فساد و رانت در این صنعت هشدار می‌دهند.»
هزینه خرید تضمینی دانه‌های روغنی در سال ۱۴۰۰ معادل هزار میلیارد تومان بود، در حالی‌که ارزش واردات دانه‌های روغنی در ۹ ماهه سال گذشته برابر با ۳۹ هزار میلیارد تومان (بر اساس قیمت دلار آزاد) بود. به نظر می‌رسد سود هنگفتی که با تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی برای واردات دانه‌های روغنی در سال‌های گذشته نصیب واردکنندگان می‌شد مانع اصلی افزایش تولید داخلی و خودکفایی دانه‌های روغنی است. مرداد ماه امسال وزارت صمت اعلام کرد با مصوبه ستاد تنظیم بازار تعرفه واردات دانه‌های روغنی برای رفع موانع تولید و حمایت عملی از حقوق مصرف‌کنندگان صفر می‌شود. این وزارتخانه گفت هماهنگی‌های لازم برای کاهش قیمت برای انواع روغن‌های خوراکی با تولیدکنندگان این حوزه انجام شده است و حمایت از تولیدکنندگان و حقوق مصرف‌کنندگان به طور متوازن در دستور کار وزارت صمت قرار دارد. اکنون دو ماه از زمان ابلاغ این مصوبه می‌گذرد، اما کاهش قیمت داخلی بسیار ناچیز بوده است. به گزارش خبرگزاری صداوسیما، علی قاسمی، مشاور وزیر جهاد کشاورزی در برنامه صبح و گفت‌وگوی رادیو گفتگو، با بیان اینکه دولت با صفر کردن تعرفه دانه‌های روغنی، از یکی از منابع درآمدزای خود چشم‌پوشی کرد، می‌گوید: «در چند ماه گذشته، همزمان با وقوع بحران در بازار‌های جهانی و همچنین اقدام دولت برای مردمی‌سازی یارانه‌ها، قیمت‌ها در بازار افزایش یافت، اما اکنون دولت تصمیم گرفته است با چشم‌پوشی از این نوع مالیات، قیمت‌ها را متعادل‌تر کند.»
قاسمی توجه به افزایش تولید داخلی و قطع وابستگی را از مهم‌ترین اولویت‌های کشور خوانده و می‌افزاید: «با توجه به اینکه حدود ۹۰درصد از نیاز کشور به روغن از خارج از کشور تأمین می‌شود و خودکفایی فعلاً صورت نگرفته است، ناچاریم تا زمان افزایش تولید داخل و کاهش وابستگی به واردات، این تغییرات را انجام دهیم.»
وی درباره مدت زمان اعمال این تعرفه اظهار می‌دارد: «با اجرای الگوی کشت و حمایت‌هایی که از کشاورزان صورت خواهد گرفت، سطح وابستگی به واردات نیز کاهش خواهد یافت و در آن زمان، شرایط برای برداشتن این تسهیلات فراهم‌تر خواهد بود و قطعاً انجام خواهد شد، اما در حال حاضر ما ناچاریم به تأمین نیاز کشور از طریق واردات کمک کنیم.»
قاسمی با بیان اینکه برای سامان دادن به وضعیت تولید و توزیع کالا‌های اساسی به روش‌های دیگری نیز نیاز داریم، می‌گوید: «با اصلاح نظام یارانه‌ها که انجام شد مصرف در برخی بخش‌ها کاهش پیدا کرد. پس از وقوع جنگ در اوکراین، خیلی از کشور‌ها مجبور به انجام تعدیل‌هایی شدند و حتی در برخی کشورها، حجم ظرف‌های روغن تغییر داده شد تا مصرف مردم نیز کمتر شود.»
حمایت از کشت دانه‌های روغنی باید اولویت نخست باشد
در ادامه این گفت‌وگوی رادیویی، علیرضا عباسی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس با انتقاد از کوتاهی مسئولان در توسعه کشت دانه‌های روغنی می‌گوید: «تقریباً ۲۰ سال است شعار خودکفایی در زمینه روغن یا خوداتکایی در زمینه روغن را سر می‌دهیم، اما در عمل ۹۰ درصد از نیازمان را از خارج تأمین می‌کنیم. از سوی دیگر ما دو برابر مصرف سرانه جهان، روغن مصرف می‌کنیم که لازم است با تغییر سبک زندگی این موضوعات نیز اصلاح شود. با اینکه باید تا سال ۱۴۰۴، ۷۰درصد نیاز به دانه روغنی را در کشور تأمین کنیم، اما آمار میزان خرید تضمینی دانه‌های روغنی نشان می‌دهد با خودکفایی ۷۰ درصد فاصله زیادی داریم.»
عباسی در خصوص علت عقب ماندن تولید دانه‌های روغنی از برنامه افزایش تولید می‌گوید: «در دولت تدبیر ارز ۴۲۰۰ تومانی به واردات روغن و دانه‌های روغنی اختصاص یافت، همین موضوع واردات را بسیار سودآورتر از تولید کرد. از سوی دیگر مشکل اصلی کشاورزان زمین خرد است. زمین خرد باعث افزایش هزینه‌های تولید شده است. در ایران به‌دلیل آنکه اراضی کشور کوچک هستند هزینه تولید همیشه بالاتر از قیمت جهانی است و تا زمانی که این موضوع حل نشود در کل افزایش قیمت خرید تضمینی هم برای کشاورزی سودی ندارد. لازم است در کنار اموری مانند کاهش تعرفه‌ها، از تولیدکننده داخلی نیز حمایت شود تا بتوانیم به خودکفایی و خوداتکایی برسیم.»
وی در ادامه با اشاره به افزایش چشمگیر قیمت روغن در ماه‌های گذشته که دلیل عمده آن بحران جهانی بود، تصریح می‌کند: «اکنون که قیمت‌های جهانی ۳۰ درصد کاهش یافته، قیمت‌های داخلی به این میزان کاهش نیافته است. آیا کاهش ۱۰ تا ۲۰ هزار تومانی قیمت روغن در یک ماه اخیر توانسته مصرف‌کننده را راضی نگه دارد؟ این رقم در مقابل سودی که دولت می‌توانست از اخذ تعرفه واردات عایدش شود قابل مقایسه است؟»
عباسی با تأکید بر اینکه صفر بودن تعرفه واردات و عدم کاهش قیمت نهایی روغن در بازار ممکن است به بروز رانت و فساد منتهی شود، می‌گوید: «در جلسات خصوصی با وزرای جهاد و صمت نسبت به این موضوع هشدار داده‌ام و بازار روغن به رصد و بازرسی دوره‌ای و مداوم نیاز دارد.»