بررسی بودجههای سنواتی نشان میدهد بودجه تقریباً به یک سند هزینهای تبدیل شده که عموم هزینهها نیز هزینههای جاری است و مالیات بهرغم آنکه تحقق ۱۰۰ درصدی دارد، اما این درآمد حتی به همراه سایر درآمدها نیز پاسخگوی پوشش هزینههای جاری دولت نیست. از اینرو کسری بودجه در بودجههای سالانه راه پیدا کرده است و به نظر میرسد زمان آن رسیده تا ترمز رشد هزینههای جاری بودجه و کسری بودجه کشیده شود، زیرا کسری بودجه یکی از دلایل رشد تورم در اقتصاد است
سالهای سال است که گفته میشود فلان کشور با درآمدهای مالیاتی اداره میشود و دلیل موفقیت این کشور آن است که هزینههای دولت از محل درآمدهای پایدار مالیاتی تأمین میشود. در این میان بررسیها نشان میدهد تحقق درآمدهای مالیاتی بودجه تقریباً ۱۰۰ درصد است، از اینرو باید دید چرا بهرغم تحقق ۱۰۰ درصدی درآمدهای مالیاتی باز هم بودجه با کسری چندصد هزار میلیارد تومانی روبهروست و کسری بودجه به موتور خلق تورم تبدیل شده است.
محسن زنگنه رئیس کمیته اصلاح ساختار کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در رابطه با رشد هزینههای جاری دولت و همچنین مولدسازی داراییهای مازاد دولت در گفتگو با تسنیم اظهار داشت: بالا بودن هزینههای جاری دولت و مقاومت مدیران برای فروش داراییهای مازاد دولت به عنوان دو چالش اصلی بر سر راه اصلاح سند مالی کشور مطرح است. وی افزود: کسری بودجه به عنوان یکی از دلایل اصلی تورم در کشور شناخته میشود و در صورتی که بودجه اصلاح نشود، تورم روند گذشته خود را در آینده ادامه خواهد داد.
زنگنه تصریح کرد: اصلاح ساختار بودجه چند حوزه مختلف را شامل میشود؛ در حوزه منابع امسال نیز دولت، فروش یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه نفت با قیمت ۶۰ دلار را در نظر گرفته است. در واقع در حوزه منابع پایدار همچنان نفت سهم جدی دارد. در حال حاضر ۷۰۰ هزار بشکه نفت در روز میفروشیم و در نتیجه عدد یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه که در بودجه در نظر گرفته شده، یعنی باید ۵۰۰ هزار بشکه بیشتر بفروشیم. وی گفت: باید دید که دولت در بخش جداول مالیاتی چه تفاوتهایی را رقم زده است. در هشت ماهه سال جاری، درآمدهای مالیاتی ۱۰۵ درصد تحقق داشته است. وی تأکید کرد: وقتی ما از کسری بودجه دولت صحبت میکنیم، در حقیقت از اختلاف بین درآمدها و هزینهها صحبت میکنیم، نه منابع و مصارف. درآمدها شامل مالیات، عوارض گمرکی و خدمات دولتی (صدور کارت ملی، جریمهها و...) است و هزینهها نیز شامل حقوق، دستمزد و بیشتر هزینههای جاری میشود.
به گفته وی، دولت به ما گفته که درآمدها و هزینهها کسری تراز نخواهد داشت. این بدان معناست که درآمدها و هزینهها باید با هم برابر باشد. در سال جاری، ۶۵۰ هزار میلیارد تومان حقوق و دستمزد داشتیم که حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان هزینههای جاری دستگاهها به آن اضافه میشود. در نتیجه تقریباً ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار میلیارد تومان هزینههای جاری دولت را داشتیم. دولت باید این رقم را از محل درآمدهای خود تأمین کند، اما در منابع فروش اوراق و واگذاری اموال سرمایهای مانند نفت و فروش اموال اضافه میشود. در حوزه مصارف، سود اوراق و بازگرداندن آن را باید در کنار هزینههای تملک سرمایهای مانند پروژههای عمرانی در نظر گرفت. وی تصریح کرد: منابع و مصارف همیشه در همه بودجهها تراز بوده است، اما بیشبرآوردهایی که برای تراز کردن منابع و مصارف صورت میگیرد موجب کسری بودجه خواهد شد. امسال دولت گفته است که بودجه را بدون کسری خواهد داد. اینکه دولت بگوید درآمدها با هزینهها برابر خواهد بود، در عمل بعید به نظر میرسد، اما باید دید که منظور دولت از این حرف دقیقاً چیست. وی افزود: کل درآمدهای سال ۱۴۰۰ دولت تا به اینجا ۲۷۴ هزار میلیارد تومان است که البته با سایر درآمدها شامل درآمدهای واگذاری داراییهای سرمایهای و مالی جمع میشود و در نهایت به ۴۸۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ میرسد.
وی در واکنش به این پرسش که درآمد در نظر گرفته شده از محل فروش داراراییهای مازاد دولت در بودجه چقدر است، اظهار داشت: سال گذشته رقمی حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان را برای درآمدهای حاصل از واگذاری اموال دولت در نظر گرفته بودند که کمتر از ۲ درصد محقق شده است. این مسئله به دو دلیل مقاومت دستگاهها و مسائل قانونی رخ میدهد. عموماً دستگاهها تمایلی برای واگذاری اموال خود ندارند. به طور مثال آموزش و پرورش، ملک و املاک زیادی در اختیار دارد، اما حاضر نیست حتی یک مدرسه کوچک خود را از دست بدهد. بانکهای دولتی و غیردولتی نیز به همین ترتیب. بخشی از مسئله هم به قوانین مربوط میشود و مدیران نگران هستند که اگر واگذاری داشته باشند در آینده با ورود دستگاههای نظارتی و قضایی اتفاقاتی برای خودشان رخ دهد.
افزایش درآمد مالیاتی هم پاسخگوی چاهویل بودجه نیست
از سوی دیگر علیاکبر عربمازار رئیس اسبق سازمان امور مالیاتی کشور با اشاره به اینکه نسبت مالیاتستانی به تولید ناخالص ایران رقم قابل توجهی است، گفت: افزایش درآمدهای مالیاتی هم پاسخگوی چاهویل کسری بودجه نیست.
عربمازار در گفتگو با تسنیم با اشاره به اینکه همیشه آمار و دیتای بودجهای کشور نشان میدهد مالیاتها ۳۰ درصد تا ۴۰ درصد بودجه را تأمین کردهاند، گفت: بهرغم تمام قوانینی که تصویب شده و با اضافه شدن مالیات بر ارزش افزوده، این معیار ۳۰ تا ۴۰ درصد بوده است. بر این اساس میتوان تأیید کرد که ما بودجه را فراتر از ظرفیتمان میبندیم و به دلیل درآمدهای نفتی که وجود داشته، هزینههای کشور را از محل درآمدهای نفتی تأمین میکردند.
وی افزود: در نتیجه بودجه دو منبع داشت؛ یکی درآمدهای نفتی و دیگری درآمدهای مالیاتی. مشکل از جایی پیش میآمد که درآمدهای نفتی حاصل نمیشد یا به هر صورت اخیراً که بحثهای تحریم پیش آمده است، کسری بودجه خیلی خودش را نشان میدهد، ولی مشکلی اصلی این بود که دولت حاضر نشده خودش و مصارفش را کوچک کند. دولتها معمولاً بهصورت عرفی عادت دارند مرتب خودشان را بزرگ کنند و در نتیجه مرتب هزینههای بیشتری را اضافه میکنند، در حالی که ظرفیت مالیاتی آنقدر نباید باشد که بتواند هر هزینه دولت را بدهد. آب هم باشد بخواهیم پمپش کنیم، بالاخره یکجا تمام میشود!
عربمازار گفت: دولت از آن طرف مرتب هزینهاش را بالا میبرد و انتظار دارد که نظام مالیاتی کشور را تأمین کند. چقدر درآمدهای مالیاتیمان افزایش پیدا کرده، خیلی زیاد شده است. ما سالانه چقدر اضافه کردیم به درآمدهای مالیاتی و تحقق هم پیدا کرده است. با این حال باز هم نتوانسته چاه عمیق دولت را پر کند. پس این نشان میدهد که ما آن طرف داریم مرتب خرجمان را زیاد میکنیم.
مشاور وزیر اقتصاد در خاتمه گفت: نکته دیگری هم که بعضاً مطرح میشود در مقایسه با سایر کشورها که من دیدم، آمار هم میآید، نرخ مالیات به تولید ناخالص داخلی است. میگویند چقدر از GDP دارید مالیات میگیرید. ما در محاسباتمان یک چیزی را اشتباه میکنیم. کشورهای دیگر در محاسباتشان تأمین اجتماعی جزو مالیات است و ما یک چیزهایی را در نسبت T به GDP نمیآوریم که اگر آن را بیاوریم، درصد ما بیشتر از ۱۰ تا ۱۵ درصدی که عنوان میشود، خواهد بود.
