سه فرمانده ارشد بازنشسته امریکا روز جمعه ۱۷ دسامبر یادداشتی در ستون نظرات نشریه معروف واشنگتن پست با این عنوان: «ارتش باید برای وقوع شورشی در ۲۰۲۴ آماده شود» منتشر کردند. این هشدار جدی آنها به فرماندهان نظامی و مقامهای ارشد سیاسی امریکا بود که نمیتوانند به شرایط موجود در ارتش بیاعتنا باشند و باید از همین حالا دست به کار شوند تا قبل از اینکه کار از کار بگذرد، مانع از کودتا یا حتی بدتر از این، یک جنگ داخلی در امریکا بشوند. از یادداشت آنها پیداست که فقط نگران شورش ششم ژانویه ۲۰۲۰ و حمله به ساختمان کاپیتول نیستند بلکه به آن موضوع فقط از منظر یک پیشدرآمد برای اتفاقاتی بسیار گسترده در داخل نگاه میکنند و ترس آنها بیشتر بابت اتفاقات در داخل ارتش امریکاست تا وقایعی که در بیرون از آن و در جامعه امریکا رخ میدهد. از این رو هشدار این سه نظامی کهنهکار گویای خطری است که جامعه و نظام سیاسی امریکا را به صورت جدی تهدید میکند.
زنگ خطر!
هیچ کس نسبت به دو پدیده در تحولات امریکا شک و تردیدی ندارد. پدیده نخست دو دستگی یا شکاف عمیقی است که به واسطه چهار سال ریاست جمهوری دونالد ترامپ از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ به وجود آمده و به نظر بسیاری از تحلیلگران، شورش ششم ژانویه بیش از هر چیزی ناشی از همین دودستگی عمیق بود. پدیده دوم اینکه دو دستگی با پایان یافتن ریاست جمهوری ترامپ از بین نرفته بلکه به صورت پدیدهای مزمن در جامعه امریکا باقی مانده و حتی دامن جمهوریخواهانی را گرفته که اواخر ریاست جمهوری ترامپ و بعد از شکستش در انتخابات ریاست جمهوری نه از نامزدی مجدد او در آن انتخابات حمایت جدی کردند و نه اینکه حاضر شدند از ادعاهایش در مورد تقلب گسترده در انتخابات حمایت کنند. با این حال مسئله ارتش امریکا موضوعی جدیتر از این است. سرتیپ بازنشسته استیون اندرسون به همراه سرلشکرهای بازنشسته پل ایتون و آنتونیو تاگوبو یادداشت ۱۷ دسامبر را در واشنگتن پست منتشر کردند تا در مورد جدیت این موضوع هشدار داده باشند. هشدار آنها در مورد انتخابات ریاست جمهوری آینده امریکا در ۲۰۲۴ و واکنشی است که احتمالاً ارتش امریکا به آن خواهد داشت. آنها در این مورد مینویسند: «ما ... به نحوی فزاینده نگران بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴ و آشوب مرگبار احتمالی در داخل ارتش خود هستیم که میتواند کل امریکا را به خطر بیندازد. به طور خلاصه، ما از تصور وقوع کودتایی در دفعه بعد تا مغز استخوانمان یخ میزند.»
نشانههای هشداردهنده
قبل از هر چیز، باید یادآوری کرد که هشدار این سه فرمانده ارشد سابق ارتش امریکا بدون مدرک و دلیل نیست بلکه نه تنها با تجربه چندین و چند ساله خود در بالاترین ردههای این ارتش چنین هشداری را میدهند بلکه برای ادعای خود دلیل و مدرک نیز دارند. نخستین مدرک حضور تعدادی از نظامیان در میان شورشیانی است که در ششم ژانویه ۲۰۲۰ به کاپیتول حمله کردند. این سه در یادداشت خود مینویسند: «تعدادی از نظامیان سابق و فعلی در حمله ششم ژانویه به ساختمان کنگره شرکت داشتند و بیش از یک نفر از هر ۱۰ نفری که متهم به مشارکت در این شورش شدهاند، سابقه نظامی داشتند.»
نشانه بعدی، نامه ۱۲۴ تن از نظامیان سابق ارتش امریکاست که از عنوان «افسران پرچمدار ۴ امریکا» استفاده کرده بودند و در این نامه، «حملات دروغین دونالد ترامپ به مشروعیت انتخاباتمان را منعکس کرده بودند.» سرپیچی سرتیپ توماس مانچینو، فرمانده گارد ملی ایالت اوکلاهما از اجرای دستور جو بایدن، رئیسجمهور امریکا، نشانه دیگری از تمرد جدی در ردههای نظامی امریکاست. دستور بایدن در مورد اجرای واکسیناسیون در مورد تمامی اعضای گارد ملی ایالتهاست که این سرتیپ حاضر به اجرای آن نشده و از آن سرپیچی کرده است. این موضوع نشانهای جدی است درباره اینکه امکان دارد بعد از انتخابات ریاست جمهوری امریکا، وقایع پیشبینی نشدهای در ارتش رخ بدهد. به عبارتی سادهتر، اگر انتخابات ریاست جمهوری بعدی امریکا هم مثل انتخابات گذشته با ادعاهایی مبنی بر وقوع تقلب گسترده به خصوص از سوی ترامپ یا نامزد انتخاباتی نظیر او همراه شود، معلوم نیست که بخشی از ارتش امریکا با آن همراه نشود. به نظر این فرماندهان ارشد، وقتی که وفاداری در ارتش به واسطه یک رقابت انتخاباتی مخدوش شده و منجر به تفرقه در ارتش بشود، «ممکن است برخی از فرامین بهحق فرمانده کل قوا پیروی کنند، در حالی که دیگران از ترامپ بازنده تبعیت میکنند ... بنا بر چنین سناریویی دیگر عجیب نخواهد بود اگر بگوییم که فروپاشی ارتش میتواند منجر به جنگ داخلی شود. با توجه به چنین زمینهای و اینکه ارتش ما تضعیف و دو دسته شده، امنیت امریکا فلج خواهد شد.»
وخامت اوضاع
نامه هشداردهنده این سه نظامی سابق ارشد امریکا خود به خود این سؤال را پیش میآورد که آیا اوضاع همان گونه که آنها تصور میکنند وخیم است؟ با توجه به کارنامه نزدیک به یک سال از ریاست جمهوری جو بایدن دست کم میتوان گفت که او به مهمترین هدف خود در داخل امریکا نه تنها دست نیافته بلکه نشانهها حاکی از این است که فاصله زیادی تا تحقق آن دارد. او کار خود را در کاخ سفید با هدف از بین بردن دو دستگی و احیای وحدت در جامعه امریکا شروع کرد، اما نه تنها به این هدف نرسیده بلکه نظرسنجی اخیر نشان میدهد که موقعیتش در نزد افکار عمومی امریکا تنزل نیز یافته است. نظرسنجی منتشر شده در ۲۰ دسامبر از سوی پیبیاس، نیوزآور و مریست پل نشان میدهد که کاهش محبوبیت بایدن رکورد جدیدی را ثبت کرده و بیش از نصف رأیدهندگان امریکایی از عملکرد یک ساله او ناراضی هستند. ۵۵ درصد از مخاطبان این نظرسنجی عملکرد او را به طور کلی تأیید نکردهاند و ۴۴ درصد نیز از آن ابراز نارضایتی کردهاند. این میزان به معنای کاهش ۲۰ درصدی محبوبیت بایدن از زمان ورودش به کاخ سفید است. علاوه بر این، نظرسنجی مؤسسه ایپسوس و شبکه تلویزیونی ایبیسی نیز نشان میدهد که تنها ۲۸ درصد از امریکاییها نسبت به نحوه عملکرد بایدن در مورد مهار تورم رضایت داشتند و در مقابل، ۶۹ درصد از عملکرد او در این زمینه ابراز نارضایتی کرده بودند.
این آمار و ارقام تا حدی شکست دموکراتها را در انتخابات اخیر ایالتی ویرجینیا و جورجیا و پیروزی به شدت ضعیف آنها را در ایالت نیوجرسی توضیح میدهد. باید توجه داشت که دموکراتها طی ۱۲ سال گذشته برنده انتخابات در ایالت ویرجینیا بودند و گل یانکین جمهوریخواه در حالی رقیب دموکرات و فرماندار سابق این ایالت، تری مک آلیف را شکست داد که از حامیان جدی نامزدی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴ است. به عبارت دیگر، پیروزی او در این انتخابات نشان از این دارد که ترامپ میتواند امید به پیروزی در آن انتخابات داشته باشد و همین نکته مایه نگرانی کسانی مثل استیون اندرسون، پل ایتون، آنتونیو تاگوبو و دیگر ناظران و تحلیلگران شده است. به گفته آریان مارو، تحلیلگر وبسایت گلوباندمیل، هواداران ترامپ در برخی از ایالتها به جان مقامات جمهوریخواهی افتادهاند که حاضر نشدند در انتخابات ریاست جمهوری گذشته از ادعاهای ترامپ حمایت کنند و سعی دارند تا افرادی را به جای آنها بگذارند که میگفتند آن انتخابات باید لغو میشد. این گذشته از اقدامات جمهوریخواهان برخی ایالات برای کنترل نتایج انتخابات ریاست جمهوری آینده است. چنانکه به گفته مارو «قانونگذاران در ایالت آریزونا بر سر قانونی بحث میکنند که به آنها اجازه میدهد تا نتایج انتخابات ریاست جمهوری را در این ایالت لغو کنند.»
بنابراین، بایدن نه تنها موفق نشده دودستگی را در جامعه امریکا کاهش دهد بلکه این نشانهها گویای عمیقتر شدن آن و تقویت جبهه ترامپ است و شکی نیست که چنین وضعیتی در ارتش امریکا تأثیرگذار است. در چنین شرایطی است که سناریوی شورش و نافرمانی در میان ردههایی از این ارتش نه تنها چیز بعیدی نیست بلکه به گزینهای جدی و محتمل است و وخامت اوضاع میتواند تا آنجا پیش برود که امریکا را مانند ۱۸۶۰ به جنگ داخلی دیگری بکشاند.
