29 ديماه روز نمادين «هواي پاك» است، اما هوا در بيشتر روزهاي تهران ناسالم است. بنابر اعلام شركت كنترل كيفيت هواي تهران از ابتداي امسال، 203 روز هواي قابلقبول، 87 روز ناسالم براي گروههاي حساس و شش روز هواي آلوده براي همه افراد داشتهاست. «جوان» در گفتوگو با مدير عامل ستاد معاينه فني شهر تهران به مباحث ايمني خودرو، نقش مراكز معاينه فني در كاهش آلايندگي هوا و برخي از سخنان رايج بين شهروندان پرداخته شدهاست. حسين مقدم تصريح ميكند در معاينه فني، حداقلها مورد معاينه قرار ميگيرد و در همين خصوص در 9 ماهه ابتدايي سال 1400 از تعداد 895 هزار دستگاه خودرو در مراجعه اول، ايراد و نقص فني ترمز 100هزار خودرو شناسايي شدهاست.
آقاي مهندس! كدام خودروها مشمول معاينه فني ميشوند؟ امكانات موجود در 16 مركز معاينه فني تهران كفاف سنجش كيفيت اين خودروها را ميكند؟
در حال حاضر 16 مركز ثابت و هفت واحد سيار معاينه فني مشغول ارائه معاينه فني به خودروهاي تهران هستند. روزانه 5 تا 6 هزار خودرو به اين مراكز مراجعه ميكنند. با توجه به ورود به سال ميلادي جديد ۲۰۲۲ وسایل نقليه وارداتي مدل ۲۰۱۸ بسته به ماه توليد خودرو مشمول معاينه فني هستند. بر اساس قانون هواي پاك، دوره معافيت انجام معاينه فني از زمان توليد براي وسایل نقليه شخصي و دولتي چهار سال و براي وسایل نقليه عمومي یکسال تعيين شدهاست.
در خصوص معاينه فني برتر فقط 9 مركز در تهران كه به تأييد سازمان حفاظت محيطزيست رسيدهاند، معاينه فني برتر ارائه ميدهند. مبلغ دريافتي 47 هزار تومان براي معاينه عادي و برتر است و در خصوص معاينه برتر فقط پروسه بررسي و ارزيابي خودرو دقيقتر است. خودروهاي داراي معاينه برتر ميتوانند 30 درصد تخفيف در عوارض ورود به محدوده طرح كاهش دريافت كنند.
وضعيت معاينه فني خودروهاي دفعه اول چگونه است؟
پاسخ به اين پرسش سخت است. اين خودروها بعد از چهار سال به مراكز معاينه مراجعه ميكنند و به علت نقصهاي فني متعدد در طول اين مدت، بارها مورد تعميرات جزئي قرار گرفتهاند. معافيت چهار سال مناسب نيست. بر همين اساس از نمايندگان مجلس درخواست داريم در اين زمينه ورود كنند تا مدت معاينه خودروهاي صفر كاهش يابد. متأسفانه خروجي خدماتي كه از سوي تعميرگاهها در سطح شهر ارائه ميشود، نشان از اين دارد كه كيفيت قطعات به دليل غيراستاندارد بودن به شدت افت كردهاست. به عنوان مثال كاتاليست نصبشده از سوي كارخانه حداقل سه سال عمر دارد، ولي همين قطعه كه در سطح شهر عرضه ميشود، عمر شش ماهه و يكساله دارد. اين قطعه و ساير قطعات مرتبط با آلايندگي بر كيفيت آلودگي هوا تأثير منفي بر جا ميگذارد. بعضاً شهروندي قطعه را همان لحظه معاينه فني تعويض كرده ولي نميتواند معاينه دريافت كند.
اخيراً در تصادف زنجيرهاي بهبهان پليس اعلام كردهاست، ايربگ خودروهاي داخلي عمل نكردهاست. مراكز معاينه موظف به بررسي ايربگ خودروها نيست؟
ايربگ به صورت غيرمستقيم مورد كنترل قرار ميگيرد؛ بدين صورت كه چشمي چراغهاي اخطار چك ميشود. در خصوص اظهارنظر پليس بايد گفت ايربگها لزوماً خراب نبوده بلكه دلايلي سبب شدهاست ايربگها عمل نكند كه بايد مورد بررسي كارشناسي قرارگيرد.
بين مردم مطرح ميشود كه معاينه فني هيچ تأثيري در كاهش آلودگي هوا ندارد.
معاينه فني تأثير بين 10 تا23 درصد در كاهش آلودگي هوا دارد. اين ارقام بر اساس مطالعات انجام شده در شهر تهران ثابت شدهاست. منتها اين موضوع يك اما و اگر دارد كه بايد مورد توجه قرار گيرد: در صورتي كه همه خودروها مورد معاينه درست و اصولي قرار بگيرند تأثير 10 تا 23 درصدي محقق خواهد شد؛ يعني اگر 3 ميليون خودرو در تهران وجود داشته باشد و فقط يك يا دو ميليون خودرو به مراكز معاينه مراجعه كنند، تأثير مثبت در آلودگي هوا محقق نخواهد شد.
نكته ديگر اينكه به صورت كلي 30 درصد خودروها به دليل نقص آلايندگي و ايمني موفق به دريافت معاينه فني نميشوند و تنها 27 درصد اين ميزان مربوط به عيوب آلايندگي است.
موضوع ديگر هم كه بايد به آن اشاره كنم، اين است كه حتي در بارندگيها اگر مدت و شدت زمان بارش كم باشد، نهتنها كاهش آلايندگي رخ نميدهد، بلكه به دليل تشديد بار ترافيك، آلودگي گازي هم افزايش پيدا ميكند يعني ميزان منواكسيد كربن و هيدروكربن هوا افزايش پيدا ميكند. در كل آن بخش آلايندگي كه دست مردم و مسئولان است ناظر به كنترل انتشار آلايندگي است. نقش خودرو سازها آن است كه خودروي باكيفيت و استاندارد توليد كنند. معاينه فني وظیفهاش كنترل خودروها است كه اگر ايراد دارند با ندادن معاينه مانع تردد آنها بشود.
نقش افزايش ايمني خودروها را در کاهش تصادفات چطور ارزیابی میکنید؟
پاسخ اين سؤال نيازمند اطلاعات دقيق و كارشناسي شده از سر صحنه تصادفات است. در كشور ما اطلاعات دقيقي وجود ندارد. در برخي كشورها با توجه به فرهنگ متفاوت رانندگي، خودروهاي باكيفيت و جاده ايمن، 10 تا 11 درصد تصادفات به نقص ايمني خود مربوط ميشود. من در خصوص اين مورد اصلاً نميتوانم اظهار نظر كنم. دو خودرو ايمن و غير ايمن كه به سمت درهاي ميروند، اگر ترمز كنند، خودروي غير ايمن به داخل دره سقوط كرده و تلفات و خسارتهاي زيادي بر جا ميگذارد و در خودروی ايمن داراي تجهيزات مضاعف ايمني ترمز عمل ميكند و اگر هم به داخل دره سقوط كند، تلفات و خسارت اندكي برجا ميگذارد. در همين مثال اگر پليس سر صحنه بيايد، ميبيند ماشين ترمز كرده اما به دره سقوط كرده، ولي اعلام ميكند سرعت بالا و بیتوجهی به جلو باعث حادثه شدهاست، نميگويد خودرو نقص ايمني هم دارد. اگر بخواهيم در اين موضوع درصدي را براي نقش كيفيت خودرو در حوادث بيان كنيم، قطعاً عدد بالايي ميشود.
در 9 ماهه سال 1400 از تعداد 895 هزار دستگاه خودرو مراجعهكننده براي دريافت معاينه فني در مراجعه اول، ايراد و نقص فني ترمز 100هزار خودرو شناسايي شدهاست. هر يك از اين خودروها با نقص ايمني ميتوانند خود عامل يك تصادفشده، عابري كشته يا عامل چندين تصادف باشند. در اصل بسياري از مردم از نقص ايمني خودروي خود خبر ندارند، بلكه با مراجعه به مراكز معاينه فني اين تعداد خودرو داراي ايراد توسط تجهيزات شناسايي ميشود. نقص ميتواند در ترمز، در كمك خودرو یا در جلوبندي باشد.
شما تصور كنيد يك لامپ خراب در چراغ جلوي خودرو ميتواند منجر به تصادف شديد خسارتي و جرح و حتي منجر به مرگ شود. نقص ايمني نبايد لزوماً يك نقص بزرگ و عمده باشد، بلكه نقصي كوچك هم به اندازه يك لامپ ميتواند بسيار مهم باشد.
گاهي صاحبان خودروها از ما ايراد ميگيرند که يك لامپ سوخته را خودم بعداً عوض ميكنم! اما لامپ سوخته براي رخدادن يك حادثه، ايراد كوچكي نيست. اگر برفپاکكن خوب عمل نكند و راننده ديد خوب نداشته باشد، كمترين نتيجه مخرب، افزايش ترافيك است. معاينه فني جايگاهي است كه بايد همه اين موارد در آن چك شود.
آماري از خودروهاي مشمول كه به معاينه فني مراجعه نكردهاند، داريد؟
از زمان مكانيزهشدن معاينه فني بيشتر خودروها مراجعه كردهاند؛ چراكه سيستم با كسي تعارف ندارد و جرائم از سوي دوربين ثبت ميشود.
در تهران حداقل 2ميليون و 700 هزار دستگاه خودروی سبك مشمول معاينه وجود دارد كه هميشه تعدادي مراجعه نميكنند، البته شايد از مراكز خارج تهران معاينه دريافت كنند. حدود 10 درصد از مشمولين تاكنون در پروسه زماني كه بايد مراجعه ميكردند، مراجعه نكردهاند.
از سوي برخي مطرحشده كه شهرداري در بحث معاينه فني به سوي در آمدزايي حركت ميكند. چه پاسخي داريد؟
الان براي معاينه فني عادي و برتر خودرويهاي سبك مبلغ 47 هزار تومان دريافت ميشود. براي تنظيم باد چرخ خودروها 20 هزار تومان دريافت ميشود. 47 هزار تومان ما براي 9 آيتم تست مكانيزه مهم و اساسي به همراه تستهاي چشمي شامل كمربندها و چراغها است كه واقعاً زياد نيست.
به عنوان مثال، وقتي گازهاي خروجي اگزوز آناليز ميشود، در اصل عملكرد كاتليست، سنسور اكسيژن، سوپاپ، شمع، واير انژكتور و مپ سنسور مورد تست قرار ميگيرد و وقتي ترمز چك ميشود، عملكرد لنت، پمپ، پمپ هيدروليك، كاسه چرخ چند مورد ديگر نيز مورد ارزيابي قرار ميگيرد. يعني با يك معاينه فني ترمز برآيند عملكرد سامانه ترمز تست ميشود. وقتي ترمز درست عمل كند در واقع ميشود عنوان كرد تكتك مجموعه ترمزبه درستي عمل كرده است. اگر قصد درآمدزايي شهرداري در معاينه فني مطرح بود، خب زمين هر مركز معاينه كه ارزش بسيار بيشتري دارد و بهتر ميتواند محلي براي درآمدزايي باشد!
چرا زمان معاينه فني خودروهاي فرسوده عمومي كاهش پيدا كردهاست؟
با توجه به شرايط اقتصادي پيش آمده در خصوص خودروهاي فرسوده و جايگزين نشدن اين خودرو با خودروهاي نو، آنچه سازمان محيطزيست اعلام كرده آن است كه اگر نميتوانيم خودروي فرسودهاي را از چرخه حمل و نقل خارج كنيم، تنها فيلتري كه ميتواند حداقلهاي ايمني يا آلايندگي را كنترل كند، ابزار معاينه فني است. ما اعتقاد نداريم كه با معاينه فني ميتوان تشخيص داد خودرويي فرسوده است يا فرسوده نيست؛ چنين ادعايي نداريم و اين ادعا علمي و فني هم نيست. حالا كه قرار است مثلاً با خودرويي كه20سال كاركرده تردد انجام شود، در معاينه فني حداقلها مورد ارزيابي قرار ميگيرد. ما در معاينه فني حداقلها را چك ميكنيم، به گونهاي كه اگر در آيتمي بيش از مقدار تعيين شده باشد، خودرو حادثهآفرين تلقي ميشود.
در خودروهاي فرسوده روال اين گونه است كه امروز يك بخش از خودرو تعمير ميشود، فردا بخش ديگري به علت فرسودگي خراب ميشود. در خصوص آيتم آلايندگي 50 قطعه مؤثر است. وسايل نقليه فرسوده عمومی هرسه ماه معاينه ميشود تا وجود نقصها و عيوب مشخص شود.
اوضاع موتورسيكلتها چگونه است؟
در مراكز معاينه فني تهران 11 خط مكانيزه براي معاينه فني موتورسيكلت وجود دارد. مبلغ معاينه هم 12 هزار تومان است. از 3 ميليون موتورسيكلت فقط 200 دستگاه موتور براي معاينه مراجعه كردهاند! قانون ملزم به معاينه فني كرده، پليس ضابط قضايي است و شهرداري هم مراكز را براي معاينه موتورسيكلت مجهز كردهاست. هر موتور كاربراتوري به اندازه چند خودروي يورو 2 آلايندگي توليد ميكند و از نظر غلظت آلايندگي يك موتورسيكلت چند برابر يك خودرو داراي آلايندگي است، ولي سالهاست با اين وسايل نقليه مماشات صورت گرفتهاست.
ما براي معاينه موتورسيكلتها پيشنهاد پلكاني را دادهايم؛ موتورهاي كاربراتوري و انژكتوري سر زمان مشخصي مراجعه كنند. ما ضابط قضايي نيستيم و فقط پيشنهاد داده و برنامهريزي كردهايم، ولي اين مورد تاكنون به صورت پيشنهاد باقي ماندهاست. مراكز معاينه فقط خدمات ميدهند. با توجه به تأثير آلايندگي موتورسيكلتها بر هوا، بايد فكر اساسي انجام شود. اين مراكز با هزينه همين مردم احداث شدهاست، اما الان اوضاع به گونهاي شده كه وقتي موتورسيكلتي به مركز ما بيايد، بايد دستگاه را روشن كنيم، چراكه مراجعه روزانه و منظم نداريم.
خودروهاي سازماني چطور؟
وقتي دوربين خودرويي را رصد ميكند، فرقي ندارد اين خودرو متعلق به كيست. دوربينها خودروها را با يك چشم ميبينند. خودروهاي سازماني هم اگر معاينه نداشته باشند، جريمه ميشوند، چون همه در برابر قانون يكسان هستند. هماهنگي از سوي دستگاههاي و سازمانها براي معاينه خودرو از نظر زماني صورت ميگيرد. براي مجلس و سازمان برنامه و بودجه اين هماهنگي صورت گرفته و آمدهاند و مانند ساير خودروها تست دادهاند. در معاينه فني چشمپوشي نداريم. مطابق قانون، گواهي معاينه فني يك خودرو تا زماني داراي اعتبار است كه خودرو داراي نقص فني كه موجب كاهش ايمني در عبور و مرور يا انتشار بيش از حد مجاز گازهاي آلاينده هوا يا آلودگي بيش از حد مجاز صدا نگردد. خودرويي كه پس از اخذ معاينه فني نسبت به تغيير وضعيت ظاهري و نصب تجهيزات غير استاندارد مانند گارد يا لامپهاي زنون و هدلايت اقدام ميكند، از سوي پليس متوقف و بلافاصله معاينه فني آن ابطال ميشود.
