چند سالی است بحث تعطیلی کتابفروشیها به یک دغدغه فرهنگی تبدیل شدهاست. از تبدیل کتابفروشیهای راسته خیابان انقلاب به اغذیهفروشی گرفته تا بستهشدن و تغییر کاربری فروشگاههای کتاب در سراسر کشور، نگرانی که خبر از خزان یک شغل قدیمی و شریف به نام کتابفروشی دارد.
گلایه کتابفروشیها از نمایشگاه کتاب
کتابفروشها، یکی از عوامل ضرردهی شغل کتابفروشی را نمایشگاههای کتاب معرفی میکنند؛ نمایشگاههایی که به صورت حضوری و مجازی و با حذف کتابفروشی باعث میشوند ناشر به صورت مستقیم کتاب را به مشتری برساند و اقتصاد ضعیف کتابفروشیها را به ورطه نابودی بکشاند. با آغاز به کار نمایشگاه مجازی کتاب، اعتراض کتابفروشیها افزایش پیدا کرد و در طول دو دوره برگزاری این نمایشگاه، چند ناشر سرشناس هم با اعلام حمایت از صنف کتابفروشی، از حضور در نمایشگاه انصراف دادند.
طرفداران برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب دلایل محکمی بر لزوم برپایی این نوع نمایشگاه مطرح میکنند. آنها معتقدند که نمایشگاه مجازی کتاب، باعث دسترسی عادلانه تمام مردم ایران به کتاب میشود و به آمار بالای شهرها و مناطق روستایی بدون کتابفروشی اشاره میکنند. آنها توسعه فروش مجازی را راه ناگزیر زندگی در عصر دیجیتال میدانند که در آن دسترسیها به واسطه اینترنت تسهیل شده و بسیاری از هزینههای معمول به واسطه دنیای مجازی به صفر نزدیک شدهاست.
اما کتابفروشیها و ناشران طرفدار آنها، یک نظر دیگر دارند. آنها به میزان پایین مطالعه در ایران اشاره میکنند و اینکه خریداران کتاب با خرید انبوه از نمایشگاه مجازی، عملاً بخش عمدهای از خوراک فرهنگی خود را برای طول سال تأمین میکنند. وقتی این اتفاق رخ دهد، مشتریان کتاب که به صوت آنلاین و بدون نیاز به خروج از خانه یا محیط کار، کتابهای مورد علاقهاش را خریداری کرده، نیازی به مراجعه به کتابفروشی پیدا نمیکند و کتابفروشیها خلوتتر از گذشته باید ضرر و زیان دنیای دیجیتالی را بر ضرر و زیان پایین بودن سطح مطالعه در کشور اضافه کنند.
مشارکت کتابفروشیها در فروش آنلاین کتاب
به نظر میرسد در این شرایط ایجاد یک سامانه آنلاین که در آن کتابفروشیها به جای ناشران با مشتریان کتاب در ارتباط باشند، مسئله مطلوبی باشد.
روزنامه جوان در طول نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، با چند تشکل حوزه نشر و توزیع کتاب در خصوص مشارکت و همراهی کتابفروشیها با نمایشگاه مجازی کتاب، گفتگو و تبادل نظر داشت. امروز به نظر میرسد با همت خانه کتاب و ادبیات ایران، گره چند ساله که در بخش توزیع کتاب ایجاد شده، در حال باز شدن است. سامانه «V.Ketab» مسیر دسترسی به کتاب را دوباره از راه کتابفروشیها دنبال میکند. با این تفاوت که این بار، کتابفروشیها به صورت آنلاین کتابهای خود را برای فروش عرضه میکنند.
خانه کتاب و ادبیات ایران، در خصوص این سامانه نو ظهور، اطلاعاتی را منتشر و از کتابفروشیها دعوت کرده تا به آن بپیوندد. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی خانه کتاب، سامانه فروش کتاب بهعنوان بستری کارآمد در چرخه فروش کتاب راهاندازی شده و کتابفروشیهای متقاضی فعالیت در این سامانه میتوانند با مراجعه به آدرس v. ketab. ir نسبت به ثبتنام در این سامانه اقدام کنند.
نحوه عملکرد «وی کتاب»
راهاندازی سامانه فروش کتاب در عصر استفاده گسترده از فناوریهای نوین و فروش کتاب در فضای مجازی، بستری کارآمد در چرخه فروش کتاب محسوب میشود. این سامانه با اهدافی از جمله تقویت اقتصاد صنعت نشر کتاب در کشور و بهینهسازی کارکرد اجزای این صنعت، تقویت و اصلاح حلقه توزیع و فروش کتاب در کشور، تسهیل در دسترسی به کتاب، حمایت از کتابفروشیهای سراسر کشور و ایجاد فرصت برابر در بین کتابفروشیها، راهاندازی شدهاست.
در سامانه فروش کتاب، یارانهها ازجمله یارانههای خرید و ارسال کتاب پیادهسازی میشود که در توزیع عادلانه یارانهها هم نقش مهمی برعهده دارد. در این طرح، چرخه تولید و توزیع کتاب، روال منطقی و معمولی خود را طی میکند و با فعالیت این سامانه به انتهای زنجیره نشر توجه شدهاست. در نتیجه شیوهای کارآمد در فروش کتاب توسط کتابفروشان خواهد بود.
در سامانه طراحیشده خانه کتاب و ادبیات ایران برای فروش با محوریت کتابفروشیها، این امکان فراهم شده که کتابفروشیها در هر موضوعی بتوانند کتابهای خود را بارگذاری و به فروش برسانند. بنابراین این امکان وجود دارد که اگر کتابی به ویترین نرسیده یا در کتابفروشی باقی مانده، در معرض دید طیف وسیعتری از افراد قرار گیرد و احتمال خرید آن کتابها بالاتر برود.
در سامانه فروش کتاب، این امکان فراهم میشود که خریداران بدون مراجعه حضوری به کتابفروشیها نیز بتوانند از طریق بستر مجازی، موجودی کتابهای کتابفروشیها را ببینند و آثار مورد نظر خود را بخرند. از این طریق، گروه جدیدی از خریداران کتاب به کتابفروشیها افزوده میشود. ضمن اینکه این امکان فراهمشده که همزمان بهصورت حضوری هم کتابفروشیها فروش داشته باشند، اما با فروش مجازی، سبد فروش جدیدی برایشان ایجاد شود.
هر کتابفروشی که حداقل امکانات حوزه فناوری اطلاعات را داشته باشد، میتواند در این طرح حضور داشته باشد. بسیاری از کتابفروشیها امکان فروش مجازی یا سایت مستقل ندارند که در این صورت میتوانند برای فروش مجازی از این سامانه استفاده کنند.
توجه به مخاطبان کتاب در مناطق کمبرخوردار از دیگر اهداف اصلی طراحی این سامانه بودهاست. علاقهمندان میتوانند از طریق این سامانه از نزدیکترین کتابفروشی محل زندگی خود به صورت حضوری و غیرحضوری خرید داشته باشند.
کتابفروشیهای علاقهمند برای حضور در این سامانه میتوانند به اطلاعات مندرج در سایت خانه کتاب و ادبیات ایران مراجعه کنند.
مشارکت کتابفروشیها در طرحهای فروش آنلاین کتاب، در کنار تأثیر اقتصادی که بر حیات یک حرفه قدیمی دارد، میتواند به موفقیت طرحهای فرهنگی برای ارتقای سطح کتابخوانی در کشور کمک کند.
