وارد شدن فضاي مجازي به زندگي اجتماعي، پيشرفتهاي گسترده اي در زندگي جوامع ايجاد کرده است به طوري که هر روز که ميگذرد بر دامنه رويدادهايي که از اين مجرا به زندگيها وارد ميشود افزوده ميشود. به زعم پيامدهاي نويني که اين پيشرفتها به دنبال داشته، آسيبهاي بسياري هم متوجه جامعه شده است، از جمله اين آسيبها کوچ مجرمان از فضاي حقيقي جامعه به فضاي مجازي است.
تا پيش از وارد شدن فضاي سايبر به زندگي مردم، عناوين مجرمانه فقط در فضاي حقيقي جريان داشت و رويه قانوني براي برخورد با مجرمان به شيوه سنتي دنبال ميشد از همين رو کنترل مجرمان و توليد جرم به راحتي از سوي پليس دنبال ميشد. از مهمترين شاخصهايي که وجود داشت، شناسنامهدار بودن مجرمان بود، به طوري که با بروز جرم در هر شهر، ماموران پليس آن به راحتي ميتوانستند در جريان تحقيقات خود سرنخ ماجرا را به دست گرفته و جرم به وقوع پيوسته را کشف و متهم را شناسايي و بازداشت کنند.
شناسنامه دار شدن مجرمان امکان بروز جرم را هم از سوي آنها دشوار ميکرد، چرا که آنها در صورت وقوع عملي مجرمانه، اطمينان داشتند به زودي گرفتار قانون خواهند شد.
کوچ مجرمان به فضاي مجازي
با ورود فضاي سايبر و گسترده شدن دامنههاي آن، کوچ مجرمان به فضاي سايبر شروع شد. امکانات مجازي اين امتياز را براي مجرمان به همراه دارد که به راحتي بتوانند با يک گوشي تلفن همراه از اتاق خوابشان شهروندان را در هر کجاي کشور فريب داده و حسابهاي بانکي خودشان را به راحتي پر کنند بدون اين که به آساني در دام پليس گرفتار شوند. گرفتار شدن مجرمان هم به منزله پايان ارتکاب جرم نيست و آنها از داخل سلولهايشان در زندان هم ميتوانند به رفتار مجرمانهشان ادامه ميدهند.مجرمان به خوبي اطلاع دارند سايت يا درگاههايي که آنها براي کلاهبرداري به سراغش ميروند از امنيت پايييني برخوردار هستند و ساختار قانوني کشور هم مزاحمتي براي اين سايتها ايجاد نميکند.
دريافت بيعانه
از جمله اين سايتها «ديوار» و «شيپور» هستند که از زمان فعاليت شان خدمت زيادي به جامعه مجرمان کرده اند. اين سايتها هر چند منجر به فعال شدن بسياري از کسبو کارها شدهاند اما اين فعال شدن را بدون توجه به ساختار امنيتي خود دنبال ميکنند.
از جمله کلاهبرداريهاي صورت گرفته، کلاهبرداري در پوشش دريافت بيعانه است. در اين شيوه افراد کلاهبردار با درج آگهي فروش يا اجاره آن هم به قيمت کم، مشتري را براي خريد وسوسه ميکنند. زماني که تماس مشتري برقرار ميشود، کليد کلاهبرداري زده ميشود. مثلا چندي قبل مردي به پليس فتا کرمان خبر داد در دام فردي کلاهبردار گرفتار شده است. او گفت من به دنبال اجاره خانه بودم. در بررسي آگهيهاي سايت ديوار متوجه شدم فردي خانهاي را با قيمت خيلي کم براي اجاره آگهي کرده است. وقتي با او تماس گرفتم گفت به پول نياز فوري دارد و اگر بخشي از پول را به عنوان بيعانه به حسابش واريز کنم ميتواند خانه را به من اجاره دهد. من هم اعتماد کردم و پول را به شماره کارتي که داده بود واريز کردم . وقتي خواستم با او قرار ملاقات بگذارم ديدم گوشي تلفن همراهش خاموش است. تحقيقات پليس کرمان در اين باره نشان داد متهم به اين شيوه از افراد زيادي کلاهبرداري کرده است.
کلاهبرداري با دمپايي!
در پروندهاي مشابه مردي در مشهد براي خريد محموله دمپايي عمده مبلغ 13 ميليون به عنوان بيعانه به حساب صاحب آگهي دروغين واريز کرده بود. او وقتي متوجه شده بود صاحب اگهي به تماسهايش جواب نميدهد ماجرا را به پليس فتا گزارش داده بود.
فروش عابربانک!
در جريان پروندهاي ديگر مردي فريبکار چندين دستگاه عابربانک را براي فروش در سايت ديوار آگهي کرده بود. او موفق شده بود با اين آگهي دروغين از خريدار 50 ميليون به عنوان بيعانه دريافت کند و بعد گوشي تلفن همراهش را خاموش کند.يا در پروندهاي ديگر در شهرستان مشهد مردي با درج آگهي يک باغ ويلا موفق شده بود از صدها نفر از 500 تا 800 هزار تومان به عنوان بيعانه اجاره به جيب بزند.
حسابهاي اجارهاي
تحقيقات اين پروندهها نشان ميدهدکه پولهاي شهروندان به حسابهاي اجارهاي واريز ميشود. کلاهبرداران با پرداخت مقدار کمي پول به معتادان کارتهاي بانکيشان را اجاره ميکنند. آنها در چند مرحله هزينه هاي واريز شده را به کارتهاي ديگري منتقل ميکنند تا رد يابي حسابها به اين آساني ممکن نباشد. مثلا فردي که ساکن روستايي دور افتاده در بوشهر است چگونه بايد شکايت خود را از فردي که ساکن مشهد است پيگيري کند؟ وقتي شاکي در چرخهاي چنين دشوار قرار ميگيرد چارهاي ندارد جز اين که عطاي مالش را به لقايش ببخشد و اين همان چيزي است که کلاهبردار به دنبالش بوده و هست.
رسيدهاي جعلي
کلاهبرداري به عنوان بيعانه، تنها شيوه کلاهبرداران نيست. يکي ديگر از شيوههايي که آنها به کار ميگيرند خريد کالا با رسيدهاي جعلي است. آن ها در جستجوي آگهيهاي فروش کالا در ديوار يا شيپور سوژههاي مورد نظرشان را پيدا ميکنند. گوشيهاي تلفن همراه گران قيمت، طلا يا کالاهاي گران قيمت مهمترين سوژههاي کلاهبرداران است. آنها بعد از تماس با فروشنده با او در محلي خلوت قرار ميگذارند. آنها قرار ملاقاتشان را در ساعت غير اداري انجام ميدهند تا دسترسي شاکي به بانک امکان پذير نباشد. يکي از شاکيان زني بود که 39 ميليون طلايش را به اين شيوه به کلاهبردران تقديم کرده بود. او به پليس مشهد گفت براي فروش طلاهايم در ديوار آگهي دادم. مردي تماس گرفت و گفت حاضر است طلاهايم را بخرد.عصر آن روز با او قرار ملاقات گذاشتم که سر قرار حاضر شد. ظاهري خيلي موجه داشت و بعد از بررسي طلاها گفت که پول را با گوشي تلفن همراهش به کارتم واريز ميکند که قبول کردم. او گفت به دليل اين که مبلغ پول بيشتر از ده ميليون تومان است پول بعد از چند ساعت به حسابم واريز ميشود. بعد هم با گوشي تلفن همراهش عمليات واريز را انجام داد و رسيدش را برايم ارسال کرد. من هم طلاها را به او دادم. چند ساعتي منتظر شدم اما پيامک بانک برايم نيامد براي همين صبح روز بعد که به بانک رفتم متوجه شدم او کلاهبردار بوده و رسيد هم جعلي است. من بايد طلاهايم را به طلافروشي مي بردم تا اين طور به دردسر نيفتم.
لينکهاي جعلي
شيوه ديگر کلاهبرداران لينکهايي است که براي صاحبان آگهيهاي اين سايتها ارسال ميشود. کلاهبرداران بعد از بررسي آگهيها سوژه هاي خود را انتخاب ميکنند. آنها اطلاعات تماس صاحب آگهي را بررسي و لينکي براي او ارسال ميکنند. يکي از شيوههايي که قربانيان زيادي گرفت ارسال لينک جعلي سامانه ثنا بود. دريافت کنندن لينک بعد از باز کردن آن به درگاه جعلي هدايت ميشوند. آن ها اطلاعات کارتهاي بانکيشان را وارد مي کنند بدون اين که اطلاع داشته باشند اطلاعات در اختيار کلاهبرداران قرار ميگيرد. يکي از اين پروندهها در شهرستان شهريار تشکيل شد و مرد کلاهبردار موفق شده بود به اين شيوه 10 ميليون و 500 هزار تومان از چند حساب برداشت کند.
خفگيري
شيوه ديگري که کلاهبرداران ديوار روي آن حساب باز ميکنند به خفت گيري منجر ميشود. آنها در اين شيوه عمدتا به صورت باندي عمل ميکنند. بعد از بررسي آگهيهاي ديوار و شيپور سوژه مورد نظرشان را انتخاب ميکنند و با او در محلي خلوت قرار ملاقات مي گذارند. وقتي در محل حاضر شدند در فرصت مناسب با تهديد چاقو کالاي فروشنده را سرقت کرده و فرار ميکنند.
کلاهبرداري از کودکان
تنها افراد بزرگسال نيستند که در دام کلاهبرداران گرفتار ميشوند. کودکان و نوجوانان بخش زيادي از وقت خود را صرف جستجو در فضاي مجازي ميکنند.خريد آنلاين بازي يا لوازم جانبي اولين اولويت آنان است. عمده کودکان براي خريدهايشان به سراغ سايت ديوار ميروند و در دام اين افراد فريبکار گرفتار ميشوند. سرهنگ علی محمد رجبی، رییس مرکز تشخیص و پیشگیری از جرایم سایبری پلیس ميگويد: کودکان و نوجوانان به دلیل شرایط خاص سنی، حساسترین و آسیبپذیرترین گروه در جامعه هستند و شاهد افزایش میزان استفاده از فضای مجازی و خریدهای اینترنتی هستیم. برخی آمارها نشان می دهد، حدود 10 درصد خریداران اینترنتی را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند و خطرات و صدمات جدی فضای مجازی و لزوم آموزشهای سایبری به این قشر بیشتر از سالهای قبل احساس می شود. کلاهبرداران سایبری در سایتهای واسط با هویت جعلی و با سوء استفاده از عدم آگاهیهای سایبری کودکان و نوجوانان و اشتیاق آنان برای خرید اقدام به کلاهبرداری می کند. کودکان و نوجوانان به منظور خرید اکانتها و دستگاههای بازی، اغلب بدون اطلاع خانوادهها به سایتهای دیوار و شیپور مراجعه می کنند و کلاهبرداران نیز با تبلیغ اجناس ارزان و تخفیفهای جذاب آنان را به دام خود می کشانند.»
چه بايد کرد؟
پليس همواره درباره کلاهبرداريهايي که به آن اشاره شد به کاربران هشدار داده است و از شهروندان خواسته خريدهاي خود را از سايتهاي معتبري که نشاني ثابت دارند انجام دهند. تجربه هم نشان داده اين دسته از مجرمان در صورتي هم که بازداشت شوند دست از عمل مجرمانهشان بر نميدارند. دريافتهاي اين عمل مجرمانه آن قدر زياد است که بعد از جلب رضايت چند شاکي و تحمل مجازات بار ديگر به چرخه جرم بر ميگردند.
پليس تاکيد دارد که واريز کردن پول بيعانه به حساب افراد به منزله از دست رفتن سرمايه است و از شهروندان خواسته تا زماني که کالاي مودر نظرشان را رويت نکرده اند و از اصالت آن اطمينان پيدا نکرده اند نسبت به خريد آن اقدام نکنند. توصيههاي پليس در حالي به شهروندان انجام ميشود که سايتهاي مورد نظر حاضر به بالا بردن امنيت درگاههاي خود نيستند تا جايي که سایت «دیوار» آب پاکي را هم روي دست مشتريان خود ريخته اعلام کرده سایت، هیچگونه منفعت و مسئولیتی در قبال معامله افراد ندارد، به رغم این هشدارهای امنیتی در صورتی که افرادی قربانی کلاهبرداران شوند باید شکایت فرد از طریق سیستم قضائی به پلیس فتا ارجاع داده شود.
بنابراين اگر مي خواهيد دارييتان را حفظ کنيد بهتر است به جاي اين که دردسر پليس و دادسرا را به جان بخريد کلاهتان را محکم بچسبيد وگرنه ديوار براي کلاهبرداران جاي امني است و هميشه اين ضرب المثل را به يا داشته باشيد که پنير مفت فقط در تله موش پيدا ميشود.
