از آنجا که «حاشیه نشینی» پدیدهای است که با رشد «شهرنشینی» و افزایش بیرویه مهاجرت به شهرهای بزرگ رخ میدهد، آسیبها و معضلات اجتماعی نیز به همراه دارد که مهمترین آن به خطر افتادن بستر امنیت عمومی و برقراری نظم، ثبات و آرامش، در جامعه است؛ بهطور حتم کوچ افراد مختلف که فرهنگها و البته آسیبهای اجتماعی متنوعی را با خود به همراه میآورند، موجب میشود تا امنیت عمومی و نظم اجتماعی شهرهای بزرگ و ساکنان آنها، اولین قربانی این بهم ریختگی اجتماعی و مهاجرتهای بیرویه باشد.
در پژوهشهای علمی صورت گرفته در این خصوص، برای مهاجرتها و ظهور پدیده حاشیهنشینی دلایل مختلف زیادی ذکر شده که مهمترین آن، بیکاری، فقر و معضلات اقتصادی است که مهاجران گمان میکنند با نقل مکان به شهرهای بزرگ و قرار گرفتن در حاشیه شهری با امکانات اجتماعی بیشتر میتوانند از مشکلات خود کاسته و تغییری در زندگی خود ایجاد کنند در حالیکه با ظهور و گسترش حاشیهنشینی و البته هزینههای بیشتر زندگی در شهرهای بزرگ، مناطق حاشیهای تبدیل به مناطقی جرم خیز و مشکلزا شده و هم به تهدیدی برای امنیت اجتماعی ساکنان این مناطق و هم ساکنان شهرهای بزرگ مبدل میشود.
کوچ انسانها از شهری به شهر دیگر به امید به دست آوردن رفاه و آسایش بیشتر و تبدیل شدن به حاشیهنشینانی که کولهباری از مشکلات اجتماعی را با خود به همراه دارند، در همه شهرها دیده میشود و تهران بزرگ نیز از این پدیده مستثنی نیست و میتوان گفت: بیشترین حاشیهنشینی به دلیل پایتخت بودن، مرکزیت همه ادارات، وزارتخانهها و بیمارستانها در اطراف تهران وجود دارد و این فراوانی مهاجران با هر فرهنگ و آسیب اجتماعی، امنیت عمومی را به مخاطره انداخته و موجب تسری جرائم به داخل شهرهای بزرگ نیز میشود.
برقراری نظم و امنیت در شهرها بر عهده نیرویانتظامی است و با گسترش پدیده حاشیهنشینی و اطمینان به این امر که این مناطق آبستن انواع جرائم و آسیبهای اجتماعی است، موجب میشود تا پلیس نیز برای ایجاد، حفظ و ارتقای نظم اجتماعی و امنیت عمومی توان بیشتری را مصروف این مناطق کند در حالیکه با توجه به وجود جمعیت نامتجانس از لحاظ اقتصادی و فرهنگی ممکن است اقدامات پلیس تنها مسکنی مقطعی بر زخم باز و بدون مرهم پدیده حاشیهنشینی باشد.
پلیس با احصا نقاط آسیبپذیری و جرمخیز در مناطق حاشیه شهر و با اشراف و تسلط اطلاعاتی نسبت به مهاجرتهای صورت گرفته و ساکنان حاشیه شهرها، همواره در تلاش است تا با اقدامات مناسب انتظامی و هماهنگی با مراجع قضایی، آمار جرائم و آسیبهای اجتماعی موجود در این مناطق را به حداقل برساند، اما باید دانست که پدیده حاشیهنشینی و آسیبهای مرتبط با آن که بعضاً به معضلات اجتماعی تبدیل میشود، تنها با دخالت پلیس حل شدنی نیست، بلکه نیازمند هم افزایی تمام دستگاههای مسئول در حوزه آسیبهای اجتماعی است؛ چراکه پلیس تنها وظیفه برخورد با جرائم و برقراری نظم و امنیت عمومی و جلوگیری از تسری جرائم و گسترش آنها را برعهده دارد، در حالیکه مهمترین علت مهاجرت و کوچ سرزمینی حاشیه نشینان، فقر اقتصادی، بیکاری و نبود امکانات شهری در محل زندگی خود آنان است که این موارد حکم دلایل ساختاری و زیربنایی دلیل کوچ افراد و تبدیل شدن به حاشیهنشینان شهرهای بزرگ را دارد، حاشیهنشینانی که در آرزوی رسیدن به یک زندگی ایدهآل از شهر و دیار و خانواده خود جدا شده و به حاشیه شهرهای بزرگ پناه آوردهاند (در حالیکه ساکنان شهرهای بزرگ نیز از مشکلات اجتماعی رنج میبرند و حالا حاشیهنشینان نیز مزید بر دردها و آسیبهای اجتماعی این شهرها نیز شدهاند) نمیتوانند به رؤیای ساخت یک زندگی آرمانی در فضایی به مراتب سختتر از شهرهای خود، دست یابند در نتیجه با مساعد بودن شرایط به سمت و سوی ارتکاب جرائم رفته و تبدیل به بزهکارانی میشوند که روزانه در شهرهای بزرگ نیز حضور یافته و جرائم خود را تسری میدهند.
کوتاه سخن آنکه، پدیده حاشیهنشینی و ساخت شهرکهای اقماری و شهرهای جدید در کنار شهرهای بزرگ از جمله تهران به عنوان پایتخت کشور، تنها موجب افزایش ترافیکهای روزانه و افزایش جمعیت روز نسبت به شب و حتی افزایش تصادفات جادهای و آلودگی هوا و مشکلات دیگر شده، از همه مهمتر، این پدیده، امنیت عمومی را به مخاطره انداختهاست، حاشیه نشینانی که با آرمان زندگی بهتر کوچ کردند، اما با مواجهه با مشکلات بیشتر شهرهای بزرگ به سمت جرائم مختلف کشیده شدند و بعضاً خارج از شهرها را تبدیل به مکانهای امن مجرمان و خلافکاران کردهاند، موجب شدهاند با وجود تلاشهای شبانهروزی پلیس، باز هم شاهد بزهکاری و جرائم در میان ساکنان مناطق حاشیه شهرها باشیم؛ موضوع مهم دیگر سرایت و پیوستن جرائم حاشیهنشینان به ساکنان داخل شهرها است که میتواند آسیبهای اجتماعی را افزایش داده و اینجاست که باز هم پلیس شاهد سرریز کژکارکردی و بیعملی دستگاههای مسئول در حوزههای اجتماعی دیگر است که اگر هرکدام مسئولیت خود را به درستی انجام داده بودند، این بار اضافی بر پلیس وارد نمیشد.
* فرمانده انتظامی تهران بزرگ
